Mondriaan schilderen doe je in zeven stappen: kies een doek, verdeel het met potlood in vlakken, plak de lijnen af met tape, schilder de vlakken in rood, geel, blauw, wit en soms zwart, laat alles drogen, trek de tape eraf en werk de zwarte lijnen bij. Je hebt acrylverf, schilderstape en een liniaal nodig.
Piet Mondriaan is een van de bekendste Nederlandse kunstenaars, en zijn werk lijkt op het eerste gezicht eenvoudig. Een paar zwarte lijnen, een paar vlakken in primaire kleuren en veel wit. Toch is het niet zo makkelijk als het lijkt om een evenwichtige compositie te maken. In dit artikel lees je wie Mondriaan was, waar zijn stijl op is gebaseerd en hoe je zelf een compositie schildert. Het is een prima oefening voor wie net begint met schilderen: je leert plannen, strak werken en nadenken over verhoudingen. Meer basisuitleg vind je in onze gids schilderen voor beginners.
Kort samengevat
- Mondriaan gebruikte zwarte horizontale en verticale lijnen en de primaire kleuren rood, geel en blauw.
- Voor een eigen compositie heb je een doek, acrylverf, schilderstape, een liniaal en een plat penseel nodig.
- Plak de randen van elk vlak af met tape voor strakke lijnen.
- Een goede compositie is niet symmetrisch: laat grote witte vlakken en kleine kleurvlakken met elkaar in evenwicht zijn.
- Mondriaan schilderen is ook leuk met kinderen.
Wie was Mondriaan
Pieter Cornelis Mondriaan werd op 7 maart 1872 in Amersfoort geboren en overleed op 1 februari 1944 in New York. Volgens de Nederlandstalige Wikipedia over Piet Mondriaan wordt hij gezien als een pionier van de abstracte, niet-figuratieve kunst. In zijn latere werk gebruikte hij zwarte horizontale en verticale lijnen en primaire kleuren. Hij schreef mee aan het tijdschrift De Stijl en ontwikkelde zijn eigen kunsttheorie, die hij ‘neoplasticisme’ noemde. Nadat hij in 1911 naar Parijs verhuisde, veranderde hij zijn achternaam in Mondrian, de naam waaronder hij in het buitenland bekend is. Bekende werken zijn onder meer Compositie in lijn, tweede staat, Compositie XIV, Broadway Boogie Woogie en Victory Boogie Woogie, dat bij zijn dood onvoltooid was.
De Stijl
De Stijl is een kunststroming die volgens de Nederlandstalige Wikipedia is opgericht door Theo van Doesburg rond het gelijknamige tijdschrift, dat voor het eerst verscheen in 1917 en vanuit Leiden werd uitgegeven. Ook Mondriaan wordt als oprichter genoemd. De leden gebruikten een beperkt palet van primaire kleuren, aangevuld met zwart, wit en grijs. Werken werden teruggebracht tot lijnen, vlakken en kleur, geordend in een horizontaal en verticaal raster. Internationaal heet de stijl ook wel nieuwe beelding of neoplasticisme.
Dat is meteen je kookboek voor een eigen werk: een raster, drie kleuren plus zwart en wit, en een paar bewuste keuzes.
Wat heb je nodig
Mondriaan schilderen vraagt weinig spullen:
- Een doek op spieraam. Voor de eerste keer is 30 × 30 of 40 × 40 cm prettig. Een vierkant doek past goed bij een compositie.
- Acrylverf in rood, geel, blauw, zwart en wit. Acrylverf droogt snel en dekt goed, handig als je met tape werkt. Lees meer in onze gids over acryl schilderen.
- Schilderstape (afplaktape voor lage kleefkracht). Dat is belangrijk: gewone plakband kan de ondergrond beschadigen.
- Een liniaal en een potlood voor de rechte lijnen.
- Een plat penseel van ongeveer 2 cm en een kleiner plat penseel van 1 cm.
- Een palet, water en een doek.
- Eventueel een tafelezel om je doek rechtop te zetten.
Mondriaan schilderen in 7 stappen
Stap 1 van 7
Stap 1: zet je doek klaar en kies een formaat
Zet het doek rechtop of leg het op een vlakke tafel. Een wit, gegrond doek is de beste basis. Heb je een ongegrond doek, zet er dan eerst twee dunne lagen witte gesso op en laat die drogen.
Stap 2 van 7
Stap 2: ontwerp je compositie op papier
Maak eerst een schets op papier van hetzelfde formaat. Teken met een liniaal drie of vier horizontale en verticale lijnen. Ze hoeven niet gelijk verdeeld te zijn. Mondriaan vermeed symmetrie. Laat de lijnen elkaar kruisen, maar laat sommige lijnen doorlopen tot de rand en andere eindigen op een andere lijn. Kleur dan een paar vlakken in met rood, geel en blauw. Een goede vuistregel is dat de meeste vlakken wit blijven. Gebruik de kleuren spaarzaam, en maak één vlak groter dan de andere.
Stap 3 van 7
Stap 3: breng het ontwerp over op het doek
Teken de lijnen met een zacht potlood en een liniaal licht na op het doek. Gebruik de schets als voorbeeld. Meet de afstanden met de liniaal en verdeel het doek in dezelfde verhoudingen als op je papier. Controleer of de lijnen echt recht en haaks zijn: een driehoek of een stuk karton met een rechte hoek helpt daarbij.
Stap 4 van 7
Stap 4: plak de lijnen af met tape
Plak de schilderstape aan weerszijden van elke lijn op het doek, zodat er een strook van de gewenste breedte tussen blijft. Op die strook komt straks de zwarte lijn. Druk de randen van de tape goed aan, zodat er geen verf onder kruipt. Je kunt ook de vlakken zelf afplakken, zodat je de kleuren strak schildert. Welke methode je kiest hangt af van hoe je het liefst werkt.
Stap 5 van 7
Stap 5: schilder de vlakken
Begin met de lichte kleuren en werk naar donker. Schilder de witte vlakken en daarna de gekleurde. Gebruik een plat penseel en strijk van de tape af, niet eronder, zodat er geen verf onder de rand loopt. Zet twee dunne lagen in plaats van één dikke. Laat elke laag goed drogen, want acrylverf droogt snel en is bij een tweede laag dekkend.
Stap 6 van 7
Stap 6: schilder de zwarte lijnen
Als de vlakken droog zijn, schilder je de zwarte lijnen met een kleiner plat penseel. Werk in één beweging van begin tot einde en druk niet te hard. Heb je de vlakken afgeplakt, dan schilder je de strook ertussen. Wil je een extra strakke rand? Plak dan opnieuw af en schilder over.
Stap 7 van 7
Stap 7: trek de tape af en maak het af
Trek de tape voorzichtig af, onder een lage hoek, wanneer de verf nog net niet helemaal droog is. Zo scheurt de verflaag niet mee. Corrigeer kleine foutjes met een fijn penseel en wit of zwart. Laat het werk drogen. Een laag vernis maakt het af en beschermt het.
Een goede compositie: waar let je op
Een compositie van Mondriaan lijkt eenvoudig, maar zit vol bewuste keuzes. Deze regels helpen je:
- Niet symmetrisch. Leg de lijnen niet in het midden en verdeel het doek niet in gelijke vakken.
- Veel wit. De witte vlakken geven rust. Gebruik kleur spaarzaam.
- Evenwicht tussen kleine en grote vlakken. Een groot rood vlak kan in balans zijn met een paar kleine blauwe en gele.
- Lijnen lopen door. Laat sommige lijnen helemaal tot de rand doorlopen, en laat andere ergens stoppen.
- Slechts drie kleuren. Houd je aan rood, geel en blauw, met zwart en wit.
- Strakke randen. Dat vraagt tape en geduld.
Kijk je compositie na en vraag je af of je oog rustig door het werk wandelt, of dat het ergens blijft hangen. Verplaats een lijn of schilder een vlak om als het niet klopt.
Tips voor strakke randen met tape
Strakke randen maken of breken een compositie in deze stijl. Gebruik schilderstape van goede kwaliteit en druk de rand met een stevige duim of een oude pasjes aan. Schilder de eerste laag heel dun en gebruik daarvoor bijna droog verf, zodat er weinig onder de tape kan lopen. Zie je toch een lekje? Laat het drogen en schilder het met een kleiner penseel bij. Werk je met verschillende kleuren naast elkaar, laat dan eerst de ene kleur drogen en plak pas daarna het volgende vlak af. Zo voorkom je dat je tape plakkerige verf van een andere kleur meetrekt. Houd een stukje papier naast je om je penseel af te vegen, want een overvolle kwast geeft altijd een rafelrand.
Varianten op Mondriaan
Als je de basis kent, zijn er meer manieren om Mondriaan als startpunt te gebruiken:
- Een eigen kleurenpalet. Vervang rood, geel en blauw door drie kleuren die jij mooi vindt, bijvoorbeeld terracotta, mosgroen en oker.
- Een ander formaat. Een smal, hoog doek of een groot doek van 80 × 80 cm geeft een heel andere uitstraling.
- Op andere ondergronden. Tegels, kaarten of een houten paneel. Je kunt zelfs een eenvoudig patroon maken voor schilderen op keramiek.
- Een serie. Maak drie composities in dezelfde kleuren en hang ze naast elkaar.
- Een compositie nabootsen. Zoek een compositie van Mondriaan op en schilder hem na om te oefenen.
Dit soort oefeningen zijn ook nuttig als je daarna wilt doorgaan met een schilderij maken uit eigen ontwerp. Wil je liever herkenbare onderwerpen? Probeer dan dieren schilderen of schilderen op nummer, waarbij je een duidelijk voorbeeld volgt.
Mondriaan schilderen met kinderen
Mondriaan schilderen is ook een leuke activiteit met kinderen. De vormen zijn eenvoudig en het resultaat is meteen opvallend. Zo pak je het aan:
- Laat kinderen op papier of karton werken, met dikke stroken tape voor de lijnen.
- Gebruik waterverf of plakkaatverf, en laat ze de vlakken zelf kiezen.
- Praat over kleuren en vormen: welke kleur past naast een groot wit vlak?
- Laat jonge kinderen eerst een compositie plakken met gekleurd papier voordat ze verf gebruiken.
Een kind van acht kan dit zelfstandig, een jonger kind heeft hulp nodig bij het afplakken.
Veelgemaakte fouten bij Mondriaan schilderen
- Verf onder de tape. Druk de rand goed aan en gebruik verf die niet te nat is.
- Te veel kleur. Laat vlakken wit.
- Scheve lijnen. Gebruik een liniaal of een stuk karton met een rechte hoek.
- Tape te laat verwijderen. Trek hem eraf als de verf nog net niet helemaal droog is.
- Een symmetrische compositie. Verdeel het doek niet in gelijke vlakken.
- Te dikke verf. Werk in dunne lagen voor scherpe randen.
Veelgestelde vragen over Mondriaan schilderen
Hoe schilder je een Mondriaan?
Plan je compositie op papier, teken de lijnen met een liniaal op het doek, plak ze af met tape en schilder de vlakken in rood, geel, blauw en wit. Schilder daarna de zwarte lijnen en trek de tape eraf.
Welke kleuren gebruikte Mondriaan?
Volgens Wikipedia gebruikten leden van De Stijl een beperkt palet van primaire kleuren, aangevuld met zwart, wit en grijs. Mondriaan gebruikte in zijn latere werk zwarte lijnen en primaire kleuren.
Welke verf gebruik je voor Mondriaan schilderen?
Acrylverf is het meest geschikt: het droogt snel, dekt goed en blijft strak achter tape.
Hoe krijg je strakke lijnen?
Gebruik schilderstape en een liniaal. Druk de randen goed aan en schilder van de tape af in dunne lagen.
Is Mondriaan schilderen geschikt voor beginners?
Ja. Het is een goede oefening in plannen en strak werken. Voor een eerste keer is een vierkant doek van 30 × 30 cm prettig.
Wanneer trek je de tape eraf?
Als de verf droog aanvoelt maar nog niet helemaal is uitgehard. Trek hem onder een lage hoek af.
Kun je Mondriaan schilderen met kinderen?
Zeker. Laat ze op papier of karton werken met dikke stroken tape en plakkaatverf of waterverf.
Wat is neoplasticisme?
De kunsttheorie die Mondriaan ontwikkelde. Volgens Wikipedia werden werken teruggebracht tot lijnen, vlakken en kleur, in een horizontaal en verticaal raster.
Mondriaan schilderen aan een tafelezel
Voor een vierkant doek op tafel past De Mondriaan, een tafelezel én opbergkist in één van FSC-gecertificeerd beukenhout. De Mondriaan heeft een verstelbaar werkvlak, is geschikt voor doeken tot 55 cm hoog en klapt dicht tot een kist met handvat. Onder het werkvlak is een opbergvak voor je tubes en penselen, dus je tape, verf en liniaal liggen bij elkaar. Je krijgt het e-book Ontdek de wereld van kunstschilderen erbij.
Maak een schets, plak de lijnen af en begin met één kleur.