Voor een beginner is de vijfsnarige banjo met open stemming de logische keuze, omdat daar de meeste lesmateriaal en liedjes voor bestaan. Je kiest daarna een speelstijl: clawhammer, waarbij je met je nagel naar beneden slaat, of driefingerpicking, waarbij je met vingerpicks losse noten speelt. Beide leer je in een paar maanden redelijk, mits je regelmatig oefent.
Het geluid van een banjo is kort, helder en scherp. Dat komt door de manier waarop het instrument is gebouwd, en het verklaart waarom je het in zulke verschillende muziek hoort. In dit artikel lees je welke soorten er zijn, hoe de snaren zijn gestemd, hoe je de eerste stappen zet en waar je op let als je een instrument zoekt. Ben je nog aan het kiezen tussen meerdere instrumenten? Kijk dan bij muziek leren voor het grote plaatje en bij muziekinstrument leren voor een vergelijking.
Kort samengevat
- De standaard voor beginners is de vijfsnarige banjo in open G-stemming.
- Een open-back banjo is lichter en zachter, een resonatorbanjo is luider en past bij bluegrass.
- Clawhammer en driefingerpicking zijn twee verschillende speelstijlen. Kies er één om mee te beginnen.
- De viersnarige tenorbanjo hoort bij jazz en dixieland, en wordt anders gestemd.
- Oefen dagelijks twintig minuten en gebruik een stemapp, want dit instrument raakt snel uit stem.
Wat is een banjo en hoe klinkt hij?
Een banjo is een snaarinstrument met een lange hals, metalen snaren en meestal frets. Het opvallende aan de banjo is de klankkast: in plaats van een houten klankkast heeft hij een ronde ring met daarover een strak gespannen vel. Volgens Wikipedia staat de brug op een strak gespannen membraan, tegenwoordig meestal van kunststof, en dat geeft het instrument zijn korte, scherpe klank. Het is dus meer een soort trommelvel dan een houten bodem.
Waar komt de banjo vandaan?
De naam en het instrument gaan terug op de Afrikaanse banjar, die West-Afrikaanse mensen die tot slaaf waren gemaakt naar het Caribisch gebied en de Verenigde Staten brachten. Dat staat in de Nederlandse Wikipedia. De moderne banjo ontstond in de Verenigde Staten en groeide uit tot een kenmerkend instrument van folk, ragtime, bluegrass, old-time en traditionele jazz. Het is goed om dat te weten, want de speelstijlen van nu, zoals clawhammer, hebben hun wortels in dat Afrikaans-Amerikaanse spel.
Waar hoor je een banjo?
- Bluegrass: snelle driefingerpicking met een resonatorbanjo.
- Old-time en folk: een zachtere, ritmische begeleiding met een open-back banjo, vaak in clawhammerstijl.
- Traditionele jazz en dixieland: de viersnarige tenorbanjo geeft het ritme in een band. De Nederlandse Wikipedia noemt een jaarlijks Jazz Banjo Festival dat de viersnarige tenorbanjo promoot.
- Ierse muziek: de tenorbanjo wordt daar vaak gebruikt voor melodieën.
De soorten banjo: welke past bij jou?
Er bestaan meerdere typen. De Nederlandse Wikipedia noemt onder meer de vijfsnarige banjo, de plectrumbanjo, de tenorbanjo en varianten zoals de mandolinebanjo, gitaarbanjo en ukelelebanjo. Voor een beginner zijn er drie van belang.
De vijfsnarige banjo
Dit is de banjo die de meeste mensen voor ogen hebben. Hij heeft vijf snaren, waarvan de vijfde, de korte duimsnaar, aan de zijkant van de hals begint. Volgens de Engelstalige pagina over de banjo is de open G-stemming (G4 D3 G3 B3 D4) de meest gebruikelijke, vooral in bluegrass. De korte vijfde snaar maakt de stemming reentrant: de hoogste snaar zit niet aan het einde van de rij. De standaard schaallengte is ongeveer 667 mm.
De viersnarige tenorbanjo en plectrumbanjo
De tenorbanjo heeft vier snaren en wordt meestal met een plectrum gespeeld. Veelgebruikt is de stemming in kwinten (C G D A), net als bij een altviool, aldus dezelfde bron. Iersen stemmen hem vaak als een octaafmandoline (G D A E). Een plectrumbanjo heeft ook vier snaren, maar een langere hals. Wil je jazz of Ierse melodieën spelen, dan is de tenorbanjo een goede keus. Wil je bluegrass of old-time, dan kies je vijf snaren.
Open-back of resonatorbanjo
Dit onderscheid is belangrijker dan je denkt. Een resonatorbanjo heeft een plaat achterop die het geluid naar voren stuurt. Dat maakt hem luider en helderder en is dus de standaard voor bluegrass. Een open-back banjo heeft geen plaat achter de ring. Hij klinkt zachter, warmer en is lichter, en past bij old-time en clawhammer. De Engelstalige pagina beschrijft dat de open-back banjo vaak een hogere snaarafstand heeft. Een beginner die thuis wil oefenen, kan prima met een open-back banjo beginnen, tenzij hij of zij echt bluegrass wil spelen.
Hoe is een banjo gestemd?
Een goede stemming maakt het verschil tussen een instrument dat prettig klinkt en een instrument dat je snel in de kast zet. Het instrument is gevoelig voor temperatuur en vochtigheid, omdat het vel meebeweegt. Stem hem daarom voordat je speelt.
Open G-stemming op de vijfsnarige banjo
De vier lange snaren zijn gestemd op D, G, B en D, van de laagste naar de hoogste snaar. De korte vijfde snaar is gestemd op een hoge G. Hij is de uitzondering: hij klinkt hoger dan zijn buren, terwijl hij boven de andere snaren begint. Gebruik een stemapp of een clip-on tuner op de kop. Voor meer uitleg over stemmen met een tuner kun je de pagina over dat onderwerp lezen.
Stemmen in vier stappen
- Zet de tuner aan en tokkel één snaar.
- Draai de stemmechaniek langzaam tot de toon klopt.
- Doe dit in dezelfde volgorde voor elke snaar.
- Controleer na een minuut nog eens alles, want nieuwe snaren rekken.
Stem altijd omhoog naar de juiste toon. Staat een snaar te hoog, draai hem dan eerst iets lager en stem dan omhoog. Zo blijft de snaar beter in stem.
Speelstijlen: clawhammer, driefingerpicking en plectrum
Bij de banjo kies je als beginner een stijl. Dat is anders dan bij de gitaar, waar je met akkoorden de meeste liedjes kunt begeleiden. Elke banjostijl heeft een eigen techniek.
Clawhammer of frailing
Volgens de Engelstalige pagina is clawhammer een neerwaartse slag over de snaren met de nagel, meestal van de wijs- of middelvinger, waarbij de duim op de offbeat de korte vijfde snaar aanslaat. Het is de traditionele old-time stijl. Je speelt de melodie en het ritme tegelijk, met een typisch heen-en-weer, bom-ditty-geluid. Het is meestal de makkelijkste manier om te beginnen als je zonder vingerpicks wilt spelen.
Driefingerpicking (Scruggs-stijl)
Driefingerpicking speel je met duim, wijsvinger en middelvinger, meestal met vingerpicks. Je tokkelt in doorlopende achtste-noten-rollen. De stijl is genoemd naar Earl Scruggs, die hem ontwikkelde in het landelijke North Carolina. Dit is de stijl van de bluegrass: snel, helder en vol noten. Het kost meer oefening voor je een vloeiende roll kunt spelen, maar het is erg bevredigend als het lukt.
Spelen met een plectrum
De viersnarige tenorbanjo en plectrumbanjo speel je met een plectrum, net als een mandoline of ukelele. Je speelt akkoorden en melodieën. Wie al gitaar of ukelele speelt, vindt deze route misschien het vertrouwdst. Voor akkoorden op een viersnarig instrument zijn de pagina’s over mandoline en ukelele een mooi vergelijkingsmateriaal.
Waar let je op bij het kopen van een banjo?
Dit is geen instrument om blindelings online te bestellen. Het verschil in kwaliteit tussen een heel goedkope en een degelijke uitvoering is groot, vooral in de speelbaarheid. Let op de volgende punten.
- Aantal snaren. Kies vijf voor bluegrass en old-time, vier voor jazz en Ierse muziek.
- Open-back of resonator. Kies open-back voor zachter, lichter spel en clawhammer. Kies een resonator voor bluegrass en meer volume.
- Snaarhoogte. De snaren moeten niet te hoog boven de hals staan. Te hoge snaren maken het spelen zwaar en je vingers pijnlijk.
- Het vel. Controleer dat het vel strak staat en gelijkmatig is gespannen. Een slap vel geeft een doffe klank.
- De hals. Kijk of de hals recht is en de frets gelijkmatig zijn. Een kromme hals is slecht te repareren.
- De stemmechanieken. Zij moeten soepel draaien en de stemming vasthouden.
- Het gewicht. Hij weegt meer dan je denkt, vooral met resonator. Probeer hem staand en zittend.
Een goede vuistregel is om niet het goedkoopste instrument te nemen, maar ook niet meteen het duurste. Een middenklasse model is meestal genoeg om je eerste jaren mee te spelen. Kun je een instrument proberen in een muziekwinkel of bij een spelende kennis, doe dat dan. De klank en het gewicht merk je pas als je hem vasthoudt. Je kunt ook een tweedehands instrument overwegen, mits de hals recht is en het vel in goede staat.
Je eerste weken met de banjo
Een eerste oefenplan houdt het simpel en laat je snel iets herkenbaars spelen. Het volgende schema is een richtlijn, niet een vast programma.
- Week 1: stem de banjo, leer de houding en tokkel losse snaren. Leer waar je rechterhand ligt en hoe je de linkerhand op de hals houdt.
- Week 2: leer de G-, C- en D-akkoorden. Voor de open G-stemming zijn dat eenvoudige vormen met één of twee vingers.
- Week 3: begin met je gekozen techniek. Clawhammer: oefen eerst op één snaar. Driefingerpicking: oefen rollen op open snaren.
- Week 4: speel een eenvoudig liedje met begeleiding en gebruik een metronoom om het tempo vast te houden.
Veelgemaakte beginnersfouten
- Te snel willen. Snelheid komt vanzelf als de beweging eerst langzaam goed is.
- Te weinig stemmen. Een instrument dat vals klinkt, leert je oor het verkeerde.
- Verkeerde snaarkeuze. Gebruik snaren die bij je type instrument horen.
- Te hard slaan. Bij clawhammer is een lichte, losse slag genoeg.
- Te lang oefenen in één keer. Twee keer tien minuten helpt meer dan één keer een uur.
Verzorging en onderhoud
Het instrument vraagt iets meer aandacht dan een houten instrument, omdat het vel op temperatuur en vocht reageert. Bewaar hem in een koffer of hoes, niet naast een verwarming of in een vochtige kamer. Veeg de snaren na het spelen af met een droge doek. Vervang de snaren als ze dof klinken. Een vel dat te slap wordt, span je bij met de spanringen, maar doe dat gelijkmatig rondom en met een bijpassende sleutel. Weet je niet zeker hoe, laat het dan door een instrumentbouwer doen.
Veelgestelde vragen over de banjo
Is de banjo moeilijk te leren?
Het instrument is niet moeilijker dan andere snaarinstrumenten. Het ritme en de vingerspeltechnieken vragen oefening, maar eenvoudige liedjes lukken vaak binnen een paar weken. De open stemming maakt akkoorden makkelijk, omdat een open G-akkoord al klinkt zonder dat je iets vastzet.
Welke banjo is het beste voor een beginner?
Een vijfsnarige banjo met open-back of resonator, afhankelijk van de muziek die je wilt spelen. Voor bluegrass is een resonator de gebruikelijke keuze. Voor clawhammer en rustig spel past een open-back. Er is geen beste voor iedereen.
Wat is het verschil tussen een banjo en ukelele?
Een banjo heeft meestal vier of vijf metalen snaren en een vel als klankkast, en klinkt helder en scherp. Een ukelele heeft vier snaren van nylon of fluorocarbon en een houten klankkast, met een zachtere klank. Beide zijn klein, maar de eerste is zwaarder en minder zacht.
Moet ik vingerpicks gebruiken?
Voor driefingerpicking zijn vingerpicks gebruikelijk, omdat ze de noten helder en luid maken. Voor clawhammer speel je met je nagel en heb je geen picks nodig. Je kunt dus beginnen zonder.
Wat is clawhammer?
Clawhammer is een speelstijl waarbij je met de nagel van je wijs- of middelvinger naar beneden over de snaren slaat, terwijl je duim op de offbeat de korte vijfde snaar speelt. Het is de traditionele old-time stijl en heeft Afrikaanse wortels.
Hoe lang duurt het voordat ik een liedje kan spelen?
Dat hangt van je oefentijd en de stijl af. Met een kwartier tot twintig minuten per dag speel je vaak binnen enkele weken een eenvoudig liedje. Dit is een richtlijn en geen garantie.
Moet ik noten kunnen lezen om banjo te leren?
Nee. De meeste banjomuziek staat in tabs, een vorm van notatie die laat zien welke snaar en welke fret je speelt. Wil je later toch noten leren lezen, dan helpt de uitleg over noten lezen.
Kan ik een tenorbanjo ook als vijfsnarige banjo bespelen?
Niet zonder aanpassing. De stemming en indeling zijn anders. Een tenorbanjo heeft vier snaren en andere akkoordvormen. Je moet dus een eigen leerlijn volgen, of je koopt het type dat bij je muziek past.
Verder lezen
Dit is één van meerdere instrumenten. Lees ook: