De juiste bonsai boom voor een beginner hangt af van waar hij komt te staan. Heb je een balkon of tuin, kies dan een winterharde buitenboom zoals een Japanse esdoorn of jeneverbes. Woon je zonder buitenruimte, kies dan een tropische binnenboom zoals een ficus of geldboom. Een boom die op de verkeerde plek staat, gaat binnen enkele maanden of jaren achteruit, hoe goed je ook verzorgt.
Wie op zoek is naar een bonsai boom ziet in winkels en op internet vooral kleine bomen in nette potten. Dat maakt het kiezen lastig: ze zien er allemaal hetzelfde uit en de verkoper zegt niet altijd of de boom binnen of buiten hoort. Op deze pagina lees je hoe je een bonsai boom kiest, welke soorten geschikt zijn voor beginners, wat een bonsai boom ongeveer kost, hoe je hem dagelijks verzorgt en wat je doet bij problemen zoals vallende bladeren. De bredere uitleg over wat bonsai is, staat in onze gids over bonsai. Wil je eerst de grote lijn zien van deze hobby, lees dan het overzicht over de moestuin en bonsai.
Kort samengevat
- Kies eerst de plek: binnen (tropische soort) of buiten (winterharde soort).
- Voor een balkon of tuin: Japanse esdoorn, jeneverbes, den of iep. Voor binnen: ficus, geldboom of natal plum.
- Een bonsai boom is een gewone boom in een kleine pot; hij heeft elke dag aandacht nodig, vooral water.
- Verliest hij bladeren, kijk dan eerst naar water, licht, plek en seizoen voordat je iets anders probeert.
- Koop bij voorkeur bij een kwekerij of bonsaiwinkel, niet bij een supermarkt of markt.
Wat is een bonsai boom precies?
Een bonsai boom is een houtachtige plant die tijdens de groei zo wordt gevormd dat hij klein blijft en toch de kenmerken van een volwassen boom laat zien. Dat staat in het artikel over bonsai op Wikipedia. Het is dus geen kleine soort, maar een gewone boom die klein wordt gehouden door snoeien, draad en een kleine pot. Dat verklaart meteen waarom je hem zo goed moet verzorgen: zonder de juiste zorg groeit hij gewoon zoals elke boom.
Wat betekent bonsai?
Het woord bonsai komt uit het Japans. De traditie begon met Chinese miniatuurlandschappen in potten, penjing genoemd, en werd in Japan verder ontwikkeld. Rond 1800 tot 1830 kwam het woord bonsai in algemeen gebruik. Kort gezegd is een bonsai boom een boom die je bewust klein houdt en naar een voorbeeld uit de natuur vormt.
Bonsai boom en kamerplant: wat is het verschil?
Een kamerplant verzorg je vooral. Een bonsai verzorg en vorm je. Je knipt, je draadt, je verpot in een ondiepe pot en je bepaalt welke kant de boom op groeit. Wikipedia noemt ook miniatuurpotbomen die als kamerplant dienen en weinig verzorging nodig hebben, maar die volgens het artikel geen bonsai in traditionele zin zijn. Koop je dus een kant-en-klaar boompje in een sierpot, dan is het vaak een kleine kamerplant, geen echte bonsai.
Binnen of buiten: dit bepaalt welke boom je kiest
Dit is de belangrijkste keuze. Volgens Wikipedia werd de traditionele bonsai buiten gehouden, en verzwakken winterharde bomen die langere tijd binnen staan en gaan ze uiteindelijk dood. Wikipedia schrijft ook dat een traditionele bonsai bijna het hele jaar buiten staat, waar hij zon, wind en neerslag ervaart. Tropische en subtropische soorten werden vanaf de tweede helft van de 20e eeuw geïntroduceerd voor binnengebruik.
Een bonsai boom voor binnen
Voor binnen kies je een tropische soort. De Engelse Wikipedia over bonsai noemt de geldboom (jade) en sommige ficussen. De Nederlandse versie noemt de natal plum (Carissa macrocarpa). Zulke bomen houden van een lichte plek bij het raam, een stabiele temperatuur en geen koude tocht. Zet ze niet boven een radiator, want de droge lucht en warmte laten de grond te snel uitdrogen.
Een ficus, vaak een Chinese vijg genoemd, wordt veel aangeraden aan beginners, omdat hij fouten bij het water geven goed vergeeft. Dat is geen wetenschappelijk feit maar een veelgehoorde ervaring van hobbyisten en kwekers. De geldboom is een vetplant en houdt van veel licht en weinig water.
Een bonsai boom voor buiten
Voor buiten kies je een winterharde boom. Wikipedia noemt als veelgebruikte soorten de Japanse esdoorn (Acer palmatum), de driepuntsesdoorn (Acer buergerianum), jeneverbes, iep, wilg en de Japanse zwarte den (Pinus thunbergii). Ook zilverspar, berk, beuk, taxus en olijfboom worden genoemd. Een buitenboom wil in de winter koud staan; zijn winterrust is nodig voor de groei in het voorjaar. De Engelse Wikipedia vermeldt dat de winterrust soms dicht bij het vriespunt moet liggen. In een Nederlandse winter staat hij dus gewoon buiten, beschut tegen vorst op de wortels. Meer over het jaar rond lees je bij bonsai buiten.
Welke boom bij welke plek?
| Plek | Boom | Opmerking |
|---|---|---|
| Zonnig balkon of terras | Jeneverbes, den, Japanse esdoorn | Winterbescherming voor de pot |
| Beschutte tuin | Iep, esdoorn, berk | Let op felle middagzon |
| Lichte vensterbank | Ficus, geldboom, natal plum | Geen tocht, geen radiator |
| Donkere kamer | Geen bonsai | Een boom heeft licht nodig |
Een bonsai boom kopen: waar let je op?
Een goede bonsai boom herken je aan een stevige stam, gezonde bladeren of naalden, en een vaste stand in de pot. Loop deze lijst door voor je koopt.
- Is de soort duidelijk? Een verkoper moet kunnen zeggen of de boom binnen of buiten hoort. Weet hij het niet, koop dan elders.
- Is de boom gezond? Geen kleverige bladeren, geen witte of zwarte vlekken, geen bruine toppen bij een boom die groen hoort te zijn.
- Staat hij stevig in de pot? Draai voorzichtig aan de stam. Een boom die loskomt, is net verpot of slecht geworteld.
- Heeft de pot afvoergaten? Zonder afvoer rotten de wortels.
- Is de grond snel doorlatend? Wikipedia noemt als bonsaigrond onder meer akadama, lavasteen, puimsteen, perliet en grind. Gewone potgrond houdt te veel water vast.
- Hoe oud is de stam? Een dikkere stam is meestal ouder en duurder. Een jonge boom is goedkoper en geeft je ruimte om te leren.
Kijk ook naar de grootte. Een boom van 20 tot 40 centimeter is een goede start, als richtwaarde. Heel kleine bomen drogen bijna dagelijks uit en zijn lastig voor beginners.
Wat kost een bonsai boom?
De prijs loopt sterk uiteen. Een jong boompje of stek is goedkoop, een gevormde bonsai met een dikke stam en jaren werk kost veel meer. De prijs hangt af van soort, leeftijd, vorm en de pot. Voor een eerste boom volstaat een bescheiden bedrag, zeker als je bereid bent hem zelf te vormen. Een bonsai starterset met boom, pot en basisgereedschap is een veelgekozen start, maar controleer vooral de soort en of die bij jouw plek past.
Waar koop je een bonsai boom?
Een bonsaikwekerij of bonsaiwinkel is de beste keuze, omdat daar kennis aanwezig is en je vragen kunt stellen. Tuincentra verkopen ook bomen, maar de kwaliteit loopt uiteen. Online bestellen kan, maar controleer dan de beoordelingen en retourvoorwaarden. Bonsaiclubs en tentoonstellingen zijn goede plekken om bomen en mensen te leren kennen, en vaak ook om een jonge boom te krijgen.
Een bonsai boom verzorgen: dagelijkse en seizoenszorg
De zorg voor een bonsai boom is drie dingen: water, licht en rust. Dat klinkt weinig, maar het gaat om regelmaat.
Water geven
Een bonsai staat in weinig grond, dus hij droogt snel uit. Controleer de grond dagelijks. Is de bovenste centimeter droog, dan geef je grondig water, tot het uit de gaten loopt. De Engelse Wikipedia over bonsai-verzorging schrijft dat er vaak water wordt gegeven, maar dat soorten die snel rotten niet in water mogen staan. Geef bij vorst geen water als de grond bevroren is. In de zomer kan water geven elke dag nodig zijn; in de winter veel minder.
Licht en plek
De meeste bonsai hebben in het groeiseizoen enkele uren direct zonlicht nodig, zoals dezelfde bron meldt. Schaduwtolerante soorten zet je uit de felle middagzon. Binnenbomen horen bij een raam. Verplaats een boom niet steeds van plek, want dat brengt hem uit balans.
Voeding
Gebruik in het groeiseizoen weinig en vaak een milde bonsaivoeding. Dat is de aanpak die veel kwekers volgen, zo meldt dezelfde bron. Volg altijd de verpakking en geef geen voeding aan een zieke of net verpotte boom, noch in de winterrust.
