Natuurfotografie voor beginners: uitrusting, tips en etiquette

Voor natuurfotografie heb je een camera met wisselbare lens, een telelens of macrolens voor details, een statief en vooral geduld nodig. Begin in een natuurgebied bij je in de buurt, ga vroeg op pad als het licht zacht is, en blijf rustig zitten tot dieren of licht in beeld komen. Je leert snel met een kleine uitrusting en een goede kennis van je onderwerp.

Natuurfotografie is een brede hobby. Je kunt een vogel in de heide fotograferen, een paddenstoel van dichtbij of een weidelandschap in de mist. Wat al deze vormen delen: je werkt met wat de natuur je geeft en je past je aan. In dit artikel lees je welke soorten er zijn, wat je nodig hebt, hoe je het licht gebruikt en hoe je de natuur met respect behandelt. Zie je liever eerst de basis, kijk dan bij fotografie. Voor wijde natuurgezichten lees je ook over landschapsfotografie.

Wat is natuurfotografie?

Natuurfotografie is volgens Wikipedia de tak van de fotografie die zich specialiseert in het fotograferen van de natuur. Het artikel noemt als disciplines landschapsfotografie, macrofotografie (close-ups van kleine onderwerpen), onderwaterfotografie en wildlife- en vogelfotografie. Slechts weinig fotografen zijn volgens hetzelfde artikel op alle vlakken actief. Dat is geruststellend: je hoeft niet alles te kunnen.

Er zijn volgens Wikipedia ook twee stromingen. De ene wil de werkelijkheid zo nauwkeurig mogelijk laten zien, met aandacht voor de illustratieve en wetenschappelijke kant. De andere wil de schoonheid van de natuur overbrengen. Als beginner kun je beide proberen. Een foto van een bloem kan zowel informatief zijn voor een soortenlijst als mooi voor aan de muur.

Welke soorten natuurfotografie zijn er?

Een korte kennismaking met de vormen waaruit je kunt kiezen:

• Landschap. Weidse uitzichten, duinen, heide en bossen. Je werkt met groothoek, statief en het beste licht van de dag. Zie landschapsfotografie.
• Macro. Insecten, paddenstoelen, druppels en bloemen van dichtbij. Je gebruikt een macrolens of tussenringen en je werkt met kleine scherptediepte.
• Wildlife en vogels. Zoogdieren en vogels op afstand, met een lange lens. Je hebt veel geduld en veldkennis nodig. Het onderwerp is lastig voor beginners, maar leert je snel kijken.
• Onderwaterfotografie. Een specialisme met een speciale behuizing. Eerst voor gevorderden.
• Plantenfotografie en details. Bladeren, bomen, structuren. Minder haast, meer compositie, ideaal voor beginners.

Wil je weten waar je het eerste kunt oefenen? Kies de soort die je het meest aanspreekt en bij je woonplaats past. In een stad kun je beginnen met planten en insecten in een park. Woon je bij de duinen of het bos, dan ligt landschap en wildlife voor de hand.

Welke uitrusting heb je nodig voor natuurfotografie?

Natuurfotografie vraagt volgens Wikipedia veel investering in materiaal, maar je kunt klein beginnen. Dit is een werkbare basis voor een beginner natuurfotografie:

• Een camera met wisselbare lens, bij voorkeur met snelle scherpstelling en burst-opnamen. Een systeemcamera of een spiegelreflexcamera werkt goed. Meer over de keuze lees je bij camera kopen.
• Een telelens voor dieren. Als richtwaarde is 200 tot 400 mm (omgerekend naar kleinbeeld) een goed bereik voor vogels en grotere dieren. Volgens Wikipedia waren telelenzen in de jaren zestig en zeventig zeldzaam of duur, zodat fotografen dicht bij dieren moesten komen. Tegenwoordig zijn ze betaalbaar, maar dicht bij een dier komen is nog altijd een slecht idee. Meer over lenzen lees je bij telelens en objectief kiezen.
• Een macrolens voor insecten en bloemen, of tussenringen als goedkoop alternatief.
• Een groothoek of standaardzoom voor landschappen en sfeerfoto’s.
• Een stevig statief. Bij weinig licht en bij macro is het onmisbaar. Zie statief kiezen.
• Een goede rugzak of tas, regenhoes en een kleine doek. Zie cameratas kiezen.
• Kleding en kleine spullen: warme, stille kleding in aardetinten, een zitkussen, handschoenen, laarzen en een thermosfles.

Je hoeft niet alles tegelijk te kopen. Begin met wat je hebt, huur een lens voor een weekend of koop tweedehands. Kijk wat je het meest mist, en koop dan pas. Wie bij natuurfotografie kopen overweegt, doet er goed aan eerst te huren of een workshop met leenapparatuur te volgen.

Het juiste licht en het juiste moment

Licht bepaalt het resultaat in de natuur meer dan je camera. Volgens Wikipedia over het gouden uur is het licht kort na zonsopgang en kort voor zonsondergang roodachtiger en zachter, met lager contrast, en wordt het in landschapsfotografie vaak gebruikt om kleuren te versterken. Voor natuurfotografie voor beginners is dat de beste regel: sta op, ga naar buiten en fotografeer vroeg. Lees hoe je dat uur gebruikt bij fotograferen in het gouden uur.

Daarnaast zijn dieren in de vroege ochtend en avond het actiefst. Ze zoeken dan voedsel en laten zich eerder zien. Midden op de dag is het licht hard en zijn dieren vaak verstopt. Dat is een mooi moment voor macro in de schaduw of voor details in een bos.

Het weer als hulpmiddel

Mist, regen, rijp en lage zon geven de mooiste foto’s. Een grijze dag is geen slechte dag: de wolken werken als een grote softbox en geven zachte kleuren. Fotografeer bloemen en paddenstoelen bij bewolkt weer, want dan zijn de schaduwen zacht. Een lichte regenbui kan een bos laten glanzen. Pak een regenhoes en ga erop uit.

Planning

Kijk vooraf naar het weerbericht, de tijd van zonsopgang en de windrichting. Bij dieren is dat laatste belangrijk: loop tegen de wind in, zodat ze je niet ruiken. Gebruik een app of kaart voor natuurgebieden en bezoek een plek eerst zonder camera. Zo leer je waar paden lopen en waar dieren zich laten zien.

Instellingen voor beginners

Een veilige basis voor natuurfotografie voor beginners:

• Stand A of Av voor landschap en macro, waarbij jij de opening kiest. Bij landschap kies je f/8 tot f/11 voor veel scherpte, bij macro f/5,6 tot f/11 afhankelijk van de afstand.
• Stand S of Tv voor bewegende dieren, met een sluitertijd van 1/500 seconde of korter. Bij vogels in de vlucht is 1/1600 een goed startpunt. Zie ook sluitertijd.
• ISO zo laag als het licht toelaat, maar kies liever een hogere ISO dan een bewogen foto.
• Continu scherpstellen (AF-C) en een serie-opname voor dieren.
• RAW-formaat zodat je kleur en helderheid achteraf kunt bijsturen.
• Een groot scherp beeld bij landschap vraagt een statief en een lage ISO.

Check je geheugenkaart en accu voordat je vertrekt. Kou breekt accu’s sneller dan je denkt. Neem een reserve mee in een binnenzak. Meer over opslag vind je bij geheugenkaart kiezen.

Een eerste uitstap in vijf stappen

Maak je eerste uitstap klein en concreet. Kies een gebied binnen een halfuur reizen, bekijk de zonsopgang en ga een uur eerder op pad. Loop rustig, blijf regelmatig staan en kijk eerst met je ogen voordat je de camera optilt. Zoek één onderwerp, zoals een paddenstoel, een boomlijn of een vogel op een tak, en maak daar vijftien foto’s van vanuit verschillende hoogtes. Thuis kies je de beste en zoek je uit waarom die werkt. Zo bouw je met weinig tijd veel kennis op, en wordt natuurfotografie vanzelf een gewoonte in plaats van een uitje.

Respect voor de natuur en etiquette

De natuur gaat voor de foto. Dat is de eerste regel. Verstoor geen dieren, ga niet op nesten af en blijf op de paden. Een foto die dieren stress geeft, is geen goede foto. Enkele regels voor natuurfotografie voor beginners:

• Houd afstand. Gebruik een telelens in plaats van dichterbij te komen. Als een dier naar je kijkt of zijn gedrag verandert, ben je te dichtbij.
• Blijf bij nesten en jongen vandaan. Wikipedia noemt als voorbeeld de Belgische vereniging BVNF, die in haar strenge regels nestfotografie, het fotograferen van dieren in gevangenschap en het manipuleren van beelden uitsluit. Dat is een goede maatstaf, ook als je niet bij die vereniging zit.
• Pluk niets en laat niets achter. Neem je afval mee en blijf op de paden, zeker in beschermde gebieden en tijdens broedseizoenen.
• Lok dieren niet met voer of geluid. Dat verstoort hun gedrag en kan ze afhankelijk maken.
• Volg de regels van het gebied. Veel natuurgebieden hebben openingstijden, paden en seizoensregels. Kijk op de website van de beheerder.
• Wees eerlijk over je bewerking. Laat je beeld natuurlijk, en noem het als je iets sterk hebt aangepast.

Oefenen, leren en wedstrijden

Natuurfotografie leer je door erop uit te gaan. Een paar manieren om sneller te leren:

1. Kies een vaste plek en bezoek hem elke maand. Je ziet seizoenen, dieren en licht veranderen en leert je onderwerp kennen.
2. Doe een workshop of cursus. Er zijn veel aanbieders voor natuurfotografie workshops en cursussen, ook in natuurgebieden zoals de Veluwe. Vraag wat er inbegrepen is en of je zelf kunt fotograferen. Een fotografiecursus geeft je de basis.
3. Lees en kijk. Natuurfotografie boeken en een natuurfotografie magazine zijn een goede bron van inspiratie, vooral voor het zien van compositie en kleur. Kijk ook naar hoe fotografen hun foto’s opbouwen en lees over compositie.
4. Sluit je aan bij een vereniging of een lokale fotoclub om feedback te krijgen en samen op pad te gaan.
5. Doe mee aan een wedstrijd. Wikipedia noemt de Wildlife Photographer of the Year, die in 1965 begon en per jaar ongeveer 45.000 inzendingen ontvangt, en de Nederlandse Groene Camera, die in 2017 startte. Een wedstrijd is een mooi doel, ook al win je niet: de eis van kwaliteit en eerlijkheid leert je veel.

Natuurfotografie reizen, bijvoorbeeld naar IJsland, Noorwegen of Afrika, is een droom voor veel fotografen. Begin dichtbij. Wat je in je eigen regio leert over licht, dieren en geduld neem je overal mee naartoe.

Veelgestelde vragen over natuurfotografie

Verder lezen