Een goede bonsai pot is ondiep, heeft afvoergaten in de bodem en past bij de maat en de stijl van de boom. Als vuistregel is de pot ongeveer zo lang als twee derde van de hoogte van de boom, en de diepte ongeveer even dik als de stam. Kies voor een ongeglazuurde pot bij naaldbomen en een geglazuurde pot of ronde vorm bij bloeiende of loofbomen.
De pot is bij een bonsai even belangrijk als de boom. Hij is de lijst om het schilderij, maar ook het huis van de wortels. Een verkeerde pot zorgt voor een boom die niet groeit, een pot die te snel uitdroogt of een boom die er scheef uitziet. In dit artikel leggen we uit waar je op let bij het kiezen van een bonsai pot: maat, vorm, kleur, materiaal, afvoer en vorstbestendigheid. Daarna lees je wanneer je de boom verpot. Meer over de boom zelf vind je in het artikel bonsai boom en in het overzicht bonsai. Alle maten in dit artikel zijn richtwaarden.
Kort samengevat
- Kies een ondiepe pot met afvoergaten. De diepte is meestal ongeveer even groot als de dikte van de stam.
- De lengte van de pot is, als richtwaarde, ongeveer twee derde van de hoogte van de boom.
- Naaldbomen passen bij strakke, ongeglazuurde potten in aardetinten. Loofbomen en bloeiende bomen passen bij geglazuurde potten of zachtere kleuren.
- Kies een vorstbestendige pot als de boom buiten overwintert.
- Verpot jonge bomen elke een à twee jaar en oudere bomen elke twee tot vijf jaar, in het voorjaar.
Waarom is de pot zo belangrijk voor een bonsai?
Een bonsai staat in een kleine, ondiepe pot. Dat is geen toeval. De pot houdt de wortels klein en daarmee de boom. Hij bepaalt ook hoeveel water en lucht de wortels krijgen, en zorgt ervoor dat je de boom kunt tonen.
Wikipedia beschrijft de pot als onderdeel van de presentatie van de boom. Ondiepe, rechthoekige of ovale potten zijn sinds de late negentiende eeuw populair. Ze hebben een geperforeerde bodem en zijn geschikt voor het kweken en tentoonstellen. Voor bepaalde stijlen werkt een andere pot beter: bij de watervalstijl (kengai) past een grote, slanke pot, en bij een boom die uit een rots groeit (ishizuki) is een pot overbodig, want dan staat de boom op een plat blad.
Een pot doet vier dingen voor de boom:
- Groeibeperking. Een kleine pot beperkt de wortelgroei en houdt de boom compact.
- Water en lucht. De pot bepaalt hoe snel de grond uitdroogt en hoeveel lucht de wortels krijgen.
- Stabiliteit. Een stevige pot houdt de boom op zijn plek in de wind.
- Uiterlijk. De pot geeft de boom een kader en benadrukt de stijl.
Er is een verschil tussen een kweekpot en een tentoonstellingspot. Een jonge boom in opbouw staat vaak in een grotere, eenvoudiger “training pot” (opkweekpot). Pas als de boom zijn definitieve vorm heeft, zet je hem in een mooie bonsai pot. Wikipedia zegt dat een bonsai in een sierpot wordt geplaatst zodra hij zijn beoogde vorm heeft.
De juiste maat en diepte van een bonsai pot
De maat van de pot hangt af van de boom. Er bestaan richtlijnen waar bonsaikwekers veel mee werken. Gebruik ze als startpunt, niet als wet.
Lengte en breedte
Bij een hoge boom is de pot ongeveer twee derde van de hoogte van de boom lang. Is de boom breder dan hoog, bijvoorbeeld bij een brede, knoestige vorm, dan neem je de breedte van de kroon als maat. De pot steekt aan de zijkanten meestal niet veel buiten de kroon uit.
Diepte
Bij een dikke stam hoort een diepere pot, bij een dunne stam een ondiepe pot. Als richtlijn is de diepte ongeveer even groot als de dikte van de stam onderaan. Naaldbomen en grote bomen met dikke stam staan in diepere potten, bomen met slanke stam en bloeiende bomen in ondiepere potten. Een te ondiepe pot droogt snel uit. Een te diepe pot houdt het water langer vast en geeft de wortels te veel ruimte.
Een voorbeeld
Een boom van dertig centimeter hoog met een stam van twee centimeter dik past bij een pot van ongeveer twintig centimeter lang en twee centimeter diep. Een boom van veertig centimeter met een stam van vier centimeter vraagt een pot van ongeveer 26 tot 28 centimeter lang en drie tot vier centimeter diep. Deze getallen zijn rekenvoorbeelden van de vuistregel.