Snoeien en vormen
Snoeien houdt de boom klein en laat hem vertakken. Wikipedia noemt als basis het inkorten van de hoofdscheut en later het wegnemen van ongewenste zijtakken. Zonder regelmatig snoeien verliest een bonsai zijn vorm. Een bonsai boom vormen met draad vraagt oefening: de draad blijft op loofbomen meestal zes tot negen maanden zitten, ongeveer één groeiseizoen, volgens de Engelse Wikipedia. Controleer vaak of hij niet in de bast snijdt. Voor een eerste jaar is het slim om alleen te snoeien en pas daarna te draden. Een uitgebreide uitleg staat in onze gids over bonsai.
Verpotten
Een bonsai boom verpot je meestal in het voorjaar, als hij uit de winterrust komt. Jonge bomen vaker, oude bomen minder vaak. Je haalt de boom uit de pot, snoeit een deel van de wortels bij en zet hem terug in verse, doorlatende grond. Meer over potten staat op bonsai pot.
Problemen: wat als je bonsai boom bladeren verliest?
Een boom die bladeren laat vallen, is niet altijd ziek. Kijk eerst naar het seizoen.
Herfst en winter
Een loofboom verliest in de herfst zijn bladeren. Dat hoort. Een tropische boom die binnen staat, houdt zijn bladeren meestal, tenzij hij te donker of te koud staat.
Te veel of te weinig water
De twee meest gemaakte fouten zijn te veel en te weinig water. Een boom met gele, slappe bladeren en natte grond krijgt waarschijnlijk te veel water. Bruine, krullende bladeren en droge grond wijzen op te weinig. Pas je gietgedrag aan en geef de boom een paar weken om te herstellen.
Te weinig licht of een nieuwe plek
Een ficus die bij de koop in een zonnige winkel stond, verliest vaak bladeren als hij thuis op een donkere plek komt. Zet hem lichter en wees geduldig. Ook tocht, droge lucht van verwarming en plotselinge temperatuurwisselingen veroorzaken bladval.
Een binnenboom die eigenlijk een buitenboom is
Verliest je boom steeds meer bladeren, ondanks goede zorg, kijk dan of hij een winterharde soort is die binnen staat. Dat gaat nooit goed op lange termijn. Zet hem buiten (in het seizoen), zodat hij weer kan herstellen. Een gezonde boom komt vaak terug, maar dat duurt een groeiseizoen.
Plagen en ziekten
Kijk regelmatig onder de bladeren naar luizen of spint, en op de stam naar schimmel. Verwijder aangetaste delen en zoek advies bij een kwekerij of bonsaiclub. We noemen hier geen middelen, omdat de keuze afhangt van de soort en wat in je land is toegestaan.
Veelgestelde vragen over de bonsai boom
Welke bonsai boom is het beste voor een beginner?
Voor binnen een ficus of geldboom, voor buiten een jeneverbes of Japanse esdoorn. De beste boom is de boom die bij jouw plek past. Een winterharde boom binnen houden gaat niet goed.
Kan een bonsai boom binnen staan?
Tropische en subtropische soorten wel, zoals ficus, jade en natal plum. Winterharde soorten horen buiten, volgens Wikipedia. Binnen verzwakken ze en gaan ze uiteindelijk dood.
Hoe vaak geef ik een bonsai boom water?
Controleer dagelijks of de bovenste centimeter van de grond droog is en geef dan grondig water. In de zomer kan dat elke dag nodig zijn, in de winter veel minder.
Hoe groot wordt een bonsai boom?
Dat bepaal je zelf met snoeien en de pot. Er zijn formaatklassen, van keshitsubo (3 tot 8 cm) tot grotere bomen. Voor beginners is 20 tot 40 cm gemakkelijk te hanteren.
Waarom verliest mijn bonsai boom bladeren?
Meestal door seizoen, te veel of te weinig water, te weinig licht of een nieuwe plek. Controleer die punten voordat je iets anders probeert. Bij een winterharde boom binnenshuis is bladverlies een teken dat hij naar buiten moet.
Hoeveel kost een bonsai boom?
De prijs hangt af van soort, leeftijd en vorm. Een jonge boom is goedkoop, een gevormde oudere bonsai veel duurder. Vraag bij aankoop altijd naar soort en leeftijd.
Hoe lang leeft een bonsai boom?
Met goede verzorging tientallen jaren, soms veel langer. Een bonsai is een gewone boom en kan dus oud worden. De zorg bepaalt vooral of hij dat haalt.
Is een bonsai boom giftig voor katten?
Dat hangt van de soort af. Controleer bij de kwekerij of de soort die je koopt veilig is voor huisdieren, voordat je hem binnen zet.
Verder lezen
Een bonsai boom wordt een gewoonte als je ermee begint. Ga verder met deze pagina’s: