Jesmonite: wat is het, hoe werk je ermee en wat kun je maken?

Jesmonite is een composiet van een reactieve minerale basis en een acrylvloeistof op waterbasis. Je mengt het poeder met de vloeistof, giet het in een mal en haalt het na korte tijd uit de mal. Het resultaat is een licht, hard materiaal met een stenen uitstraling, dat je kunt schuren, kleuren en afdichten. Het is bedoeld voor gieten en niet voor eten of vloeistoffen.

De maker beschrijft het zelf zo op de veelgestelde-vragenpagina van Jesmonite: een combinatie van een reactieve minerale basis en een zuivere acrylhars op waterbasis. Er zijn twee productgroepen. AC100 is een acrylgemodificeerd gipscomposiet en AC730 een acrylgemodificeerd cementcomposiet. In deze gids lees je wat het verschil is, hoe je werkt, wat je kunt maken en waar je voorzichtig mee moet zijn. Het is onderdeel van de bredere uitleg over epoxy, kaarsen en zeep, waar gieten in al zijn vormen aan bod komt.

Wat is jesmonite precies?

Jesmonite bestaat uit twee componenten: een poeder en een vloeistof. Het poeder is een minerale basis, bij AC100 op gips, bij AC730 met cement en decoratieve granulaten. De vloeistof is een acrylhars op waterbasis. Als je ze mengt, begint een reactie die het mengsel binnen korte tijd stevig maakt.

Daarmee zit het tussen twee werelden. Je werkt zoals met gips, namelijk poeder en vloeistof mengen en gieten, maar het eindresultaat is door de acrylkomponent taaier. Het kan ook dunner worden gegoten. Aan de andere kant is het geen epoxy: er is geen harsgeur, je reinigt je gereedschap met water zolang het materiaal nog nat is en het is niet glad en glazig, maar mat en een beetje poreus.

AC100 en AC730: welke kies je?

Volgens de maker is AC100 de gipsvariant, bedoeld voor fijne oppervlaktedetails. AC730 bevat decoratieve granulaten en is bedoeld voor een beton- en steenlook. Voor beginners die kleine objecten willen gieten, zoals schaaltjes, kaarsenhouders en sieradenbakjes, zoeken mensen meestal AC100. Wil je een grof, stenig uiterlijk voor bijvoorbeeld bloempotten of tegels, dan past AC730 beter.

Zoek je jesmonite AC100 specifiek, dan gaat het om dit gipsgebaseerde systeem. Het verschil met kale gips zit in de acrylvloeistof, die het materiaal taaier en minder bros maakt dan gewoon gips.

Jesmonite of gips?

Veel zoekopdrachten over gips gieten en jesmonite lopen door elkaar. Dat is logisch, want beide worden gegoten uit poeder en vloeistof. Er zijn toch verschillen.

Gips, ook plaster of Paris, is volgens Wikipedia over plaster een wit poeder van calciumsulfaat-hemihydraat. Je mengt het met water en het hardt uit doordat het weer hydrateert tot gips. Het begint ongeveer 10 minuten na het mengen te stollen en is na ongeveer 45 minuten volledig gestold. Daarna blijven de kristallen zich nog ongeveer 72 uur omvormen, waardoor het materiaal harder wordt. Gips zet tijdens het hardworden licht uit, en juist dat maakt het geschikt voor afgietsels.

Wat je moet weten:

• Gips is goedkoop en snel. Voor oefenen of kindervriendelijke projecten is het een prima keuze.
• Gips is bros. Het breekt makkelijker dan jesmonite en is niet waterbestendig.
• Jesmonite is sterker en taaier. Je kunt er dunnere, lichtere stukken van maken, al blijft het een mineraal materiaal.
• Jesmonite is duurder. Je betaalt voor de acrylvloeistof en de fabrikant.

De exacte sterkte-verschillen noemen we niet, want die hebben we niet bij een bron kunnen controleren.

Wat heb je nodig om met jesmonite te werken?

Voor een eerste project heb je weinig nodig:

• Een set poeder en vloeistof, bij voorkeur een kleine set voor beginners.
• Een siliconen mal, bijvoorbeeld voor een schaaltje, een onderzetter of een bloempot.
• Een weegschaal of maatbeker. De verhouding tussen poeder en vloeistof staat in de handleiding van je product.
• Een mengbeker en een roerstokje, bij voorkeur van kunststof dat je weggooit of snel schoonmaakt.
• Pigment als je het materiaal wilt kleuren. Gebruik pigment dat je leverancier voor jesmonite aanbeveelt.
• Schuurpapier en een toplaag (sealer) voor de afwerking.
• Stofmasker, handschoenen en een veiligheidsbril.

Mallen vind je bij hobbywinkels en online. Siliconen mallen zijn voor hobbygebruik de standaard. Volgens Wikipedia over resin casting zijn flexibele mallen meestal van latex of siliconenrubber en leveren ze doorgaans 25 tot 100 afgietsels op voordat details minder scherp worden.

Stap voor stap jesmonite gieten

Hieronder het stappenplan voor een eenvoudig object, zoals een schaaltje of onderzetter. Gebruik altijd de verhoudingen en tijden van je eigen product. Die verschillen per type en per fabrikant.

Stap 1: bereid de mal voor

Controleer dat de mal schoon en droog is. Siliconen mallen laten vanzelf los, dus een loslaatmiddel is meestal niet nodig. Bij stugge of poreuze mallen kan dat anders zijn. Zet de mal op een vlak oppervlak, anders wordt het gegoten stuk scheef.

Stap 2: weeg poeder en vloeistof af

Weeg beide componenten nauwkeurig af volgens de verhouding op de verpakking. Doe eerst de vloeistof in de beker en voeg daar het poeder aan toe, tenzij de handleiding iets anders zegt. Het materiaal begint te reageren, dus bereid maar zoveel als je in de beschikbare tijd kunt verwerken.

De maker geeft voor AC100 een verwerkingstijd van 30 minuten tot 2 uur, afhankelijk van de omgeving. Warmere ruimtes laten het sneller uitharden, koudere langzamer. Die brede spreiding betekent dat je beter eerst een klein proefje doet.

Stap 3: meng en kleur

Roer langzaam tot een gladde, gelijkmatige massa. Wil je kleuren, voeg dan pigment toe dat voor jesmonite bedoeld is. Roeren met veel kracht brengt lucht in het mengsel, en luchtbellen zie je terug als gaatjes in het oppervlak.

Stap 4: giet in de mal

Giet het mengsel rustig in de mal. Tik de mal een paar keer voorzichtig op tafel of trilt hem licht, zodat bellen naar boven komen. Dat is de standaardmanier om bellen te verminderen. Verwijder bellen die aan de oppervlakte komen met een prikker.

Stap 5: laat uitharden en ontvorm

Laat het stuk rustig uitharden. De maker noemt geen specifieke ontvormtijd op zijn FAQ-pagina, dus volg de aanwijzingen van je set. Haal het stuk voorzichtig uit de mal, zeker bij dunne randen.

Na het ontvormen laat je een AC100-object volgens de maker 24 tot 48 uur uitharden voordat je schuurt of afdicht.

Stap 6: schuren en afdichten

Schuur oneffenheden weg met fijn schuurpapier, met stofmasker en liefst buiten of met afzuiging. Dicht het stuk daarna af met een toplaag. Jesmonite is poreus en moet worden afgedicht om waterdicht te zijn. Heeft het stuk geen toplaag, dan trekt vocht erin en kan het vlekken geven of zwakker worden.

Wat kun je maken van jesmonite?

Jesmonite is populair voor kleine decoratieve objecten. De ideeën die mensen het vaakst zoeken:

• Schaaltjes en sieradenbakjes. Dun gegoten in een siliconen mal.
• Kaarsenhouders. Let op: de maker geeft aan dat je producten niet boven de maximale temperatuur uit de handleiding mogen komen. Gebruik een jesmonite houder dus niet voor een brandende kaars in een open vlam zonder glazen binnenhouder, en test eerst.
• Bloempotten en plantenbakken. Met een toplaag voor buiten.
• Onderzetters. Voor onder een kop of plantenpot, mits afgedicht. Zie ook epoxy onderzetters voor een glazige variant.
• Tegels, wandplaten en beeldjes. Hiervoor passen mallen die je zelf maakt of koopt.
• Terrazzo-effecten. Door stukjes gekleurd materiaal in een basismengsel te mengen.

Zoek je inspiratie of een goede mal, dan zijn dit de zoektermen die je nodig hebt: jesmonite mallen, jesmonite ideeën en jesmonite voor beginners.

Een eerste project: een klein schaaltje

Een schaaltje voor sieraden of sleutels is het beste eerste project. Het is klein, het gebruikt weinig materiaal en je ziet meteen of de verhouding en de afwerking kloppen. Zo pak je het aan.

Koop een kleine set en een eenvoudige siliconen mal zonder ingewikkelde ondersnijdingen. Lees de handleiding en noteer de verhouding tussen poeder en vloeistof en de verwerkingstijd. Meng niet meer dan de mal nodig heeft, plus een klein beetje extra voor de randen. Giet langzaam, tik de mal een paar keer op tafel en laat het stuk liggen zonder eraan te komen.

Na het ontvormen schuur je de rand met fijn schuurpapier en poets je het stof weg met een licht vochtige doek. Dan volgt de toplaag. Je ziet meteen het verschil: een afgedicht schaaltje heeft een iets dieper, egaler uiterlijk dan een kaal stuk. Doe één proefstuk zonder toplaag en één met, dan zie je zelf wat het doet.

Kleuren en effecten

Met pigment maak je kleur door het hele materiaal. Wil je een marmerlook, meng dan twee kleuren niet helemaal, maar giet ze door elkaar en draai de mal licht. Voor een terrazzolook meng je kleine stukjes uitgehard materiaal in een basismengsel. Het zijn eenvoudige effecten, maar ze vragen wel oefening, omdat je de tijd tegen je hebt: het mengsel wordt na korte tijd stug.

De kleur die je ziet in het mengsel is niet altijd de kleur van het eindresultaat. Leg daarom een proefje apart dat je laat uitharden, voordat je een groot object giet.

Schoonmaken en onderhoud

Jesmonite is op water gebaseerd, dus je maakt gereedschap en bekers schoon zolang het materiaal nog nat is. Uitgehard materiaal krijg je er veel moeilijker af. Gebruik daarom bekers die je weggooit, of kunststof bekers waaruit je het uitgeharde restje kunt buigen.

Een afgewerkt stuk maak je schoon met een zachte, licht vochtige doek. De maker raadt gebruik in de vaatwasser of magnetron af, dus was je stukken met de hand en zet er geen hete pan op. Staan er planten in een jesmonite pot, controleer dan of de toplaag het stuk echt afsluit, anders trekt vocht het materiaal in.

Waar let je op met veiligheid?

Jesmonite is op water gebaseerd en volgens de maker vrij van oplosmiddelen. Dat maakt het prettiger dan hars, maar niet risicoloos. Zorg voor deze basis:

• Stof. Poeder en schuurstof kun je beter niet inademen. Draag een stofmasker en werk goed geventileerd. Wikipedia noemt voor gips arbeidshygiënische grenswaarden voor stof op de werkplek, wat laat zien dat gipsstof serieus wordt genomen.
• Huid en ogen. Draag handschoenen en een veiligheidsbril. Cement- en gipsmengsels zijn bij langdurig contact vaak irriterend voor de huid. Lees het veiligheidsblad van je product.
• Warmte. Gips wordt tijdens het uitharden warmer en kan volgens Wikipedia boven de 60 graden komen. Bij jesmonite hebben we geen bronwaarde, dus gebruik geen grote hoeveelheden in een emmer en blijf er niet met je handen in.
• Voedsel. De maker zegt dat Jesmonite niet is getest op voedselveiligheid. Het kan worden gebruikt voor decoratief tafelgerei, maar het wordt afgeraden om voedsel of vloeistoffen op de afgewerkte producten te plaatsen.
• Hitte. Plaats producten niet in een oven of kiln en houd je aan de maximale temperatuur uit de handleiding. Gebruik in de vaatwasser of magnetron wordt afgeraden.
• Afval. Giet resten niet door de gootsteen. Poeder en uitgeharde massa verstoppen afvoeren. Laat resten uitharden en gooi ze weg als gewoon afval, tenzij je gemeente iets anders voorschrijft.

Jesmonite met kinderen of in een groep

Jesmonite is op water gebaseerd, en dat maakt het voor veel mensen aantrekkelijker om samen mee te werken dan met hars. Toch is het geen speelgoed. Poeder gaat de lucht in als je het uitschudt, en een mengsel dat langer op de huid blijft zitten kan irriteren. Wil je met kinderen aan de slag, kies dan gewoon gips voor de eerste oefening, houd het poeder onder volwassen toezicht en laat kinderen zelf alleen gieten, versieren en kleuren met verf nadat het stuk is afgewerkt.

Bij een workshop of verjaardag geldt hetzelfde als bij andere gietprojecten: bereid alle mengsels vooraf voor in kleine porties, zorg dat iedereen schorten en handschoenen heeft en dek de tafel af. Dan is het resultaat vooral leuk en blijft het opruimen beperkt.

Jesmonite kopen en waar je op let

Je vindt jesmonite bij hobbywinkels, online speciaalzaken en groothandels. Sommige winkels verkopen kleine hobbysets, andere grote verpakkingen voor professionals. Let op deze dingen:

• Het type. AC100 of AC730 of een ander systeem. Dat bepaalt de afwerking.
• De maat. Koop bij je eerste project een kleine set. Dan zit je niet met kilo’s poeder die je niet gebruikt.
• De houdbaarheid. Vocht en tijd doen poeder en vloeistof geen goed. Bewaar droog en dicht.
• Mallen en pigmenten. Soms zitten die erbij. Zo niet, kies mallen van siliconen en pigmenten die voor jesmonite zijn bedoeld.

Prijzen noemen we hier niet. Die verschillen per winkel en per verpakking.

Veelgemaakte fouten met jesmonite

• Te veel tegelijk mengen. Het materiaal wordt na korte tijd stug. Meng kleine porties.
• Te veel roeren. Je brengt lucht in het mengsel, waardoor er bellen komen.
• Verkeerde verhouding. Weeg af en schat niet.
• Te vroeg schuren of afdichten. De maker adviseert 24 tot 48 uur uitharden na het ontvormen.
• Niet afdichten. Zonder toplaag trekt een poreus object vocht op.
• Het gebruiken voor eten. Niet doen. Het is niet voedselveilig getest.

Veelgestelde vragen over jesmonite

Verder lezen