Vorm en kleur: wat past bij welke boom?
De vorm van een pot geeft de boom een karakter. Er zijn grofweg vier vormen.
- Rechthoekig. Strak en stevig. Past bij mannelijke bomen: dikke stam, knoestig, naaldbomen zoals den en jeneverbes.
- Ovaal. Zachter, veelzijdig. Past bij de meeste loof- en naaldbomen.
- Rond. Mild en lieflijk. Past vaak bij bloeiende of vrouwelijke bomen met slanke stam, zoals esdoorn of azalea.
- Cascade of hoog. Een diepe, smalle pot voor bomen die naar beneden hangen (kengai of semi-cascade).
Kleur volgt een eenvoudige regel: kies een kleur die de boom niet overstemt. Aardetinten zoals bruin, grijs, donkerbruin en antraciet passen bij de meeste bomen, vooral naaldbomen. Bloeiende of fruitdragende bomen, zoals een azalea of krabappel, passen goed bij een geglazuurde pot in een tint die past bij de bloem of vrucht. Een pot met heldere kleur trekt de aandacht van de boom af, dus kies met zorg.
Het gaat om smaak. De regels zijn richtlijnen, geen wet. Zet je boom eens naast een paar potten en kijk wat past.
Materiaal: keramiek, plastic of anders?
Ongeglazuurd keramiek
Dit is de klassieke bonsai pot. Hij is poreus, laat een beetje lucht en vocht door en past bij naaldbomen. Hij ziet er natuurlijk uit en wordt met de tijd mooier. Het is de meest gekozen keuze.
Geglazuurd keramiek
Een glazuurlaag maakt de pot kleurrijker en minder poreus. Hij is geschikt voor loof- en bloeiende bomen. Let op dat het glazuur aan de buitenkant zit, en dat de binnenkant meestal ongeglazuurd is.
Plastic
Plastic potten zijn licht, goedkoop en onbreekbaar. Ze zijn ideaal voor kweekbomen en jonge bomen, en voor wie eerst wil proberen voordat hij investeert in een dure pot. Ze zijn minder mooi dan keramiek, maar functioneel. Veel kwekers gebruiken ze tijdens het opkweken.
Overige materialen
Er bestaan potten van steen, beton en gebakken klei met ruwe afwerking. Ze kunnen mooi zijn, maar zijn zwaarder en soms minder vorstbestendig. Controleer altijd of het materiaal tegen vorst kan.
Vorstbestendigheid
Als je boom buiten overwintert, moet de pot vorstbestendig zijn. Een pot die water opneemt en daarna bevriest, kan barsten. Goed gebakken keramiek en stoneware zijn vorstbestendig, goedkope aardewerken potten vaak niet. Vraag bij aankoop of de pot vorstbestendig is, en bescherm hem in de winter. Lees meer over overwinteren in het artikel bonsai buiten. Volgens Bonsai Empire zijn bonsaipotten ondiep, waardoor de wortels in de pot kunnen bevriezen terwijl de boom zelf de kou aankan. Dat maakt een goede pot en bescherming extra belangrijk.
Afvoergaten en andere details
Een bonsai pot heeft altijd afvoergaten in de bodem. Zonder gaten blijft er water staan en verrotten de wortels. Wikipedia noemt de geperforeerde bodem als kenmerk van de bonsai pot.
- Aantal en grootte. Minstens één groot gat of meerdere kleinere. Bij grote potten twee tot vier gaten.
- Draadgaten. Veel potten hebben kleine gaatjes om de boom met draad vast te zetten. Zo blijft hij bij wind op zijn plek.
- Gaasjes. Leg over elk gat een stukje kunststof gaas, zodat de grond niet weglekt en insecten er niet in komen.
- Voetjes. Poten onder de pot houden hem van de grond. Zo kan het water weg en kan lucht erlangs stromen.
- Schaal of schotel. Je kunt een bonsai pot met schaal of schotel gebruiken, handig binnen op de vensterbank, maar laat er geen water in staan. Buiten laat je het water gewoon wegsijpelen.
Bonsai pot kopen: waar let je op?
Een bonsai pot kopen kan bij een bonsai-specialist, een tuincentrum, een keramiekmaker of online. Let op deze punten.
- Maat. Meet je boom en vergelijk met de richtlijnen hierboven. Neem de binnenmaat, niet de buitenmaat.
- Afvoer. Controleer of er voldoende gaten zijn en of de gaten niet scheef of verstopt zitten.
