Cajon kiezen en bespelen: de beginnersgids

Een cajon is een houten kist die je als zitting gebruikt en met je handen bespeelt. Aan de voorkant geeft een dun plaatje het geluid: in het midden klinkt een diepe bas, bovenaan een scherpe klap. Wil je een cajon kiezen, let dan op het hout, het geluid met en zonder snaren, de maat van de kist en hoe prettig je erop zit. Cajon leren spelen is voor beginners vrij laagdrempelig.

Veel mensen kiezen een cajon als eerste slaginstrument omdat hij weinig ruimte inneemt, stiller is dan een drumstel en je er direct een ritme mee speelt. In dit artikel lees je hoe de cajon is ontstaan, hoe hij werkt, hoe je een goede kiest en hoe je de eerste slagen speelt. Daarna lees je of zelf bouwen een optie is. Zie ook het grotere plaatje bij drummen leren en muziek leren.

Wat is een cajon en waar komt hij vandaan?

Het woord cajon is Spaans voor kist. Volgens Wikipedia over de cajon komt het instrument uit Peru, waar het dansen zoals de tondero en de Peruviaanse wals begeleidt. Het ontstond uit noodzaak: op schepen naar Zuid-Amerika waren vaak geen instrumenten aan boord, dus werden kisten als slagwerk gebruikt. Het Engelstalige artikel over de cajón koppelt de oorsprong aan het kustgebied van Peru in de tijd van de slavernij. Peru verklaarde de cajon in 2001 tot nationaal erfgoed.

In de jaren zeventig bracht Manuel Soler de cajon naar Spanje, waar hij als ritme-instrument in de flamencogroep van Paco de Lucía werd gebruikt. Daardoor kreeg de cajon een tweede thuis in de flamenco. Tegenwoordig vind je hem bij zangers en akoestische bands, op straat en in oefenruimtes.

Hoe werkt een cajon?

Een cajon is een min of meer rechthoekige, holle houten kist. Volgens Wikipedia bestaat het speeloppervlak uit hout en zitten er aan de binnenkant dunne riet- of draadjes tegen het voorpaneel, die gaan ratelen. Duurdere modellen hebben metalen snaren die over de binnenkant lopen en een snaredrum-achtig gezoem geven. Soms zit er ook een bundeltje kleine metalen belletjes in. Een rond gat aan de achterkant verbetert de akoestiek.

• De tapa. Het speeloppervlak aan de voorkant. Dat is meestal een dun stuk multiplex dat als zesde zijde is vastgezet, zoals het Engelse artikel beschrijft.
• De kist. De resonantieruimte. Hier ontstaat de bas.
• Het geluidsgat. Aan de achterkant. Het laat de lucht en het geluid ontsnappen.
• Snaren of ratels. Geven het snare-effect. Je schakelt ze soms in of uit met een schroef.
• Stemschroeven. Bovenaan zitten bij sommige modellen schroeven om de klank bij te stellen, zoals het Engelse artikel noemt.

Een cajon heeft geen vaste toonhoogte, net als de djembe. Je speelt dus ritme, geen melodie. Wil je liever een trom met een vel en kelkvorm, kijk dan naar de djembe.

Waar let je op bij een cajon kopen?

Een goede eerste cajon hoeft niet duur te zijn. Dit zijn de punten die het meeste verschil maken.

1. Het hout. Een cajon met een stevige kist en een goede tapa klinkt voller. Kijk of de verbindingen stevig zijn en er geen kieren zitten.
2. Snaren. Wil je een snare-geluid, kies dan een model met snaren of ratels. Wil je alleen bas en klap, dan kan een eenvoudiger model genoeg zijn. Sommige modellen laten je het snare-effect in- en uitschakelen.
3. Zitcomfort. Je zit er vaak lang op. Kijk of de hoogte bij je past en of de kist niet te scherp aanvoelt.
4. Aanpassen van het geluid. Schroeven bovenaan laten je de tapa meer of minder spannen. Dat geeft meer controle over de slap.
5. Maat. Een standaard volwassen model is ongeveer zo hoog als een kruk. Een kleiner model is handig voor kinderen of onderweg.
6. Gewicht en vervoer. Een cajon is zwaarder dan je denkt. Een draagtas of hoes is handig als je ermee reist.
7. Geluid met geluidsdempers. Wil je thuis zacht spelen, kijk dan of de cajon een zachte aanslag toelaat of dat je een demper kunt gebruiken.

Wat een cajon kost, loopt sterk uiteen en hangt af van het hout, de snaren en het merk. Vergelijk in de winkel of luister naar geluidsvoorbeelden. Een tweedehands cajon is een voordelige start, mits de tapa heel is en de snaren goed zitten. Is er sprake van een cajon pedaal, dan heb je daarmee een voetpedaal om een bassdrum na te bootsen, meestal bedoeld voor wie met een pedaal en handen tegelijk wil spelen.

Cajon, drumstel of djembe: wat past bij jou?

• Een cajon past als je weinig ruimte hebt, graag samen speelt en een instrument zoekt dat je overal kunt meenemen.
• Een drumstel past als je het volledige drumgevoel wilt, met voeten en handen, en genoeg ruimte hebt.
• Een djembe past als je een traditioneel handtrommelgeluid zoekt en het leuk vindt om in een groep te spelen.

Hoe speel je de cajon? Je eerste slagen

Je zit op de cajon met een lichte kanteling naar voren, zodat je de tapa tussen je knieën bereikt. Volgens het Engelse artikel zit de speler op de kist, iets gekanteld, en slaat op de voorkant tussen de knieën. Je kunt ook op de zijkanten slaan met je handpalmen en vingertoppen.

De bas

De bas speel je in het midden van de tapa met een ontspannen, open hand. Laat je hand terugveren, zodat de kist kan resoneren. Een goede bas klinkt diep zonder te dreunen.

De slap

De slap speel je boven aan de tapa, vlak onder de rand, met je vingers. Het klinkt scherp en kort, bij modellen met snaren iets als een snaredrum. Houd je hand ontspannen en laat je vingers snel terugveren.

Combineren

Een eenvoudig begin is een afwisseling van bas en slap, zoals de bassdrum en snaredrum in een drumstel. Probeer bas, slap, bas, bas, slap. Voeg daarna een zacht tikje toe tussen de slagen om het ritme te vullen. Begin langzaam en gebruik een metronoom om je tempo stabiel te houden.

Tips voor een goede start

• Zit met een rechte rug en ontspannen schouders.
• Speel eerst zacht en bouw volume op. Hard slaan zonder techniek doet pijn aan je handen.
• Wissel links en rechts af.
• Speel mee met een bekend nummer of met een opname.
• Neem jezelf op met je telefoon. Je hoort snel wat strakker kan.

Voel je pijn in je handen of polsen, stop dan even. Dat is een teken dat je te hard speelt of een verkeerde handhouding hebt. Een docent of een goede video kan daarbij helpen.

Cajon leren spelen: les, video of workshop?

Net als bij andere slaginstrumenten kun je op verschillende manieren beginnen. Een korte workshop of een paar lessen leggen de basis, terwijl video’s en boeken je helpen te oefenen. Zoek je een docent, kijk dan naar je plaatselijke muziekschool of een slagwerker die privélessen geeft. Vraag naar de kosten per les en of je een proefles kunt krijgen. Ben je bezig met het kiezen van een instrument, lees dan ook de gids over muziekinstrument leren.

Een cajon zelf maken

Een cajon zelf maken is een leuk project voor wie houdt van houtbewerking en muziek. Er zijn twee routes.

• Zelfbouwpakket. Een pakket bevat voorgezaagde delen, een tapa, snaren en handleiding. Je lijmt en schroeft de kist in elkaar. Dit is de makkelijkste route en geeft vaak een bruikbaar resultaat.
• Helemaal zelf. Je zaagt de panelen zelf uit multiplex of massief hout en maakt een tapa van dun triplex. Dat vraagt zaagwerk, schuren en afwerken, en het geluid is lastig voor te spellen.

Houd er rekening mee dat het geluid sterk afhangt van de dikte van de tapa, de stevigheid van de kist en de afstand van de snaren. Een zelfgebouwde cajon klinkt niet altijd gelijk aan een winkelmodel. Het project is dan vooral een manier om te ontdekken hoe het instrument werkt. Wie zich verder wil verdiepen in houtwerk, begint bij houtbewerking.

Veelgestelde vragen over de cajon

Verder lezen