Acrylverf is verf op waterbasis die snel droogt en daarna watervast is. Het bestaat uit pigment en een bindmiddel van acrylaathars. Je verdunt hem met water of medium, maakt je penselen schoon met water zolang de verf nat is en schildert erop op doek, papier, hout en steen. Voor beginners is hij daarom de makkelijkste verfsoort om mee te starten.
Wie begint met schilderen voor beginners komt al snel bij deze verf uit. Het aanbod is groot: van goedkope potjes bij de hobbywinkel tot dure kunstenaarsverf. In dit artikel lees je wat acrylverf precies is, waar je op let bij het kopen, hoe je ermee schildert, en hoe je hem verdunt, bewaart en opruimt. Voor technieken en een eerste schilderij is er een aparte gids over acryl schilderen.
Kort samengevat
- Acrylverf is pigment in een waterige kunsthars: snel droog, daarna watervast.
- Kies voor een beginner studiokwaliteit in een set van zes tot acht kleuren, geen goedkoopste hobbyverf.
- Verdun met een beetje water of liever met een acrylmedium. Te veel water laat de verf loslaten.
- Natte verf haal je met water en zeep weg, droge verf is een groot probleem.
- Bewaar tubes goed afgesloten en houd je palet vochtig, dan gaat je verf langer mee.
Wat is acrylverf?
Het is een verf waarvan het pigment in een bindmiddel van acrylaathars zit. Volgens het artikel over acrylverf op Wikipedia is de basis een acrylaatharsdispersie: minuscule acrylaatdeeltjes verspreid in water. Het bindmiddel bestaat meestal uit twee polymeren, een zacht en een hard. Goedkopere merken gebruiken er vaak maar één. Daarnaast zitten er een verdikker, een dispergeermiddel en een conserveermiddel in.
Als de verf droogt, verdampt het water en vormen de deeltjes een flexibele laag die de kleur van het pigment toont. Die laag is daarna watervast en het droogproces is onomkeerbaar. Daarom moet je je penselen meteen schoonmaken en daarom is eenmaal gedroogde verf zo lastig te verwijderen.
De verf is niet oud. Otto Röhm ontwikkelde de acrylaatdispersies in het begin van de twintigste eeuw. In het midden van de jaren vijftig bracht Permanent Pigments met Liquitex de eerste acrylverf voor kunstenaars op waterbasis uit. Hij wordt tijdens het drogen iets donkerder en verliest volume, omdat het water verdwijnt.
Soorten acrylverf
Niet alle verf is hetzelfde. In de winkel zie je grofweg deze soorten.
- Tubeverf. Een dikke, romige verf in een tube. Het is de gewone kunstenaarsverf voor schilderijen op doek. Hij houdt de penseelstreek vast en is geschikt voor dikke lagen.
- Vloeibare acrylverf. Een dunnere verf in een fles of pot. Handig voor dunne lagen, voor gieten en voor werken met een airbrush.
- Potjes verf. Goedkope hobbyverf, vaak in kleine potjes. Geschikt voor knutselen, stenen en kinderen, maar met minder pigment.
- Acryl markers en stiften. Verf in een stift, ideaal voor lijnen, letters en details. Lees meer over acryl markers.
- Spray en inkt. Voor een gelijkmatige laag over een groot oppervlak of voor heel dunne, heldere kleur.
- Metallic, neon en parelmoer. Verf met een speciaal effect, zoals goud, zilver of neon. Handig voor accenten.
Daarnaast bestaan er varianten voor andere ondergronden, zoals textiel of buiten. Meer daarover lees je verderop.
Studiokwaliteit of hobbyverf: wat past bij jou?
Er bestaan twee kwaliteiten: studiokwaliteit en hobbyverf (of schoolverf). Het verschil zit in het pigmentgehalte. Volgens Wikipedia is het pigment in acrylverf in verhouding minder geconcentreerd dan in olieverf, en goedkopere merken gebruiken vaak een eenvoudiger bindmiddel.
- Hobbyverf is goedkoop en prima voor een eerste proef, voor kinderen, stenen en projecten. De verf dekt vaak minder goed en de kleuren zijn minder fel, omdat er meer vulstof in zit.
- Studiokwaliteit heeft meer pigment, dekt beter en blijft langer mooi. Voor schilderijen die je wilt ophangen is dit de betere keuze.
- Professionele kwaliteit is nog hoger in pigment en lichtechtheid. Voor beginners is dat meestal niet nodig.
