Bushcraft voor beginners: vaardigheden, spullen en regels in Nederland

Bushcraft is de kunst om je in de natuur te redden en prettig te verblijven met een paar goede spullen en veel kennis: een schuilplaats bouwen, vuur maken, hout bewerken, water vinden en veilig met mes en bijl omgaan. Als beginner start je klein: een goed mes, een tarp, een vuurstaal en een paar knopen. De rest leer je door te oefenen, het liefst eerst in je eigen tuin of in een cursus.

Het woord bushcraft komt uit het Engels en heeft geen goede Nederlandse vertaling. Het gaat niet om overleven in een noodsituatie, maar om comfortabel en bewust in de natuur zijn. In dit artikel lees je wat bushcraft is, wat het verschil met survival is, welke vaardigheden je leert, welke spullen je nodig hebt en welke regels in Nederland gelden. De gereedschappen waar het om draait, zoals mes en bijl, vragen om scherp houden: begin daarvoor bij onze gids over messen slijpen.

Wat is bushcraft en wat is het verschil met survival?

Volgens de Nederlandse Wikipedia is bushcraft een term voor technieken om in de wildernis te overleven, en in recreatieve zin voor het leven in en met de natuur met respect voor die natuur. Er is geen goede Nederlandse vertaling, al wordt “natuurvaardigheden” voorgesteld.

Het artikel maakt het verschil duidelijk. Survival gaat over in leven blijven tot je bewoond gebied bereikt of gered wordt, vaak na een ramp of verdwalen. Bushcraft wil een verblijf of tocht zo prettig mogelijk maken met natuurlijke hulpmiddelen, soms aangevuld met moderne gereedschappen. Het legt de nadruk op een langdurige relatie met de natuur en zelfredzaamheid, niet op noodsituaties.

Bushcraft als hobby

Voor de meeste mensen is bushcraft een rustige hobby. Je gaat een weekend naar een geschikte plek, bouwt een schuilplaats, kookt op een klein vuur en leert bij. Het verbindt creatief werken met hout, handwerk met gereedschap en tijd buiten. Je hoeft er niet fit voor te zijn of ver te lopen: veel bushcraft doe je op een veldje bij een camping of in je eigen tuin.

Welke vaardigheden leer je?

De Wikipedia-pagina noemt een rij vaardigheden. In de praktijk begin je met de basis.

• Een schuilplaats maken. Een tarp ophangen is de makkelijkste start. Hoe dat gaat, lees je in ons artikel over de tarp.
• Vuur maken. Met een vuurstaal, een aansteker of traditionele methoden zoals een vuurboog. Beginners starten met een vuurstaal en droog aanmaakhout.
• Water vinden en zuiveren. Water uit de natuur is niet zonder meer veilig om te drinken. Het artikel noemt het vinden en zuiveren van water als een kernvaardigheid. Neem voor je eerste tochten voldoende drinkwater mee en leer pas daarna zuiveren.
• Hout bewerken, touw maken en knopen leggen. Een paar goede knopen en wat hout snijden brengen je ver.
• Veilig omgaan met messen en bijlen. Dit is de vaardigheid waar de meeste ongelukken ontstaan. Meer hierover verderop.
• Navigeren en het weer lezen. Kaart en kompas, en kijken naar wolken, wind en dierensporen.
• Eetbare planten herkennen. Alleen met een goede gids of een ervaren begeleider. Eet nooit iets waarvan je niet zeker bent.

Dit hoeft allemaal niet tegelijk. Kies er een, oefen het een paar keer en voeg dan de volgende toe.

Welke spullen heb je nodig als beginner?

Bushcraft draait om weinig spullen die goed zijn. Een eenvoudige beginnersset:

Een mes

Het mes is je belangrijkste gereedschap. Voor bushcraft kies je een vast mes met een lemmet van ongeveer 9 tot 12 centimeter, een rechte rug en een stevig heft. Een vast lemmet is sterker dan een opvouwbaar mes. Lees er alles over in ons artikel over het bushcraft mes. Een zakmes of een multitool is een goede aanvulling voor kleine klussen.

Een tarp en koord

Een tarp van ongeveer 3 bij 3 meter, een nokkoord en een paar haringen. Zie het artikel over de tarp.

Vuur maken

Een vuurstaal en een aansteker als reserve. Droge aanmaakmiddelen, zoals watten met vaseline of fijne takjes, in een waterdicht zakje.

Een bijl of zaag

Voor hout klieven of grotere takken is een kleine bijl of een opvouwbare zaag handig. Een bijl is gevaarlijker dan een mes: leer eerst hoe je hem veilig vasthoudt en gebruik hem alleen met genoeg ruimte om je heen. Een zaag is voor beginners vaak veiliger en efficiënter.

Kleding, slaap en eten

Kleed je in lagen, draag stevige schoenen en neem regenkleding mee. Een slaapzak die past bij het seizoen en een mat onder je. Een pan of ketel, een beker en een lepel. Bijna alles wat je meeneemt kan ook thuis werken voor je andere hobby’s.

