Graveermachine kiezen: laser of frees voor je hobby

Een graveermachine brengt een patroon, tekst of afbeelding aan op een materiaal door er een laagje van te verwijderen of te verkleuren. Voor een hobby heb je grofweg twee keuzes: een laser, die snel en fijn werkt op hout, leer, karton en gecoat metaal, of een graveerfrees, die met een draaiende beitel in materiaal snijdt en ook bij hardere materialen werkt. Welke je kiest, hangt af van wat je wilt graveren.

Het woord graveermachine betekent niet altijd hetzelfde. Op de Nederlandse Wikipedia gaat het woord graveren vooral over een eeuwenoude drukmethode met een metalen plaat en een burijn. In dit artikel bedoelen we de machines voor hobbygebruik waarmee je zelf voorwerpen personaliseert: naamplaatjes, houten onderzetters, sieraden, sleutelhangers of glazen. We leggen uit hoe een graveermachine werkt, welke soorten er zijn, welke materialen geschikt zijn, waar je op let bij het kiezen en hoe je veilig werkt. Voor het breder verhaal over lasers lees je lasergraveren, en voor de aanpalende machine de lasersnijder.

Wat doet een graveermachine?

Volgens Wikipedia over lasergraveren verwijdert lasergraveren materiaal om zichtbare markeringen te maken. Het gebruikt geen inkt en geen beitels die slijten. Bij hardere oppervlakken is het belangrijkste mechanisme ablatie: de gefocuste bundel maakt microscopisch kleine deeltjes los. Graveren kan een diepte van 100 micrometer of meer bereiken, terwijl markeren meestal oppervlakkiger is.

De controller bepaalt de baan, de intensiteit, de snelheid en de spreiding van de bundel. Omdat de positie van de bundel heel precies bekend is, is er geen masker nodig. Machines werken volgens het artikel met X-Y-tafels, in vectormodus of rastermodus. Vector volgt lijnen, zoals een tekening of een lettertype. Raster tekent regel voor regel een afbeelding, zoals een foto.

Graveren, snijden en markeren

Graveren is iets anders dan snijden. Bij snijden gaat de laser dwars door het materiaal. Bij graveren blijft het voorwerp heel en verandert alleen het oppervlak. Veel hobbymachines kunnen allebei, maar voor snijden is meer vermogen nodig. Wil je ook snijden, lees dan lasersnijder kiezen.

Soorten graveermachines

Voor een hobby heb je vooral drie soorten in beeld.

Diodelaser

Een compacte machine, vaak een open frame dat je op een werkblad zet. Voordelig en geschikt voor hout, leer, karton, papier en gecoate oppervlakken. Er is een kleinere kast of een afscherming nodig voor de veiligheid. Het is een goede start voor wie vooral wil graveren.

CO2-laser

Een gesloten kast met een glazen buis, geschikt voor hout, acryl en andere niet-metalen. De Engelse Wikipedia noemt dat CO2-lasers (golflengte 10.600 nanometer) moeite hebben met veel metalen vanwege de sterke reflectie bij die golflengte. Voor hout en acryl zijn ze uitstekend. Voor metaal heb je een ander type nodig.

Vezellaser en andere typen

Ytterbium-vezellasers en Nd:YVO4-lasers, met een golflengte van ongeveer 1000 nanometer, worden volgens Wikipedia makkelijker door metalen opgenomen. Gepulseerde lasers verdienen daarbij de voorkeur. Zulke machines zijn duur en meestal bedoeld voor professioneel gebruik. Voor een hobbyist is een metaalgraveermachine meestal een andere categorie dan een houtgraveermachine.

Graveerfrees of CNC-graveermachine

Een graveerfrees werkt mechanisch, met een draaiende punt die materiaal wegneemt. Het is een kleinere variant van de CNC-machine. Een frees kan hout, kunststof en zachte metalen als aluminium bewerken en graveert dieper dan een laser. Het nadeel is dat het langzamer gaat en dat er stof en spaanders ontstaan. Je hebt ook een stevige opspanning voor je werkstuk nodig.

Een graveermachine voor de hand

Naast machines bestaan er handgereedschappen, zoals een elektrische graveerpen, waarmee je met de hand naamplaatjes of letters in metaal en glas krast. Dat is goedkoop, maar vraagt een vaste hand en geeft een minder egaal resultaat dan een machine.

Welke materialen kun je graveren?

Wikipedia geeft een nuttig overzicht per materiaal.

• Hout. Door verkoling ontstaat een donkere markering met hoog contrast. Hardhout geeft goede resultaten, terwijl zachthout op een wisselende diepte verdampt. Een gladde, egale houtsoort geeft het mooiste beeld. Voor hout lees je meer bij laser graveren op hout.
• Kunststof. Het resultaat hangt af van de eigenschappen en toevoegingen. Acryl graveert goed. Sommige kunststoffen smelten aan de randen. Vinyl (PVC) moet je vermijden, want het geeft corrosief gas af.
• Metaal. Lastiger, omdat metaal warmte geleidt en hittebestendig is. Gecoat metaal is makkelijker, omdat de coating wordt weggehaald zodat het metaal eronder zichtbaar wordt. Geanodiseerd aluminium kan volgens Wikipedia met minder dan 40 watt worden gegraveerd.
• Glas en steen. Deze breken eerder dan dat ze verdampen. Nieuwere UV-lasers van 10 watt geven schonere resultaten op glas, aldus Wikipedia. Voor een hobbymachine is glas graveren vaak een kwestie van uitproberen, soms met een coating of een natte doek als hulpmiddel. Dat is een richtlijn uit de praktijk en geen vaste regel.
• Leer, papier, karton. Makkelijk en snel. Let op de geur en de rook.

Een graveermachine voor metaal

Zoek je een graveermachine voor metaal, bijvoorbeeld voor sieraden of naamplaatjes, dan loopt een standaard hobbylaser tegen grenzen aan. Een diodelaser markeert hooguit gecoat of geanodiseerd metaal. Voor blank staal of messing heb je een vezellaser of een mechanische graveerfrees nodig. Bedenk dat de prijzen en eisen van zulke machines veel hoger liggen. Heb je maar een paar naamplaatjes nodig, dan is uitbesteden vaak slimmer dan zelf kopen.

Waar let je op bij het kiezen?

1. Materiaal. Wat wil je graveren? Hout en leer vragen iets anders dan metaal of glas.
2. Type machine. Diodelaser, CO2-laser of frees. Bepaal eerst het materiaal, daarna het type.
3. Vermogen. Meer vermogen werkt sneller en geeft meer mogelijkheden. Let op het optische vermogen, niet het elektrische.
4. Werkgebied. Hoe groot is het voorwerp? Een klein werkgebied beperkt je.
5. Nauwkeurigheid en focus. Een fijne bundel en een goede focus geven scherpe details. Een graveermachine met autofocus of een eenvoudige instelling is handig.
6. Omkasting en veiligheid. Een kast met een vergrendeling en een noodstop is veiliger dan een open frame.
7. Afzuiging. Je hebt bijna altijd een blower of afzuiging nodig voor rook en stof. Wikipedia zegt hetzelfde: bij verdampend materiaal zijn blowers of een vacuümpomp bijna altijd nodig.
8. Software. Werkt de machine met een programma als LightBurn of alleen met de eigen software? Controleer dat voor je koopt.
9. Roterende opspanning. Wil je glazen of bekers graveren, dan is een roterende opspanning (rotary) handig. Controleer of je machine die ondersteunt.

Er is geen beste graveermachine voor iedereen. Wil je vooral hout en leer personaliseren, dan is een compacte diodelaser met afscherming een goede start. Wil je metaal graveren of dikker materiaal bewerken, dan zijn de kosten en eisen een stuk hoger en loont het om je behoefte goed uit te zoeken. Vergelijk specificaties, lees onafhankelijke ervaringen en reken de accessoires mee.

Graveermachine kopen: wat kost het echt?

De aanschafprijs is maar een deel. Reken ook op een veiligheidsbril, afzuiging, een geschikte werkplek, een brandblusser en testmateriaal. Een goedkope machine zonder afscherming kan op de lange termijn duurder uitvallen als je alsnog een omkasting moet aanschaffen. Vergelijk daarom het totaal.

Veilig graveren

Een graveermachine met een laser is geen speelgoed. Dit zijn algemene richtlijnen. Lees voor jouw machine altijd de handleiding.

• Oogbescherming. Volgens Wikipedia over lasersveiligheid moet een bril bij de golflengte van je laser passen en is hij ingedeeld op optische dichtheid. Kies niet op kleur. Het artikel noemt dat infraroodlasers extra gevaarlijk zijn, omdat je knipperreflex alleen op zichtbaar licht reageert.
• Brand. Krachtige lasers kunnen brandbaar materiaal ontsteken. Laat de machine nooit onbeheerd draaien en houd een blusmiddel binnen handbereik.
• Rook en gassen. Zorg voor afzuiging naar buiten of een geschikt filter. Gebruik nooit PVC of materiaal waarvan je de samenstelling niet kent.
• Een graveerfrees. Draag een veiligheidsbril, zet het werkstuk stevig vast en draag geen losse kleding of sieraden. Gehoorbescherming kan nodig zijn.

Van ontwerp tot gegraveerd voorwerp

1. Kies een ontwerp. Tekst, een logo, een patroon of een foto.
2. Maak het geschikt. Voor vectorwerk gebruik je SVG of DXF. Een foto zet je om naar een rasterbeeld met contrast.
3. Importeer in je programma. In LightBurn of de software van je machine stel je vermogen en snelheid in.
4. Test op een restje. Elk materiaal reageert anders. Een klein testrooster met verschillende instellingen laat zien wat het mooiste resultaat geeft.
5. Fixeer en focus. Leg het voorwerp vlak en stel de focus goed in.
6. Graveer en blijf erbij.
7. Maak schoon. Veeg roet van hout af met een vochtige doek of een zachte borstel.

Tips voor een mooi resultaat

Een nette gravure begint bij de voorbereiding. Kies hout dat vlak en egaal is, zonder harsgaten of grote nerfverschillen, want de graveermachine laat elk verschil in dichtheid zien. Schuur het oppervlak licht en stofvrij. Plak bij hout eventueel afplaktape op het oppervlak, zodat rook minder sporen achterlaat, en trek de tape er na het graveren af. Dat is een kneepje uit de praktijk dat je op een restje moet testen.

Houd bij foto’s in de gaten dat contrast belangrijker is dan detail. Een foto met veel grijstinten wordt op hout vlak en donker. Verhoog het contrast en kies een eenvoudiger beeld, dan komt het beter uit. Bij tekst werkt een rustig, dik lettertype beter dan een dun sierlijk type, omdat dunne lijnen op hout uitlopen.

Onderhoud van je graveermachine

Maak de lens en de spiegels van een lasermachine regelmatig schoon volgens de handleiding, want rook slaat erop neer en kost vermogen. Controleer of de geleiders en riemen strak en schoon zijn. Bij een graveerfrees veeg je stof en spaanders weg en controleer je de punt op slijtage. Een graveermachine die schoon blijft, geeft scherper resultaat en gaat langer mee.

Veelgestelde vragen over de graveermachine

Verder lezen