Een verstandige aanpak is studiokwaliteit in een kleine set. Een set van zes tot acht kleuren is genoeg om bijna alles te mengen. Heb je liever losse kleuren, begin dan met titaanwit, zwart of omber, een geel, een rood en een blauw. Wit gebruik je het meest, dus koop dat in een grotere tube.
Acrylverf kopen: waar let je op
Wie acrylverf wil kopen, kan zich verliezen in het aanbod. Let op deze punten.
- Pigmentgehalte en kwaliteit. Studiokwaliteit dekt beter. Op de verpakking staat vaak welke kwaliteit het is.
- Lichtechtheid. Goede merken geven de lichtechtheid per kleur aan. Dat is belangrijk voor werk dat je ophangt.
- Set of los. Een set is goedkoper en handig om te beginnen. Kleuren die je veel gebruikt, koop je later los bij.
- Hoeveelheid. Tubes van 20 tot 75 ml zijn gebruikelijk. Voor een eerste doek is 20 ml per kleur ruim genoeg, behalve voor wit.
- Consistentie. Tubeverf voor doek, vloeibare verf voor gieten of dunne lagen.
- Merk en prijs. Bekende merken als Talens, Liquitex, Golden en Winsor & Newton zijn in goede kwaliteit te koop. Hobbywinkels en bouwmarkten hebben goedkopere series. Kijk liever naar kwaliteit dan alleen naar de laagste prijs.
Je koopt hem bij kunstenaarswinkels, hobbywinkels, bouwmarkten en online. Wie vooral wil weten welke winkelverf bij een beginner past, kiest een middensegment, geen allergoedkoopste of duurste set.
Schilderen met acrylverf: de basis
Schilderen is eenvoudig, als je een paar vaste gewoontes aanhoudt.
- Zet kleine hoeveelheden op je palet. Hij droogt snel, dus knijp maar een klein beetje uit de tube.
- Werk van donker naar licht of van groot naar klein. Begin met grote vlakken en eindig met details.
- Laat lagen drogen. Een dunne laag is vaak binnen een kwartier tot een uur aanraakdroog, dat is een richtwaarde. Zet er pas een volgende laag overheen als de vorige droog is, dan blijven de kleuren helder.
- Houd je penseel nat, niet druipend. Veeg overtollig water af op een doek.
- Spoel je penselen tussendoor. Verf in de haren droogt snel en verpest je penseel. Lees in ons overzicht van acrylverf penselen welk penseel waarvoor dient.
- Gebruik een natte palet of een spuitflesje. Je houdt de verf daarmee langer vloeibaar.
Verdunde verf geeft een aquarelachtig effect, dik aangebracht lijkt het op olieverf maar zonder de hoogglans. Dat staat ook in het artikel op Wikipedia. Je kunt dus dezelfde verf op twee manieren gebruiken.
Acrylverf op canvas
Een doek op spieraam is de klassieke ondergrond. Als het doek al is voorbehandeld, kun je er direct op schilderen. Een kaal doek, een paneel of dik papier krijgt eerst een laag gesso. Op canvas houdt de verf de penseelstreek goed vast en blijft flexibel, zodat de laag niet snel breekt.
Acrylverf op hout
Op hout kan het zonder grondlaag, maar een laagje gesso of medium geeft een mooier resultaat. Hout trekt verf in. Schuur het licht en maak het stofvrij. Meer lees je in ons artikel over acrylverf op hout, een bijpassende pagina binnen dezelfde cluster is acryl schilderen.
Acrylverf op glas, plastic en andere ondergronden
Hij hecht goed op veel ondergronden, zolang het oppervlak vetvrij is. Maak glas of plastic schoon met alcohol en zet daarna een dunne laag. Op glas is de verf minder krasvast, dus bescherm het werk met een vernis. Op plastic kun je een primer gebruiken voor betere hechting. Gaat het om een voorwerp dat je veel aanraakt of dat in de afwas gaat, dan is verf op zichzelf niet bestand genoeg.
Acrylverf voor buiten
Hij is watervast als hij droog is, maar niet elke soort is gemaakt voor buiten. Een kunstwerk dat buiten staat, krijgt te maken met zon, regen en vorst. Gebruik daarvoor een lichtechte verf en sluit af met een buitenvernis. Dat is een richtwaarde: kijk altijd naar wat de fabrikant op de verpakking zegt over buitengebruik.
Acrylverf verdunnen, mengen en laten drogen
Acrylverf verdunnen
Je kunt acrylverf met water verdunnen. Een beetje water maakt de verf transparanter, maar te veel water breekt het bindmiddel af, waardoor de verf vlekkerig wordt en loslaat. Als richtwaarde: tot ongeveer een derde water. Wil je de verf sterker verdunnen, gebruik dan een acrylmedium, dat de verf dun maakt zonder het bindmiddel te verzwakken. Een verdunner is hetzelfde als een medium of water, afhankelijk van het merk.
Verf mengen
Met een beperkte set kun je bijna alles mengen. Geel en blauw geeft groen, rood en blauw geeft paars, rood en geel geeft oranje. Wit maakt een kleur lichter en dekkender. Voor donker gebruik je liever omber of een donkere complementaire kleur dan zwart, dat een kleur snel dood maakt. Voor een huidskleur begin je met wit, een beetje geel en een druppel rood, en pas je daarna aan.
Mengen met een paletmes houdt je penselen schoon. Meng genoeg voor je hele vlak, want dezelfde kleur opnieuw mengen lukt zelden precies.
Acrylverf droogtijd
De verf droogt door verdamping van het water. Dunne lagen zijn binnen een kwartier tot een uur aanraakdroog, dikke lagen duren veel langer. Volgens de fabrikant Golden drogen dikke lagen van traag drogende verf zeer langzaam, zodat zij adviseren die dun te gebruiken. Een schilderij is pas na een dag of langer echt droog, dat is een richtwaarde.
Wil je sneller drogen, gebruik dan dunne lagen of een föhn op lage stand. Wil je de verf langer nat houden, werk dan met een vertrager of een spuitflesje.
Acrylverf en kleur: zo houd je je kleuren helder
Een veelvoorkomend probleem bij beginners is dat schilderijen na een tijd modderig worden. Dat ligt zelden aan de verf en bijna altijd aan de manier van mengen.
- Meng met maximaal drie kleuren. Elke extra kleur maakt het mengsel grijzer. Met twee kleuren en wit kom je een heel eind.
- Gebruik wit met mate. Te veel wit maakt kleuren krijtachtig. Kies liever een lichtere kleur, zoals geel, om een mengsel op te helderen.
- Houd de kleurtemperatuur bij elkaar. Een koel blauw en een warm rood geven een ander paars dan een warm blauw en een koel rood. Pak dus kleuren uit dezelfde familie.
- Schilder lagen, geen modder. Laat een laag eerst droog worden voor je er een andere kleur overheen zet. Anders meng je op het doek en niet op het palet.
- Maak een kleurenkaart. Zet je mengsels in rijen op een stuk papier met de namen van de kleuren erbij. Dit is een eenvoudige en goedkope oefening, en je vergeet nooit meer hoe oranje ontstaat.
Wie later meer wil weten over kleur, kan zijn mengsels uitbreiden met een tweede geel, rood en blauw. Meer kleuren geven meer keuze, maar ze geven ook meer kans op mislukte mengsels. Begin daarom klein.
Acrylverf en kinderen, cadeaus en knutselen
Acrylverf is niet alleen voor schilders. Je gebruikt hem ook voor een verjaardagskaart, een beschilderde steen, een houten naambordje of een cadeau. Voor die projecten is de goedkope potjesverf prima, mits je een paar dingen in de gaten houdt.
- Dek de tafel af. Een oude doek of een stuk plastic voorkomt vlekken.
- Gebruik een schort of oude kleding. Droge verf is lastig uit stof te krijgen.
- Vernis het eindresultaat. Op een steen of houten bord beschermt een vernis de kleuren en voorkomt hij dat de verf afbladdert.
- Laat het goed drogen. Een cadeau dat nog plakt, is geen succes. Geef de laatste laag minstens een dag.
Acrylverf bewaren en onderhouden
- Sluit tubes goed af. Veeg het schroefdraad schoon voor je de dop erop draait.
- Bewaar op kamertemperatuur. Laat verf niet vriezen of in de zon staan.
- Houd je palet nat. Een afsluitbaar palet, een natte spons eronder of een spuitflesje verlengt de gebruikstijd met uren tot dagen, afhankelijk van de verf.
- Reinig penselen meteen. Met lauw water en zeep. Nooit rechtop in water laten staan, anders buigen de haren.
- Opgedroogde verf is niet meer te gebruiken. Gooi hem weg of laat hem als vlies op je palet drogen en trek hem er later af.
Acrylverf verwijderen en schoonmaken
Droge verf is zo goed als onomkeerbaar, dus werk snel.
- Van je handen en huid: met water en zeep zolang de verf nat is. Droge verf trek je er soms als een vlies af.
- Uit kleding: haal verf direct uit het weefsel met koud water. Is de verf al gedroogd, dan wordt het lastig. Een volledige aanpak lees je in onze pagina over acrylverf uit kleding. Wil je juist op kleding schilderen, dan lees je meer over acrylverf op kleding.
- Van een ondergrond of meubel: nat afvegen met een vochtige doek. Droge verf kun je soms met aceton proberen te verwijderen, maar test dat eerst op een onzichtbare plek.
- Door de gootsteen: spoel grote hoeveelheden verf niet door de afvoer. Veeg je penseel eerst af met papier.
Volgens het artikel op Wikipedia is ingedroogde verf moeilijk te verwijderen. Aceton kan helpen bij kwasten en bij katoen of wol, en voor kunstwerken wordt meestal water met zeep aanbevolen omdat organische oplosmiddelen de verflaag aantasten.
Is acrylverf giftig en veilig voor kinderen?
Verf op waterbasis is veel minder agressief dan verf op oplosmiddel, maar je moet het niet eten of in je mond stoppen. De veiligheid hangt af van de pigmenten en het merk. Sommige pigmenten zijn schadelijker dan andere. Voor kinderen kies je verf die daarvoor bedoeld is en op de verpakking als geschikt voor kinderen staat vermeld. Lees altijd de verpakking en let op bijzondere situaties, zoals zwangerschap. Dit is algemeen praktisch advies, geen medisch advies.
Houd verf bij kinderen buiten de mond en zorg voor goede ventilatie. Werk bij voorkeur aan een tafel met een afdekking en een oude schort.
Veelgestelde vragen over acrylverf
Wat is acrylverf?
Dit is verf op waterbasis met pigment in een bindmiddel van acrylaathars. Hij droogt snel, wordt daarna watervast en hecht op veel ondergronden, zoals doek, papier, hout en steen.
Welke acrylverf is het best voor beginners?
Studiokwaliteit in een kleine set van zes tot acht kleuren. Die dekt beter en blijft mooier dan de goedkoopste hobbyverf, en met titaanwit, zwart, geel, rood en blauw kun je bijna alle kleuren mengen.
Hoe lang duurt het voordat de verf droog is?
Een dunne laag is vaak binnen een kwartier tot een uur aanraakdroog, een dikke laag duurt veel langer. Als richtwaarde laat je een afgewerkt schilderij een dag drogen voor je het vernist.
Kun je acrylverf verdunnen met water?
Ja, een beetje. Als richtwaarde tot ongeveer een derde water. Voor sterkere verdunning gebruik je liever een acrylmedium, anders wordt de verf vlekkerig en laat hij los.
Is acrylverf giftig?
Verf op waterbasis is minder schadelijk dan verf op oplosmiddel, maar je moet hem niet eten of in je mond stoppen. Sommige pigmenten zijn zwaarder. Lees de verpakking en kies voor kinderen verf die daarvoor bedoeld is.
Hoe krijg je acrylverf uit kleding?
Zolang de verf nat is, spoel je hem uit met koud water en zeep. Gedroogde verf is veel lastiger. Zie onze uitleg over acrylverf uit kleding voor de aanpak per stof.
Kun je acrylverf op glas of hout gebruiken?
Ja. Hij hecht op veel ondergronden, zolang het oppervlak vetvrij is. Op hout geeft een laag gesso een mooier resultaat, op glas bescherm je het werk met een vernis.
Moet ik acrylverf vernissen?
Het hoeft niet, maar een vernis beschermt het schilderij tegen stof en vuil en geeft een egale glans. Zet de vernis pas op als de verf volledig droog is.
Verder lezen over acrylverf en schilderen
Je weet nu wat het is en hoe je hem kiest en gebruikt. De volgende stap is oefenen. Lees het stappenplan voor schilderen voor beginners, ontdek de technieken in de gids over acryl schilderen en kijk bij acryl markers naar een handige manier om lijnen en details te zetten.
Kies drie kleuren, een klein doek en een middag. Je eerste schilderij hoeft niet mooi te zijn, het moet gewoon af.