Wat je kunt overslaan

Bushcraftwinkels bieden een enorm assortiment aan, van mooie mesjes tot speciale kookstellen. Je hebt veel daarvan niet nodig. Koop het basismateriaal en vul aan als je weet wat je mist.

Een goede start is wat minder spullen van betere kwaliteit. Laat je adviseren en vergelijk een paar modellen voordat je koopt.

Veilig werken met mes, bijl en vuur

Bushcraft werkt met scherp gereedschap en open vuur. Dat vraagt aandacht.

Mes

• Snijd altijd van je lichaam af en houd je vrije hand achter het lemmet.
• Zorg dat er niemand binnen een armlengte van je staat.
• Een scherp mes is veiliger dan een bot mes, omdat je minder kracht gebruikt. Hoe je het scherp houdt, lees je in onze artikelen over het mes slijpen.
• Sluit en berg het mes op na gebruik.

Bijl en zaag

• Gebruik een stevige hakblok en genoeg ruimte om je heen.
• Houd je voeten uit de baan van de bijl en zet hem nooit scheef in een boom.
• Draag stevige schoenen en handschoenen.
• Zaag met een rustige beweging en houd het werkstuk goed vast.

Vuur

• Maak alleen vuur waar dat mag, en op een plek met stenen of een vuurkuil.
• Houd water of zand binnen handbereik.
• Laat een vuur nooit onbeheerd achter, en blus het volledig voor je weggaat.
• Maak geen vuur onder takken of dicht bij je tarp.

Wat zegt de wet over messen en overnachten?

Messen

In Nederland geldt de Wet wapens en munitie. Het infoblad Messen en de wapenwet van Scouting Nederland noemt als verboden onder meer stiletto’s, valmessen, vlindermessen en dichtklapbare messen met een uitgeklapte lengte boven 28 centimeter. Daarnaast kan ook een zakmes of bijl als wapen worden aangemerkt, afhankelijk van de omstandigheden. Neem je mes dus mee voor een duidelijk doel, zoals een kamp, en vervoer het netjes weggeborgen. Het infoblad is van 2020: controleer de actuele regels bij de politie of de rijksoverheid.

Overnachten en vuur

Volgens de ANWB is wildkamperen in Nederland niet toegestaan. Paalkamperen, dat tot 2020 door Staatsbosbeheer werd aangeboden, bestaat niet meer; Stichting Wildkamperen beheert wel enkele plekken. De ANWB noemt natuurkampeerterreinen en kleine campings, soms in een bos, als alternatief. Over vuur zegt de ANWB dat het in het algemeen niet mag tenzij er een stenen of anderszins gebouwde vuurplaats is. Een verbrande plek op de grond is geen toestemming.

Bushcraft is dus vooral iets voor een camping, een natuurkampeerterrein of een stuk grond waar je toestemming hebt van de eigenaar. Gebruik de natuur zonder haar te schaden: hak geen levende bomen om, neem je afval mee en laat de plek achter zoals je hem aantrof.

Een bushcraft cursus of workshop volgen

Een eerste cursus is de snelste manier om veilig te leren. Volgens Wikipedia bieden Nederlandse en Belgische organisaties bushcraftcursussen en -activiteiten aan, en ook scouting heeft een lange traditie van natuurvaardigheden. Een cursus van een dag of een weekend leert je de basis: schuilplaats, vuur, mes en bijl, en vaak ook koken in het bos.

Waar let je op bij een cursus?

• Ervaring van de begeleider. Vraag naar opleiding en ervaring, ook met veiligheid en eerste hulp.
• Groepsgrootte. Een kleine groep geeft meer aandacht.
• Wat is inbegrepen. Gereedschap, materiaal, eten, overnachting.
• Locatie en toestemming. Een goede aanbieder werkt op terreinen waar het mag.
• Niveau. Is het voor beginners, of ga je meteen een weekend overleven?

Zoek een cursus voor beginners in de buurt en lees ervaringen van deelnemers. Een kinderfeestje op een bushcraftdag kan ook leuk zijn voor wie het eerst wil proberen.

Hoe begin je thuis met bushcraft?

Je hoeft niet naar het bos om te beginnen. Veel bushcraft kun je thuis oefenen.

1. Leer drie knopen met een stuk touw: de paalsteek, de mastworp en de spanknoop.
2. Hang een tarp op in de tuin en slaap er een nacht onder, met je huis dichtbij.
3. Oefen met een vuurstaal op een veilige plek, zoals een vuurschaal.
4. Maak aanmaakhout van droge takken en leer fijne spaanders snijden met je mes.
5. Slijp je mes en leer de snijkant te voelen.
6. Plan een korte overnachting op een camping met een kleine vuurplaats.

Zo bouw je vertrouwen op voordat je een grotere trip maakt. Elke stap komt terug in de artikelen die je hieronder vindt.

Veelgestelde vragen over bushcraft

Verder lezen