De meeste bonsai’s horen buiten. Een bonsai van een winterharde boom, zoals jeneverbes, den, esdoorn, iep of lariks, heeft de wisseling van de seizoenen nodig, inclusief vorst in de winter om in rust te komen. Alleen tropische en subtropische soorten, zoals ficus en serissa, zijn kamerplanten en horen binnen. Een bonsai buiten zetten is dus vaak geen risico maar juist de beste verzorging.
Dit is een van de grootste misverstanden bij beginners. Veel bonsai’s worden als kamerplant verkocht, maar zijn eigenlijk buitenbomen in het klein. Staan ze te lang binnen, dan verzwakken ze en gaan ze dood. In dit artikel lees je welke soorten bonsai buiten kunnen staan, hoe je de bonsai in elk seizoen verzorgt en wat je moet doen voor de winter. Alle temperaturen zijn richtwaarden. Zie het grotere plaatje in het overzicht bonsai, of begin met het artikel over de bonsai boom.
Kort samengevat
- Winterharde soorten (jeneverbes, den, esdoorn, iep, lariks, zelkova) horen het hele jaar buiten, ook in de winter.
- Tropische en subtropische soorten (ficus, serissa, carmona) zijn kamerplanten en blijven binnen, zodra het onder ongeveer 15 graden komt.
- Een bonsai heeft de winterrust nodig. Een boom die het hele jaar warm staat, verzwakt en sterft.
- Bescherm de wortels in de winter: de pot is ondiep, dus de wortels bevriezen sneller dan de boom zelf.
- Kies een plek met veel licht, wat luwte en geen volle zon tijdens hete middagen.
Kan een bonsai buiten staan?
Ja, en vaak moet dat. Volgens Wikipedia gebruikt men in Japan traditioneel alleen winterharde soorten die buiten in een gematigd klimaat staan. Bonsai’s die langere tijd binnenshuis staan, verzwakken en sterven uiteindelijk af. In de tweede helft van de twintigste eeuw kwamen daar tropische en subtropische soorten als kamerplant bij. Die kunnen binnen, als ze niet veel licht of luchtvochtigheid nodig hebben.
Een bonsai is dus geen aparte plantensoort, maar een boom die je klein houdt met snoeien, draden en een ondiepe pot. Een esdoorn blijft een esdoorn, ook als hij maar dertig centimeter hoog is. Hij heeft dezelfde seizoenen nodig als zijn grote broer: een groeiseizoen in de lente en zomer, een mooie herfstkleur en een winterrust.
De vraag is dus niet of je een bonsai buiten kunt zetten, maar welke soort je hebt. Dat bepaalt of de boom buiten of binnen hoort.
Welke bonsai soorten zijn geschikt voor buiten?
De Nederlandse winter is gematigd. Winterharde soorten kunnen er goed tegen. De volgende indeling, naar de vorsttolerantie die de bonsai-site Bonsai Empire geeft, helpt je kiezen. Het zijn richtwaarden van nachtelijke minima.
Zeer winterhard (onder -20 graden)
Den, lariks, spar, zilverspar en taxus. Dit zijn de meest robuuste soorten. Ze staan het hele jaar buiten en hebben weinig bescherming nodig.
Winterhard (ongeveer -10 tot -20 graden)
Jeneverbes, Japanse esdoorn, Chinese iep en zelkova. Deze soorten zijn populair voor beginners, mooi in herfstkleur en sterk genoeg voor een Nederlandse winter. Een vorstperiode van enkele nachten is geen probleem, mits de wortels beschermd zijn.
Matig winterhard (0 tot -10 graden)
Azalea, beuk, olijf en camelia. Ze kunnen een lichte vorst hebben, maar niet de strengste winters. Zet ze in de winter op een beschutte plek, bijvoorbeeld tegen een muur of in een koude kas.
Vorstgevoelig (0 tot +5 graden)
Serissa, bougainvillea en schefflera. Deze soorten kunnen niet tegen vorst en horen in de winter in een koele, lichte ruimte, bijvoorbeeld een vorstvrije kas of een koele serre.
Tropisch (boven +10 graden)
Ficus, jadeplant en carmona. Ze zijn kamerplanten en blijven het hele jaar binnen, op een lichte plek.
Sommige soorten hebben koude nodig om tot rust te komen, andere sterven door vorst. Kijk dus altijd naar de soort, niet naar het label “bonsai”.
