Een didgeridoo bespeel je door je lippen losjes te laten trillen in het mondstuk en zo een lage, doorlopende toon te maken. Als beginner kies je een speelbare didgeridoo van ongeveer 1,2 meter lang van eucalyptus, bamboe of pvc, en oefen je eerst het trillen van je lippen. Circulair ademen, waarbij je door blijft spelen terwijl je door je neus inademt, leer je daarna stap voor stap.
De didgeridoo is een van de meest herkenbare blaasinstrumenten ter wereld en toch weten veel mensen weinig over de herkomst en de speelwijze. In dit artikel lees je waar het instrument vandaan komt, waar je op let bij het kiezen, hoe je het eerste geluid maakt, hoe circulair ademen werkt en hoe je een instrument verzorgt. Bovendien lees je hoe je op een respectvolle manier met de traditie omgaat. Wil je eerst meer instrumenten vergelijken? Dan helpen muziek leren en muziekinstrument leren je verder.
Kort samengevat
- Een didgeridoo maakt één lage grondtoon die je met je lippen, tong en stem kunt variëren.
- Kies een speelbaar instrument van ongeveer 1,2 meter. Souvenirs zijn vaak niet bespeelbaar.
- Begin met losse, trillende lippen en een rustige luchtstroom. Spanning in je lippen geeft een dun geluid.
- Circulair ademen oefen je los van het instrument, bijvoorbeeld met een glas water en een rietje.
- Een bijenwasrand op het mondstuk helpt bij het afsluiten en is comfortabeler voor je lippen.
Wat is een didgeridoo?
Een didgeridoo is een blaasinstrument uit Noord-Australië, met name Arnhemland, waar Aboriginals het al heel lang bespelen. Volgens Wikipedia ontbreekt bewijs voor beweringen dat het instrument 40.000 jaar oud is. De oudste bekende afbeeldingen, rotstekeningen in de regio Kakadu, zijn ongeveer 1.000 tot 2.000 jaar oud. Traditioneel begeleidt de didgeridoo dans en zang tijdens ceremonies en werd hij niet als soloinstrument gebruikt.
Hoe maakt een didgeridoo geluid?
De speler laat de lippen trillen, net als bij een trompet of een bugel, maar dan veel losser. Volgens de Engelstalige pagina over de didgeridoo produceren de trillende lippen een doorlopende drone. De onregelmatige boring van het instrument geeft resonanties die niet op harmonische afstand liggen, en de vorm van je mond en keel voegt formanten toe die de klankkleur bepalen. Je kunt er met je stem dierlijke geluiden of een zingende toon aan toevoegen voor variatie.
Lengte en toonhoogte
De meeste didgeridoos zijn ongeveer 1,2 meter lang, maar de lengte loopt uiteen van 1 tot 3 meter, aldus de Engelstalige pagina. Over het algemeen geldt: hoe langer het instrument, hoe lager de toon. Een instrument met een trechter aan het einde klinkt hoger dan een recht model van dezelfde lengte. Voor een beginner is een middellange didgeridoo prettig, omdat hij makkelijker aanspreekt en minder zwaar is.
Een speelbare didgeridoo kiezen
Het grootste risico bij het kopen is dat je een decoratief instrument krijgt dat niet bespeelbaar is. De Nederlandse Wikipedia merkt op dat toeristische souvenirs meestal niet speelbaar zijn. Ze zijn bedoeld om aan de muur te hangen. Kijk dus goed naar wat je koopt.
Materialen
- Eucalyptus: het traditionele materiaal, vaak uitgehold door termieten. Volgens de Nederlandse Wikipedia gebruikt men ook bamboe en pandanus. Een eucalyptusdidgeridoo klinkt warm en vol.
- Bamboe: lichter en vaak goedkoper. Geschikt als eerste instrument, hoewel de klank dunner kan zijn.
- Pvc: buiten Australië gebruiken makers materialen als holle stengels of pvc-buizen met een binnendiameter van ongeveer 4 cm en een lengte van 1 tot 1,5 meter, aldus de Nederlandse Wikipedia. Een pvc-didgeridoo is goedkoop, stevig en weerbestendig, en goed om te oefenen.
- Moderne materialen: de Engelstalige pagina noemt ook glasvezel en koolstofvezel.
Het mondstuk
Een goed mondstuk is rond, glad en past bij je lippen. Veel instrumenten hebben een rand van bijenwas voor een betere afsluiting, zo staat op de Engelstalige pagina. Een te groot of te scherp mondstuk maakt spelen onaangenaam en geeft een slecht afgesloten geluid. Kun je het instrument proberen, doe dat dan.
Waar let je verder op?
- Speelbaarheid. Het instrument moet vrij van scheuren zijn en lucht niet laten lekken. Controleer dat je er geluid mee kunt maken.
- Lengte. Ongeveer 1,2 meter is een goede richtlijn voor een beginner.
- Gewicht. Een lang houten instrument kan zwaar zijn. Test of je het vol kunt houden.
- Afwerking. Een gladde binnenkant geeft een beter geluid en is makkelijker schoon te houden.
- Herkomst. Wil je een traditioneel instrument kopen, kies dan een aanbieder die eerlijk is over herkomst en makers.
Een duur instrument heb je als beginner niet nodig. Een eenvoudig, speelbaar model is genoeg. Pas als je merkt dat je volhoudt, loont het om te investeren in een beter model. Dit is een algemene richtlijn. De prijzen verschillen per aanbieder, dus vergelijk en lees beoordelingen.
Het eerste geluid: losse lippen
Het moeilijkste aan de didgeridoo is niet de uitrusting, maar het gewend raken aan losse lippen. Veel beginners spannen hun lippen en krijgen dan een dun, snerpend geluid, of helemaal niets.
Zo begin je
- Zet het mondstuk tegen je lippen. Je lippen sluiten het mondstuk af, zonder druk.
- Laat je lippen ontspannen. Beeld je in dat je een paard imiteert dat met losse lippen sputtert.
- Blaas rustig lucht door je lippen, zodat ze gaan trillen.
- Zoek een lage, zoemende toon. Dat is de grondtoon van je instrument.
- Houd de toon een paar seconden vast. Rust uit en herhaal.
Lukt het niet, probeer dan eerst zonder instrument: trillende lippen maken, als een motortje. Dat helpt om het gevoel te vinden. Een andere truc is om met een hoge toon te beginnen en die omlaag te laten glijden tot je lippen losser worden.
Veelvoorkomende beginnersfouten
- Te strakke lippen. Dat geeft een hoge, dunne toon.
- Te veel druk van het mondstuk. Druk je het mondstuk te hard tegen je lippen, dan verstijven ze.
- Te hard blazen. Een rustige luchtstroom is genoeg. Hard blazen geeft geen lager geluid.
- Te lang achter elkaar. Je lippen raken moe. Volgens de Engelstalige pagina kunnen gebarsten lippen of ongemak optreden bij lange sessies. Neem pauzes.
Circulair ademen leren
Circulair ademen maakt het mogelijk om een toon te blijven spelen zonder pauze. Op de Engelstalige pagina staat dat de speler lucht door de neus inademt terwijl hij opgeslagen lucht met de wangspieren door de mond naar buiten duwt. De Nederlandse Wikipedia noemt dat dit bij het continu spelen vaak wordt toegepast.
Stapsgewijs oefenen
- Blaas je wangen op en laat de lucht langzaam door je lippen ontsnappen, terwijl je met je wangen duwt.
- Adem tegelijk in door je neus. Dit is het lastige: je lucht komt uit je wangen, terwijl je door je neus inademt.
- Oefen met een rietje en een glas water. Blaas luchtbellen in het water en probeer de bellen tijdens het inademen niet te laten stoppen.
- Pas het toe op de didgeridoo zodra je het zonder instrument kunt.
Veel beginners hebben hier weken tot maanden voor nodig. Dat is een algemene ervaring en geen garantie. Wees geduldig, oefen kort en vaak, en stop als je duizelig wordt.
Je geluid kleuren
Als je een stabiele toon hebt, kun je gaan variëren. Dit zijn de basismogelijkheden:
- Tong: beweeg je tong om klinkers te vormen, zoals “oe” en “ie”. Dat verandert de klankkleur.
- Stem: zing of neurie door het instrument voor een dubbele toon, of maak dierengeluiden zoals de Engelstalige pagina noemt.
- Lippen en wangen: verander de spanning van je lippen om een hogere obertoon te krijgen.
- Ritme: een basis is steeds hetzelfde ritme op dezelfde toon, waarbij je met je tong accenten zet. Een metronoom helpt om een gelijkmatig ritme aan te leren.
Respect voor de traditie
De didgeridoo heeft een culturele betekenis. De Engelstalige pagina vermeldt dat in sommige gemeenschappen traditioneel alleen mannen spelen en zingen tijdens ceremonies. Tegelijk benadrukt dezelfde bron dat in informele situaties in het gebied van herkomst geen verbod bestaat voor vrouwen. De Nederlandse Wikipedia waarschuwt dat New Age-bewegingen het instrument koppelen aan ‘Moeder Aarde’ en een veronderstelde aardtoon, terwijl beweringen over geheime ceremonies niet te controleren zijn.
Je hoeft hierom niet af te zien van het spelen. Het is wel verstandig om niet te doen alsof je weet hoe Aboriginals het instrument gebruiken en om geen beweringen over genezing of spirituele kracht te herhalen zonder bron. Spreek over het instrument als muziekinstrument. Wil je meer leren, zoek dan informatie van Aboriginal makers en musici zelf.
Onderhoud en bewaren
Een didgeridoo vraagt weinig onderhoud, maar een paar regels helpen. Veeg het mondstuk af na het spelen en laat het instrument aan de lucht drogen. Bewaar een houten didgeridoo droog en niet bij een verwarming, omdat hout kan scheuren. Een bijenwasrand kun je bijwerken als hij versleten raakt. Reinig de binnenkant van een pvc- of bamboemodel af en toe met warm water en laat hem goed drogen. Bij hout is het raadzaam om het advies van de maker te volgen, omdat te veel vocht schade geeft.
Veelgestelde vragen over de didgeridoo
Is de didgeridoo moeilijk te leren?
Een geluid maken is voor de meeste mensen na wat oefening haalbaar. Circulair ademen vraagt meer tijd. Het is een instrument dat je geleidelijk opbouwt en waarbij ontspanning belangrijker is dan kracht.
Welke didgeridoo is het beste voor een beginner?
Een speelbare didgeridoo van ongeveer 1,2 meter, van eucalyptus, bamboe of pvc. Een eenvoudig model met een gladde binnenkant en een bijenwasrand is voldoende. Vermijd souvenirs die vooral decoratief zijn.
Waarvan is een didgeridoo gemaakt?
Traditioneel van uitgeholde eucalyptus, vaak door termieten uitgehold. Er worden ook bamboe en pandanus gebruikt, en moderne instrumenten zijn gemaakt van pvc, glasvezel of koolstofvezel.
Hoe lang duurt het om circulair ademen te leren?
Dat verschilt per persoon. Sommigen hebben het na enkele weken, anderen hebben er maanden voor nodig. Oefen regelmatig en kort. Dit is een richtlijn en geen garantie.
Mag ik een didgeridoo bespelen als ik geen Aboriginal ben?
Veel mensen over de hele wereld bespelen een didgeridoo. Respect voor de herkomst is wel belangrijk: wees eerlijk over wat je weet, vermijd beweringen over ceremonies die je niet kunt controleren en let op de context waarin je speelt.
Hoe lang moet een didgeridoo zijn?
De meeste zijn ongeveer 1,2 meter, maar het loopt uiteen van 1 tot 3 meter. Een langere didgeridoo klinkt lager. Voor een beginner is een middellang model prettig.
Hoe onderhoud ik een didgeridoo?
Veeg het mondstuk af, laat het instrument drogen en bewaar hem droog en niet bij warmtebronnen. Een bijenwasrand kun je indien nodig vernieuwen.
Kan ik een didgeridoo zelf maken?
Ja, bijvoorbeeld van een pvc-buis met een bijenwasmondstuk. Dat is een toegankelijk project, al klinkt een zelfgemaakt instrument niet altijd net zo goed als een gekocht exemplaar van een maker. Wil je een traditioneel instrument, koop er dan een van een maker.
Verder lezen
De didgeridoo is een bijzonder instrument, maar er zijn er veel meer. Lees verder: