Macramé voor beginners: wat het is, wat je nodig hebt en wat je kunt maken

Macramé is een handwerktechniek waarbij je koorden met knopen aan elkaar verbindt, zonder naald, haaknaald of weefgetouw. Je hangt de koorden dubbelgevouwen aan een stok, ring of touw en maakt er rijen knopen in. Voor macramé voor beginners heb je genoeg aan katoenen koord, een houten stok, een schaar en twee basisknopen: de platte knoop en de gedraaide knoop.

Je ziet macramé tegenwoordig overal: als wandhanger boven de bank, als plantenhanger voor het raam, als lampenkap of als tas. Dat is niet voor niets. Het is een techniek met weinig spullen, een lage drempel en een resultaat dat je meteen kunt ophangen. Op deze pagina lees je alles wat je als beginner nodig hebt, van materiaal tot je eerste wandhanger.

Wat is macramé?

Macramé is het verbinden van koorden met knopen, zodat er een patroon of een voorwerp ontstaat. De naam komt waarschijnlijk uit het Arabisch. Het Engelstalige overzicht op Wikipedia noemt het woord makramiyya. Dat betekent ongeveer gestreepte handdoek of sierfranje. Het vertelt ook dat Arabische wevers de losse draden aan de randen van doeken en sluiers tot franje knoopten. Via Spanje en Italië verspreidde de techniek zich over Europa.

In de negentiende eeuw was macramé populair als huishoudelijk handwerk, bijvoorbeeld voor tafelkleden en gordijnen. Matrozen maakten er hangmatten en riemen van. In de jaren zeventig werd het dé techniek voor wandkleden en plantenhangers, en sinds een paar jaar is het weer terug. Het Rijksmuseum bewaart een klein staaltje macramé in rood en wit van Geesje Smid, gemaakt rond 1890 tot 1900. Het is van katoen en meet 8 bij 8 centimeter. Het laat zien dat macramé niet altijd grof en groot was: het kon ook heel fijn zijn.

Wil je de bredere context? In onze pagina over macramé, weven en textiel zie je hoe macramé samenhangt met weven, vilten en verven.

Waarin verschilt macramé van haken en breien?

Bij haken en breien maak je lussen en trek je die door elkaar met een haaknaald of breinaalden. Bij macramé gebruik je geen gereedschap: je werkt met losse, lange koorden en maakt knopen met je vingers. Het resultaat is ook anders. Een geknoopt werkstuk is open en hangend en heeft bijna altijd franje, terwijl gehaakt en gebreid werk dichter en gevulder is. Als je al kunt haken of breien, heb je daar weinig aan bij knopen, en andersom. Het is dus echt een nieuwe vaardigheid, maar wel een die je snel leert.

Wat heb je nodig voor macramé voor beginners?

Voor macramé heb je weinig nodig, en dat maakt het zo toegankelijk. De lijst is kort.

Macramé koord of garen. Dit is het belangrijkste. Voor beginners is katoenen koord het fijnst, omdat het soepel is en knopen goed vasthoudt. Het overzicht van Tiny Workshops beschrijft drie soorten: gedraaid koord van drie strengen (het meest gebruikt, met een golvende franje), enkeldraads garen (zachter en met kleinere knopen, maar het draait makkelijk los) en gevlochten koord (zacht en sterk, maar duurder). Voor beginners is gedraaid driestrengs koord de veiligste keuze. Welke dikte past, lees je in ons artikel over macramé touw. Als richtwaarde werk je voor een eerste wandhanger met koord van 3 tot 5 mm.

Een stok, ring of balk. Daaraan hang je je koorden. Een houten stokje, een tak van het strand of een metalen of houten ring werkt allemaal. Voor een plantenhanger gebruik je een ring bovenaan. De stok moet recht en stevig zijn, want je trekt eraan.

Een schaar. Scherp en alleen voor touw en garen, anders wordt de franje rafelig. Een meetlint is handig om de lengtes op te meten.

Iets om op te werken. Veel beginners werken met een macramé board: een plank met een stevig kussen of kurkoppervlak waarop je het werk met spelden vastzet. Dat is handig, maar niet nodig. Je kunt de stok ook aan een haak, deurklink of kapstok hangen en staand werken. Dat geeft vaak een gelijkmatiger resultaat.

Optioneel. Een kam of borstel voor de franje, een klein stukje karton om een rechte rand te knippen en kralen als je die in het patroon wilt gebruiken.

Welk koord kies je?

Dikte en structuur bepalen hoe je werkstuk eruitziet. Dik koord geeft grote, duidelijke knopen en een stoer resultaat dat snel groeit. Dun koord geeft een fijner, kantachtig effect, maar je knoopt veel meer knopen en het kost veel meer tijd. Voor een eerste project is middeldik koord het fijnst: duidelijk genoeg om je fouten te zien en dun genoeg om netjes te blijven.

Kies voor een binnenwerkstuk gerust katoen. Voor buiten is dat minder geschikt. De fabrikant Corderie Mansas schrijft dat gedraaid katoenen touw alleen onder een afdak buiten kan, omdat het schimmel kan krijgen als het vochtig blijft. Voor een macramé parasol of een plantenhanger buiten kies je daarom synthetisch touw.

De basisknopen van macramé

Bijna elk macramé patroon bestaat uit een paar knopen die je steeds herhaalt. Je leert er twee als basis: de platte knoop, die een vlakke reeks vormt, en de gedraaide knoop, die een spiraal vormt. Daarnaast bestaat de bekende lusknoop (voor het ophangen aan de stok) en de dubbele halve steek, die je veel ziet bij diagonale lijnen.

De lusknoop. Hiermee bevestig je elk koord aan de stok. Je vouwt het koord dubbel, legt de lus over de stok en haalt de uiteinden door de lus. In een paar minuten heb je een rij aan de stok.

De platte knoop. Je gebruikt vier koorden: twee in het midden als drager, twee aan de buitenkant als werkkoorden. Je legt het linker koord over de drager en onder het rechter, haalt het rechter achter de drager langs en door de lus, en trekt aan. Daarna doe je hetzelfde aan de andere kant. Een rij platte knopen geeft een rustig, vlak patroon.

De gedraaide knoop. Je herhaalt steeds dezelfde halve knoop. De koorden draaien dan vanzelf een spiraal om de drager. Een gedraaide strook is makkelijk en ziet er netjes uit, ideaal voor de koorden van een plantenhanger.

De dubbele halve steek. Hiermee maak je schuine of golvende lijnen. Je werkt met een koord dat je als drager schuin houdt en knoopt de andere koorden eromheen.

Alle knopen worden stap voor stap uitgelegd in het artikel over macramé knopen. Daar vind je ook uitleg over de eindknoop en afwerking.

Wat kun je maken met macramé?

Het mooie van deze techniek is dat dezelfde knopen in veel vormen terugkomen. Dit zijn de bekendste projecten, van simpel naar lastiger.

Macramé wandhanger of wanddecoratie. De klassieker: een rij knopen onder een stok, afgewerkt met franje. Dit is het beste eerste project, omdat je niets hoeft te tellen en je fouten makkelijk verbergt. Een wandhanger past op elke muur en je kunt hem groot of klein maken.

Macramé plantenhanger. Een net van koord om een pot, opgehangen aan een ring. Het is het meest gemaakte project na de wandhanger. Je leert het in een middag. Alle stappen staan in ons artikel over een macramé plantenhanger.

Macramé sieraden. Armbandjes en kettingen zijn de snelste projecten. Je gebruikt dun koord of waxkoord en maakt in een half uur iets dat je meteen draagt.

Macramé lamp of lampenkap. Een net van koord om een bestaande lampenkap of een draadframe geeft een zachte, open sfeer. Let hierbij op de veiligheid: houd koord altijd ruim bij de lamp vandaan als die warm wordt, en gebruik een koude ledlamp.

Macramé tas. Een net van stevig koord met een stevige hengsel vraagt meer ervaring. Begin met een klein netje voor fruit of boodschappen en bouw op.

Macramé deurgordijn en vliegengordijn. Een rij koorden onder een stok, met knopen of kralen ertussen. Een gordijn is eigenlijk een grote wandhanger met veel koorden en weinig ingewikkelds. Door de lengte duurt het wel langer.

Macramé parasol. Een decoratief net om een parasol of lamp. Voor buiten werk je het liefst met synthetisch koord.

Macramé kerst. Kerstboompjes, sterren en slingers in wit of naturel koord zijn een fijne decemberklus. Je maakt kleine stukjes met dezelfde knopen die je al kent.

Macramé jurk. Kleding in knooptechniek gaat vooral over panelen en franje. Voor een volledige jurk heb je veel ervaring en tijd nodig. Als beginner kun je beter eerst een top of een sjaal proberen.

Wil je groter beginnen, kijk dan naar het artikel over een macramé wandkleed, waarin je leert hoe je de knopen combineert tot een eigen ontwerp.

Je eerste macramé wandhanger in zes stappen

Wil je meteen beginnen? Dit is een eenvoudig patroon voor een kleine wandhanger. De lengtes en aantallen zijn richtwaarden.

1. Knip 8 koorden van 120 cm. Dat is genoeg voor een hanger van ongeveer 50 cm lang inclusief franje. Wil je een langere hanger, knip dan langere koorden.
2. Hang de koorden aan de stok. Vouw elk koord dubbel en maak een lusknoop. Schuif de knopen vlak tegen elkaar. Je hebt nu 16 loshangende uiteinden.
3. Maak een rij platte knopen. Werk in groepjes van vier koorden: de twee middelste zijn de drager, de twee buitenste knoop je eromheen. Met 16 koorden maak je zo vier platte knopen naast elkaar.
4. Wissel af voor een patroon. Laat in de volgende rij links en rechts twee koorden vrij en maak drie platte knopen met de koorden daartussen, dus telkens met twee koorden van het ene groepje en twee van het volgende. Herhaal deze twee rijen een paar keer en je krijgt een netpatroon van ruiten.
5. Werk af met franje. Knip de koorden op gelijke lengte, schuin of recht. Kam de franje met een borstel of vork voor een zachte afwerking.
6. Hang hem op. Knoop een stuk koord aan beide uiteinden van de stok en hang hem aan een spijker of haak.

Macramé leren: boek, workshop of pakket?

Je kunt prima zelf leren met online uitleg, maar er zijn drie andere routes. Welke past, hangt af van hoe je het liefst leert.

Een macramé boek. Een boek heeft foto’s per stap en je kunt het naast je leggen terwijl je werkt. Kies een boek met duidelijke stapfoto’s en projecten die van makkelijk naar moeilijk gaan. Kijk of de knopen apart worden uitgelegd, en of de afkortingen en tekens goed worden toegelicht. Een Nederlandstalig boek voor beginners is handig als je liever geen Engelse termen leest.

Een macramé workshop. Je leert in één middag de basis en kunt vragen stellen. Je ziet ook hoe iemand anders de knopen strak aantrekt, en dat is het moeilijkste om uit een boek te leren. Een workshop is vaak ook gezellig. Zoek in je buurt bij een creatieve winkel, buurthuis of volksuniversiteit.

Een macramé pakket. Een pakket bevat koord en soms een stok en een patroon voor een bepaald project. Het is handig als je niet wilt zoeken naar materiaal. Let op dat je pakket duidelijke uitleg heeft en dat het koord geschikt is voor het project. Zelf verzamelen is meestal goedkoper en geeft je meer keuze.

Voor veel mensen werkt een combinatie: eerst een korte workshop of filmpje voor het gevoel van de handeling, daarna zelf oefenen met een boek of uitleg zoals op dit platform.

Zo hang je je werk op en houd je het mooi

Een werkstuk is pas af als het goed hangt. Voor een wandhanger gebruik je een stevige haak of een spijker. Hang het werk iets los van de muur, zodat de franje kan vallen, en kijk of het recht hangt met een kleine waterpas of door het van een afstand te bekijken. Een stok met aan beide kanten een lus van koord hangt het mooist. Voor een plantenhanger heb je een stevige haak in het plafond of een beugel nodig, die het gewicht van een pot met natte aarde kan dragen. Als richtwaarde: een pot van twintig centimeter kan met water en aarde al enkele kilo’s wegen. Kies dus altijd een haak die daar ruim tegen kan.

Stof is de grootste vijand van geknoopt werk. Een droge, zachte kwast of een föhn op de koudste stand haalt het meeste weg. Is een werkstuk echt vuil, dan kun je katoen met de hand wassen in lauw water met een mild wasmiddel. Laat het liggend drogen en kam de franje daarna door. Doe dit liever niet vaak, want katoen kan krimpen en de knopen kunnen verschuiven. Bij vochtige plekken in huis, zoals een badkamer, kun je katoen beter vermijden, want vocht en katoen is een slechte combinatie.

Wil je dat je werk mooi blijft? Kies dan een plek buiten direct zonlicht. Zon kan natuurlijke kleuren laten verbleken en koord broos maken. Een wandhanger boven de bank of in een gang blijft meestal jaren mooi.

Franje knippen en afwerken

De afwerking bepaalt hoe verzorgd een werkstuk eruitziet. Knip de franje niet in één keer op lengte. Knip eerst iets te lang, kam de koorden door met een grove kam of borstel, en knip daarna in een rechte of schuine lijn de uiteindelijke lengte. Een schuine knip in de vorm van een V is populair en geeft een rustig, bewust uiterlijk. Wil je de franje nog zachter, draai de uiteinden dan uit elkaar met je vingers en kam ze helemaal uit.

Veelgemaakte beginnersfouten bij macramé

Een paar fouten zie je steeds terug. Gelukkig zijn ze makkelijk te voorkomen.

Te dun koord kiezen. Bij dun koord zie je niet wat je doet, en fouten zijn lastig te herstellen. Kies koord van minstens 3 mm voor je eerste project.

Te weinig koord knippen. Je kunt altijd korter maken, maar niet langer. Knip ruim, en gebruik restkoord voor een proeflapje.

Te strak of te los knopen. Een knoop die te los zit, schuift later. Een knoop die te strak zit, vervormt je werk. Trek elke knoop even strak, maar niet met kracht. Oefen op een proeflapje van tien knopen.

De dragers verwisselen. Bij de platte knoop mogen de twee middelste koorden niet meebewegen. Houd ze strak en werk met de buitenste koorden. Doe je dat verkeerd, dan wordt de knoop scheef.

Te snel beginnen aan iets groots. Een wandkleed van een meter breed klinkt mooi, maar het is veel werk. Een klein werkstuk is af voordat je zin verliest. Een groot wandkleed bouw je beter stap voor stap op.

Veelgestelde vragen over macramé

Verder lezen