Draaitafel kiezen: welke past bij beginnende dj’s en vinylliefhebbers?

Een draaitafel kies je op basis van wat je ermee gaat doen. Wil je vooral platen luisteren, dan past een draaitafel met riemaandrijving en een ingebouwde voorversterker meestal het beste. Wil je leren dj-en en mixen, dan zoek je een draaitafel met direct drive, een stevige basis en een instelbare snelheid. In dit artikel gaat het alleen over de draaitafel waar je muziek mee afspeelt of mixt, dus niet over het draaiende meubel of de schijf voor klei.

Een draaitafel (ook wel platenspeler genoemd) is een apparaat dat een draaiende plaat afspeelt met een naald. Dat klinkt eenvoudig, maar er zit veel verschil tussen modellen. Dit artikel helpt je kiezen, ook als je geen technische achtergrond hebt. Zoek je het grotere plaatje van muziek maken en leren? Begin dan bij de pijler muziek leren en bekijk daarna hoe muziek maken in elkaar zit.

Wat is een draaitafel precies?

Een draaitafel speelt een vinylplaat af. De plaat ligt op een draaiend plateau, de naald volgt de groef in de plaat en het element zet de trillingen van de naald om in een elektrisch signaal. Dat signaal gaat naar een versterker en daarna naar je luidsprekers of koptelefoon. Volgens Wikipedia bestaat een platenspeler uit een draaiend plateau, een motor, een toonarm, een element met een naald en een tegengewicht waarmee je de naalddruk instelt.

Het woord draaitafel gebruik je in twee betekenissen. Voor een platenspeler is het een oudere naam, voor dj’s is het het apparaat waarmee ze platen mixen. Een dj-draaitafel is geen ander soort apparaat, maar wel anders gebouwd. De bekendste is de Technics SL-1200, die volgens Wikipedia tientallen jaren de meest gebruikte draaitafel in de dj-cultuur was. Dat zegt veel over wat een dj nodig heeft: een stevig apparaat dat betrouwbaar draait.

De onderdelen die je kent en die er toe doen

• Plateau: het draaiende vlak waar de plaat op ligt, vaak met een slipmat van vilt of rubber.
• Motor en aandrijving: zorgt voor een gelijkmatig toerental.
• Toonarm: de arm met aan het eind het element en de naald. Een goed afgestelde toonarm bepaalt hoe stabiel de naald in de groef blijft.
• Element en naald: het onderdeel dat het geluid opvangt. De naald slijt na verloop van tijd en vervang je los.
• Tegengewicht: hiermee stel je de druk van de naald op de plaat in.
• Armlift: laat de arm omhoog en omlaag, zonder dat je de plaat bekrast.

Luisteren of dj-en: dat bepaalt je keuze

Veel beginners zoeken een draaitafel zonder te weten welke kant ze op willen. Dat is niet erg, maar het scheelt een hoop gedoe als je het vooraf bepaalt.

Een draaitafel om te luisteren

Voor het afspelen van je platen thuis zoek je rust en een stabiele draaisnelheid. Een model met riemaandrijving is dan een gangbare keuze: de motor staat los van het plateau en draait het met een riem rond. Dat geeft volgens Wikipedia weinig rommelgeluid, het gebrom van de motor dat je anders hoort. Veel draaitafels voor thuis hebben een toonarm die je zelf kunt afstellen en een ingebouwde voorversterker. Dat laatste is handig: je sluit de draaitafel dan direct aan op actieve luidsprekers of een versterker met een gewone aansluiting.

Een draaitafel om te dj-en

Een dj wil een plaat precies kunnen starten, vertragen en versnellen. Daarom hebben dj-draaitafels vaak direct drive: de motor zit in of direct aan het plateau gekoppeld. Het voordeel is dat de plaat vrijwel meteen op toerental is en dat je de plaat met je hand kunt vertragen of terugdraaien zonder dat de aandrijving moeite heeft. Een dj-draaitafel heeft bovendien een snelheidsregeling, de pitch control, waarmee je het toerental fijn bijstelt. Dat is het onderdeel waarmee je twee platen op hetzelfde tempo brengt. Ook is zo’n draaitafel stevig gebouwd, zodat harde bassen en tikken tegen de tafel de naald niet laten springen.

Riem of direct drive: wat is het verschil?

De aandrijving is het verschil waar de meeste mensen over struikelen. Volgens Wikipedia zijn er drie hoofdtypen: riemaandrijving, direct drive en aandrijving met een tussenwiel. Alleen de eerste twee kom je als beginner tegen.

Die tabel is een vereenvoudiging: er bestaan prima luisterdraaitafels met direct drive en goede dj-draaitafels met riem. Als algemene richtlijn geldt: wil je terugdraaien en mixen, dan is direct drive handiger. Wil je rustig luisteren, dan is de aandrijving minder belangrijk dan de kwaliteit van de naald en de afstelling. Sommige riemmodellen zijn ook het eenvoudigst als eerste draaitafel, omdat je de riem zelf kunt vervangen.

Het toerental

Platen draaien op een vast toerental. Volgens Wikipedia zijn dat 78, 45, 33⅓ en 16⅔ toeren per minuut. Voor jouw platen heb je vrijwel zeker 33⅓ (lp’s) en 45 (singles) nodig. Kijk dus of de draaitafel beide kan, en of je met een schakelaar of een knop tussen de snelheden wisselt.

Naald en element: wat je moet weten

De naald is het onderdeel dat je het vaakst vervangt, dus het loont om te weten wat je koopt. Het element met de naald zet de trillingen om in een signaal. Volgens Wikipedia zijn er twee hoofdtypen: MM (moving magnet) en MC (moving coil).

• MM komt het meest voor. De naald is los te vervangen, en het signaal is sterk genoeg voor een gewone voorversterker. Voor een beginner is dit de logische keuze.
• MC wordt gezien als hoogwaardig, maar het signaal is zwak en je hebt een speciale voorversterker nodig. De naald is meestal niet zelf te vervangen.

De naald zelf is gemaakt van saffier of diamant. Diamant gaat veel langer mee. Verder heb je bolvormige en elliptische naalden: een bolvormige naald is robuuster en wordt volgens Wikipedia gebruikt voor het terugdraaien en scratchen, een elliptische volgt de groef nauwkeuriger en geeft meer hoge tonen. Wil je dj-en, kies dan een naald voor dj-gebruik. Wil je luisteren, dan is een elliptische naald een mooie stap vooruit.

Hoe lang een naald meegaat verschilt per type en gebruik. Als richtwaarde: de meeste fabrikanten adviseren na enkele honderden speeluren te vervangen, bekijk de handleiding van je element. Een versleten naald klinkt dof en kan je platen beschadigen.

Wat heb je naast de draaitafel nodig?

Een draaitafel komt zelden alleen. Je hebt een paar extra dingen nodig voordat je geluid hoort.

1. Een voorversterker (phono-voorversterker). Het signaal van een draaitafel is zwak. Veel modellen hebben er een ingebouwd, en dan kun je een schakelaar op “line” zetten. Zonder voorversterker klinkt het zacht en dun.
2. Een versterker en luidsprekers, of actieve luidsprekers met een geschikte ingang.
3. Een koptelefoon, vooral voor dj-en. Daarmee hoor je het volgende nummer terwijl het publiek nog het huidige hoort.
4. Bij dj-en: een mixer en een tweede draaitafel. Een mixer wisselt tussen de twee bronnen. Volgens Wikipedia heten draaitafels samen met een mixer in de volksmond “decks”.
5. Platen en een borstel. Houd je platen stofvrij; stof is de vijand van de naald.

Welke draaitafel past bij jou?

Door de keuzes hierboven loopt de beslissing eigenlijk vanzelf. Stel jezelf deze vragen.

• Wat wil ik ermee? Luisteren of mixen. Dit bepaalt of je kiest voor een stille riemaandrijving of een stevige dj-draaitafel met direct drive.
• Wat heb ik al? Een versterker met een phono-ingang betekent dat je geen draaitafel met voorversterker nodig hebt. Heb je alleen actieve luidsprekers? Dan wel.
• Hoeveel ruimte heb ik? Een draaitafel staat op een stevig, vlak oppervlak, liefst niet op dezelfde plank als de luidsprekers, want trillingen kunnen de naald laten springen.
• Wil ik later upgraden? Kies een draaitafel waarvan je de naald en het element kunt vervangen. Dan kun je het geluid later verbeteren zonder alles te vervangen.

De rol van een dj-controller

Wil je dj-en leren maar twijfel je over de kosten van twee draaitafels en een mixer? Een dj-controller is dan een volwaardige start. Volgens Wikipedia bootsen veel controllers twee draaitafels en een mixer na tegen lagere kosten, en gebruiken ze software als rekordbox of Serato. Je leert de grondbeginselen (tempo, beatmatchen, overgangen) ook op een controller. Wil je later naar echte draaitafels, dan is de stap kleiner dan je denkt.

Opstellen en onderhouden

Een draaitafel presteert pas goed als hij goed staat. Een paar gewoonten maken het verschil.

• Zet hem waterpas. Een scheefstaande draaitafel laat de toonarm naar binnen of buiten glijden. Een kleine waterpas kost weinig.
• Stel het tegengewicht in. De naalddruk staat in de handleiding van het element. Volgens Wikipedia heeft een MM-element een naalddruk van ongeveer twee tot twee-en-een-halve gram nodig; de exacte waarde vind je bij je eigen element.
• Plaats hem niet naast de luidspreker. Geluid van de speaker komt via de tafel weer in de naald terecht en geeft een dreunend geluid.
• Stofkap dicht tijdens het spelen. Dat houdt stof van de naald, en trillingen door luid geluid verder weg.
• Reinig de naald voorzichtig met een zachte borstel van achter naar voren.
• Vervang de riem als hij uitgerekt is. Dat merk je aan een wisselend toerental.

Zorg ook voor je platen

Een goede naald op een vuile plaat klinkt nog steeds slecht. Pak een plaat altijd bij de rand en het etiket vast, nooit in de groeven. Bewaar platen rechtopstaand in hun hoes, niet plat op elkaar gestapeld, want dan kunnen ze kromtrekken. Borstel een plaat voor het afspelen even met een antistatische koolstofborstel. Ligt er hardnekkig vuil in de groeven, dan is een speciale reiniger voor vinyl beter dan een doekje met afwasmiddel. Zo houd je je platen en je naald langer mooi, en dat geldt voor luisteraars en dj’s evenzeer.

Bij dj-gebruik komt er nog iets bij: een slipmat van vilt laat de plaat onder je hand schuiven terwijl het plateau blijft doordraaien. Dat is het hele geheim van terugdraaien en scratchen.

Veelgestelde vragen over de draaitafel

Verder lezen