Wil je zeker weten wat je hebt? Kijk naar het blad. Een boom die zijn bladeren in de herfst verliest of een naaldboom is bijna altijd winterhard. Een boom met glimmend, leerachtig blad dat het hele jaar blijft, is vaak tropisch of subtropisch. Bij twijfel vraag je de verkoper naar de botanische naam en zoek je die op.
De juiste plek voor een bonsai buiten
Een bonsai buiten heeft drie dingen nodig: licht, lucht en luwte.
- Licht. De meeste winterharde soorten willen veel licht, minstens vier tot zes uur zon per dag. Een plek op het oosten of zuidoosten is ideaal: ochtendzon, wat schaduw in de hete middag.
- Lucht. Een open, luchtige plek met vrije luchtstroom voorkomt schimmels. Een tuintafel of plank, op ooghoogte, is perfect.
- Luwte. Zware wind droogt de pot uit en kan takken breken. Een plek bij een muur of heg beschermt.
- Geen volle middagzon in de zomer. Een kleine, ondiepe pot warmt snel op. Vooral jonge Japanse esdoorns verbranden in de felle zon. Een schaduwdoek of halfschaduw na de middag helpt.
- Geen overdekte plek. Bomen hebben regen en daglicht nodig. Onder een afdak droogt de pot uit en vergeet je makkelijk water te geven.
Een plank, plantentafel of speciale bonsai-tafel houdt de pot van de grond, geeft luchtcirculatie en maakt het gieten makkelijker.
Een bonsai buiten verzorgen per seizoen
Lente
De lente is het begin van de groei. Zodra de eerste knoppen openen, begint het werk. Geef water zodra de bovenkant van de grond droog aanvoelt, voed de boom met een speciale bonsaimest en snoei en verpot als het nodig is. Let op late nachtvorst: jonge knoppen zijn kwetsbaar. Haal de boom op koude nachten tijdelijk binnen een beschutte ruimte of dek hem af. Over de pot en het verpotten lees je meer in het artikel over de bonsai pot.
Zomer
In de zomer groeit de boom het hardst. Een kleine pot droogt snel uit, in hete periodes soms elke dag. Geef water als de grond droog aanvoelt, het liefst ’s ochtends, en dompel de hele pot soms onder in water. Ga niet op vakantie zonder iemand die water geeft. Bescherm tegen de felste middagzon, en knip voor de vorm. Voed regelmatig tot ongeveer eind augustus.
Herfst
In de herfst bereidt de boom zich voor op de winter. Loofbomen kleuren en verliezen hun bladeren, wat normaal is. Stop met voeden of gebruik een herfstmest met weinig stikstof. Laat de boom de eerste koude nachten meemaken: Bonsai Empire adviseert de eerste herfstvorst toe te laten zodat winterharde bomen in rust kunnen komen. Controleer de boom op ziekten en plagen voor de winter begint.
Winter
Zie het volgende hoofdstuk. In de winter groeit de boom niet. Geef weinig water, en bescherm de wortels.
Bonsai buiten overwinteren
Een winterharde bonsai blijft buiten, maar heeft wel een paar maatregelen nodig. Volgens Bonsai Empire zijn de pot en de wortels het kwetsbaarste deel: bonsaipotten zijn ondiep, dus de wortels kunnen bevriezen terwijl de boom zelf de kou aankan.
Bescherm de wortels
- Ingraven. Graaf de pot in de tuin in, tot aan de wortelkluit of tot net onder de rand. De grond isoleert de wortels. Een kist met grond, bladeren of zand werkt ook.
- Isoleren. Wikkel de pot in noppenfolie, jute of piepschuim. Zet hem tegen een muur.
- Koude kas of schuur. Een onverwarmde kas of koude schuur houdt de ergste vorst en wind tegen. Ververs de lucht op zonnige dagen, zodat de boom niet te vroeg wakker wordt.
- Geen kelder. Een kelder of verwarmde garage is vaak te warm. De boom wordt dan te vroeg actief en kan niet in rust komen.
Let ook op de pot. Een aardewerk pot die niet vorstbestendig is, kan barsten als er vocht in komt en bevriest. Kies voor je bonsai een vorstbestendige pot, of bescherm de pot in de winter.
Water in de winter
Water spaarzaam. De boom heeft in rust weinig nodig, maar de grond mag niet helemaal uitdrogen. Geef water op een mildere dag, niet bij strenge vorst. Controleer de pot regelmatig met een vinger.
Voorkom een vroege ontwaking
Warme perioden in de winter kunnen bomen te vroeg wakker maken, waarna jonge knoppen door nachtvorst beschadigd raken. Bonsai Empire adviseert in zo’n periode de boom koel te houden. Een plek aan de noordkant helpt.
Vorstgevoelige soorten
Subtropische soorten zoals serissa kunnen tegen een beetje kou maar niet tegen vorst. Zet ze in de winter in een lichte, koele ruimte zonder vorst, als richtwaarde ongeveer vijf tot tien graden. Tropische soorten komen helemaal binnen, op een lichte plek.
Tip: leg in november een kaartje bij je boom met de naam van de soort en of hij winterhard is. Dan weet je in de winter, als je niets meer ziet aan de takken, wat je doet.
Bonsai buiten kopen en beginnen
Wil je een bonsai buiten houden, koop dan een winterharde soort. Veel beginners starten met een jeneverbes, een Japanse esdoorn of een Chinese iep. Zoek een kwekerij of bonsai-specialist die de soort noemt. Een bonsai uit de supermarkt is vaak een tropische soort zoals ficus of een subtropische, die niet buiten kan. Controleer dus altijd de soortnaam.
Een bonsai starter op basis van jonge boompjes uit de tuincentra, die je zelf gaat vormen, is goedkoper dan een kant-en-klare bonsai. Het duurt jaren voor je boom echt mooi is. Dat hoort bij de hobby. Wikipedia benadrukt dat een bonsai zijn vorm verliest als hij niet regelmatig wordt bijgehouden.
Heb je geen tuin? Een balkon werkt ook, mits er licht en luwte is. Zet de boom op een plank, geef water en bescherm de wortels in de winter. Wil je weten wat je hebt nodig naast een boom? Zie bonsai pot.
Veelgestelde vragen over bonsai buiten
Kan een bonsai buiten staan?
Ja, de meeste bonsai’s horen buiten. Winterharde soorten zoals jeneverbes, den, esdoorn, iep en lariks hebben de seizoenen nodig, ook de winterkou. Alleen tropische en subtropische soorten zoals ficus en serissa horen binnen.
Welke bonsai soorten zijn goed voor buiten?
Jeneverbes, den, lariks, Japanse esdoorn, Chinese iep, zelkova, taxus en beuk zijn bekende soorten voor buiten. Ze zijn winterhard in Nederland. Controleer altijd de botanische naam van de soort die je koopt.
Kan een bonsai buiten overwinteren?
Winterharde soorten wel. Bescherm de wortels door de pot in te graven, te isoleren of in een koude kas of schuur te zetten. Zet de boom niet in een warme kamer of kelder: hij moet in rust kunnen komen.
Kan ik een ficus bonsai buiten zetten?
In de zomer, als het ver boven de 15 graden is en geen nachtvorst dreigt, kan een ficus buiten staan. Zodra de temperatuur daalt, gaat hij weer naar binnen. Een ficus is een tropische soort en kan geen vorst hebben. Bonsai Empire noemt de grens bij ongeveer 15 graden.
Wanneer moet een bonsai binnen?
Alleen tropische en vorstgevoelige soorten. Dat is meestal vanaf oktober, als de nachten kouder worden dan ongeveer tien tot vijftien graden. Winterharde soorten blijven buiten.
Hoeveel water heeft een bonsai buiten nodig?
Dat hangt af van seizoen, soort en pot. In de zomer kan elke dag water nodig zijn, in de winter slechts af en toe. Voel met je vinger of de grond droog is en geef water als dat zo is.
Mag een bonsai in de volle zon staan?
De meeste winterharde soorten houden van veel licht. Bij hitte in de zomer en bij jonge, gevoelige bomen zoals Japanse esdoorns is schaduw in de middag verstandig, omdat de ondiepe pot snel opwarmt.
Waarom verliest mijn bonsai buiten zijn bladeren in de herfst?
Dat is normaal bij loofbomen zoals esdoorn, iep en zelkova. Ze gaan in rust en komen in de lente terug. Naaldbomen zoals den en jeneverbes houden hun naalden. Verliest een naaldboom of een groenblijvende soort zijn blad in de zomer, dan is er meestal iets mis met water of plek.
Verder lezen
Een bonsai buiten is een boom die je jaren verzorgt. Ga verder met deze pagina’s: