Akkoorden leren: schema’s, majeur en mineur voor beginners

Een akkoord is een samenklank van drie of meer tonen die je als één geheel hoort. De meeste liedjes bestaan uit een melodie en een rij akkoorden eronder. Leer je akkoorden, dan kun je liedjes begeleiden, zelf liedjes schrijven en beter begrijpen hoe muziek werkt. Je begint met majeur en mineur, daarna volgt de rest.

Akkoorden komen op elk instrument voor: gitaar, ukelele, piano, keyboard en zelfs accordeon. De namen zijn overal hetzelfde, de vingers verschillen. Dit artikel legt de basis uit die voor alle instrumenten geldt. Je leert hoe akkoorden zijn opgebouwd, hoe je een akkoorden schema leest en hoe je ze voor beginners goed oefent. Wil je dieper in op één instrument? Bekijk dan akkoorden voor piano of lees het overzicht van muziektheorie.

Wat is een akkoord?

Volgens Wikipedia is een akkoord de samenklank van drie of meer tonen die zo samenklinken dat het oor ze als één geheel hoort. Een samenklank van twee tonen heet een tweeklank. Een akkoord begint pas bij drie tonen.

Het meest gebruikte akkoord is de drieklank. Die bestaat uit twee gestapelde tertsen: de laagste toon is de grondtoon, de middelste toon ligt een terts erboven en de hoogste ligt een kwint boven de grondtoon. Een terts is een afstand van drie of vier halve tonen. Een kwint is een grotere sprong, zeven halve tonen. Hoe die afstanden precies zijn, bepaalt of het akkoord majeur of mineur klinkt.

Je hoeft niet alles uit je hoofd te leren om te beginnen. Wat telt is dat je het verschil hoort en dat je de naam van een akkoord kunt koppelen aan de tonen of de vingerzetting.

Een akkoord en een toonladder hangen samen

Akkoorden komen uit toonladders. Bouw je op elke toon van de majeurladder een drieklank, dan krijg je zeven akkoorden die bij die toonsoort horen. Daarom spelen liedjes meestal akkoorden uit één toonsoort, en daarom passen ze goed bij elkaar. Meer over de bouwstenen lees je bij toonladders.

Majeur en mineur akkoord: het verschil

Het belangrijkste onderscheid bij akkoorden is majeur of mineur. De bron beschrijft een majeur akkoord als grondtoon, grote terts en reine kwint. Bij C zijn dat de tonen c, e en g. Een mineur akkoord heeft een kleine terts: bij C zijn dat c, es en g. Alleen de middelste toon verschilt, en toch klinkt het akkoord anders.

Een handig geheugensteuntje: majeur klinkt vaak open, vrolijk of stralend, mineur klinkt vaak droever of ernstiger. Zo simpel is het natuurlijk niet altijd, want veel mineurliedjes klinken juist krachtig. Maar het helpt als eerste houvast.

Voor beginners zijn majeur en mineur genoeg, met het septiemakkoord (zoals G7 of E7) als eerste uitbreiding. De rest komt vanzelf.

Gehoortraining met akkoorden

Een goede manier om verschil te leren horen is gehoortraining. Laat iemand anders (of een app) een willekeurig majeur of mineur akkoord spelen, en raad welke het is. Doe dit dagelijks vijf minuten en je merkt binnen enkele weken dat je het verschil sneller hoort. Zo train je ook je oor voor het herkennen van akkoordwisselingen in liedjes.

Een akkoorden schema lezen

Een akkoorden schema is een rij akkoorden in de volgorde waarin je ze speelt. Je ziet het vaak als tekst met boven de woorden de akkoordnamen. Soms staat het als losse rij met streepjes, zoals C | Am | F | G. Elke streep scheidt een maat. Staat er één akkoord in de maat, dan speel je dat de hele maat. Staan er twee, dan krijgt elk de helft.

De naam bestaat uit een letter (C, D, E, F, G, A of B) met eventueel een teken erachter.

• Alleen een letter: majeur, zoals C of G.
• Een m erachter: mineur, zoals Am of Em.
• Een 7 erachter: dominantseptiem, zoals G7.
• Een kruis of mol: de grondtoon is verhoogd of verlaagd, zoals F#m of Bb.
• Een schuine streep: het akkoord met een andere toon in de bas, zoals C/E.

Heb je moeite met een schema? Schrijf de akkoordnamen op en zet er de vingerzetting of de tonen onder. Na een paar liedjes herken je de namen zonder hulp.

Akkoorden die samen horen

Welke akkoorden bij elkaar passen, haal je uit de toonsoort. In C-majeur zijn de belangrijkste akkoorden C, F en G, aangevuld met Am, Dm en Em. In G-majeur zijn dat G, C en D, aangevuld met Em, Am en Bm. Je ziet dat elke toonsoort zijn eigen groep heeft. Met de kwintencirkel zie je snel welke akkoorden bij een toonsoort passen.

Akkoorden voor beginners: waar begin je?

Begin met een kleine groep. Een goede start is C, G, Am en F (of de gitaar-equivalenten). Daarmee speel je al veel eenvoudige liedjes. Daarna kom je op D, Em, A en E, en voeg je septiemakkoorden toe.

Welk instrument je kiest, bepaalt hoe je de akkoorden aanleert:

• Piano of keyboard. Je speelt de drie tonen tegelijk met een hand. Alle witte-toetsenakkoorden in C-majeur zijn een goede start. Zie akkoorden piano.
• Gitaar. Je leert vaste handvormen over de hals en de snaren. Lees daarvoor gitaar akkoorden.
• Ukelele. Met vier snaren zijn de vormen eenvoudig, vaak met één of twee vingers. Zie akkoorden ukelele.

Voor alle drie geldt: pak liefst liedjes die je al kent. Je oor helpt je mee, en je merkt direct of een wisseling klopt.

Akkoorden oefenen: een schema voor elke dag

Akkoorden oefenen is grotendeels wisselen oefenen. De vorm zelf is snel geleerd, maar het soepel overgaan van het ene naar het andere akkoord kost tijd. Het volgende oefenschema werkt op alle instrumenten. De tijden zijn richtwaarden.

1. Opwarmen (twee minuten). Speel elk akkoord los en let op de klank. Is een toon dof of vals, pas je vingers aan.
2. Wisselen (vijf minuten). Kies twee akkoorden en wissel erg langzaam heen en weer. Tel hardop: een, twee, drie, vier. Pas als je vijf keer achter elkaar goed wisselt, ga je een tikje sneller.
3. Een rij akkoorden (vijf minuten). Speel een viertal akkoorden achter elkaar, met vier tellen per akkoord. Gebruik een metronoom.
4. Een liedje (tien minuten). Speel een eenvoudig liedje met de akkoorden die je kent.
5. Afsluiten. Zing of neurie de melodie bij je akkoorden.

Wissel je dagelijks een kwartier, dan merk je vaak binnen enkele weken verschil. Dat is een richtwaarde, geen belofte: ieder leert in zijn eigen tempo.

Veelgemaakte fouten

• Te snel gaan. Een wissel die niet soepel is, wordt niet beter door tempo.
• Alleen op papier leren. Speel de akkoorden ook op het gehoor.
• Verkrampen. Spanning in hand of pols leidt tot pijn en slechte klank. Pauzeer vaak.
• Elke keer opnieuw zoeken. Zoek de vorm met je vingers, niet met je ogen. Spiergeheugen groeit door herhaling.
• Niet luisteren. Een akkoord kan goed gespeeld zijn en toch vals klinken door een stoorzender. Luister kritisch.

Van losse akkoorden naar een progressie

Een rij akkoorden die een doel heeft, heet een akkoordprogressie. De eenvoudigste is een beweging van de tonica (het thuisakkoord) naar de dominant en terug. Veel korte liedjes werken zo. In een toonsoort noteren musici de trappen vaak met Romeinse cijfers: I is de tonica, IV de subdominant en V de dominant. In C-majeur zijn dat C, F en G. Dat is een gangbare manier om liedjes te beschrijven, en het maakt overzetten naar een andere toonsoort gemakkelijk.

Wil je zelf een stukje schrijven? Begin dan met drie stappen. Kies een toonsoort, bijvoorbeeld C-majeur. Leg een rij van vier akkoorden vast uit de groep die bij die toonsoort hoort, en speel die rij in een vast ritme. Zing er een eigen melodie bovenop, en verander één akkoord als iets niet bevalt. Zo ontdek je hoe een wisseling klinkt: een mineur akkoord midden in een vrolijke rij geeft een kleur die je in veel liedjes terughoort.

Een tweede manier om de samenhang te ontdekken is te luisteren naar de baston van elk akkoord. Volg je de bas, dan hoor je waar het liedje naartoe gaat. Dit hoort bij het onderdeel gehoortraining en komt het best tot z’n recht als je het combineert met oefenen op een instrument.

Akkoorden bij een liedje vinden

Wil je een liedje spelen? Zoek een akkoordenblad of tab, of probeer de akkoorden op het gehoor te vinden. Op het gehoor begin je met de grondtoon: zing de bastoon van het liedje en zoek die op je instrument. Kies dan majeur of mineur, afhankelijk van de klank.

De meeste eenvoudige liedjes gebruiken drie tot vier akkoorden. Hoor je dat het liedje spanning opbouwt en oplost, dan zit er vaak een septiemakkoord in. Dat is een goede aanwijzing voor G7, D7 of E7. Wissel je altijd dezelfde vier akkoorden, dan is er een grote kans dat je een bekend patroon speelt.

Zo kun je ook met een transponeerhulp werken. Is een liedje te hoog of te laag om te zingen, dan zet je alle akkoorden een paar stappen hoger of lager. Een capodaster op gitaar of ukelele doet dit mechanisch voor je.

Veelgestelde vragen over akkoorden

Verder lezen