- Kwaliteit. Een goede pot heeft een gladde afwerking, geen scheuren en een vlakke bodem. Tik tegen de pot: een helder geluid duidt op goed gebakken keramiek.
- Vorstbestendig. Vraag of de pot buiten kan blijven in de winter.
- Stijl. Past de vorm en kleur bij je boom?
- Gebruik. Koop een eenvoudige, goedkope pot voor een jonge boom. Bewaar de dure pot voor wanneer de boom klaar is.
Een bonsai pot kopen is deels smaak en deels praktijk. Voor beginners is een eenvoudige ovale ongeglazuurde pot in een neutrale kleur een veilige keuze.
Verpotten: wanneer en hoe?
Een bonsai wordt niet verpot omdat hij te groot is, maar omdat de pot vol wortels zit en de grond uitgeput raakt. Verpotten geeft nieuwe grond, snoeit de wortels en houdt de boom gezond.
Wanneer verpotten?
Het beste moment is het vroege voorjaar, vlak voordat de knoppen opengaan. Jonge, snelgroeiende bomen verpot je elk jaar of elke twee jaar. Oudere bomen, die langzamer groeien, verpot je elke twee tot vijf jaar. Dit zijn richtwaarden. Je ziet dat het tijd is als wortels uit de afvoergaten komen, water niet goed meer wegloopt of de boom plotseling minder groeit.
Hoe verpot je?
- Haal de boom voorzichtig uit de pot. Gebruik eventueel een wortelhaak.
- Kam de oude grond uit de buitenkant van de kluit.
- Knip een deel van de wortels bij, ongeveer een derde bij een gezonde boom.
- Leg gaas over de gaten, voeg een laagje grof bonsai substraat toe en plaats de boom.
- Zet de boom vast met draad, vul op met substraat en druk aan.
- Geef water, en zet de boom een paar weken op een beschutte plek.
Gebruik een speciaal bonsai substraat, dat water doorlaat en toch vocht vasthoudt, in plaats van gewone tuinaarde.
Tip: bij een eerste bonsai is een goede, wat grotere kweekpot beter dan een mooie, te kleine tentoonstellingspot. Laat de boom eerst sterk worden en geef hem pas daarna zijn definitieve pot.
Veelgestelde vragen over de bonsai pot
Welke bonsai pot past bij mijn boom?
Kijk naar de maat, de stam en de stijl. De pot is ongeveer twee derde zo lang als de boom hoog is en even diep als de stam dik is. Naaldbomen passen bij strakke, ongeglazuurde potten, loof- en bloeiende bomen bij geglazuurde of ronde potten.
Moet een bonsai pot afvoergaten hebben?
Ja. Zonder gaten blijft er water staan en verrotten de wortels. Gebruik gaasjes over de gaten om de grond erin te houden.
Kan ik een gewone bloempot gebruiken voor een bonsai?
Voor een jonge boom in opbouw kan dat, een gewone ondiepe pot met afvoergaten werkt prima. Voor het uiterlijk is een bonsai pot mooier. Een gewone diepe bloempot geeft de wortels te veel ruimte.
Waarom zijn bonsai potten zo ondiep?
Een ondiepe pot houdt de wortels klein en daarmee de boom compact. Ook past het bij het idee van een boom in miniatuur. Wikipedia noemt ondiepe potten als kenmerk sinds de late negentiende eeuw.
Hoe vaak moet ik een bonsai verpotten?
Jonge bomen elk jaar of elke twee jaar, oudere bomen elke twee tot vijf jaar, in het vroege voorjaar. Dit zijn richtwaarden. Verpot als de wortels de pot vullen en het water niet goed wegloopt.
Is een geglazuurde bonsai pot beter dan ongeglazuurd?
Niet beter, maar anders. Ongeglazuurde potten zijn poreus en passen bij naaldbomen. Geglazuurde potten geven kleur en passen bij loof- en bloeiende bomen. Het hangt af van de boom en je smaak.
Kan een bonsai pot buiten blijven in de winter?
Alleen als hij vorstbestendig is. Goed gebakken keramiek kan tegen vorst, goedkoop aardewerk niet altijd. Bescherm de pot en de wortels in de winter, bijvoorbeeld door hem in te graven of te isoleren.
Hoe kies ik een bonsai pot met schaal?
Een schaal onder de pot vangt overtollig water op en beschermt je meubels als de boom binnen staat. Laat er geen water in staan en kies een schaal die iets groter is dan de pot. Buiten heb je meestal geen schaal nodig.
Verder lezen
De pot is de basis van je bonsai. Ga verder met deze pagina’s: