Voor een beginner is een sopraanblokfluit met barokke vingerzetting de beste keuze, omdat je daarmee alle noten kunt spelen die latere lesboeken en melodieën vragen. Een plastic model is goedkoop en prima om te leren. Wil je een warmer geluid, dan kies je later een houten blokfluit. Je blaast zacht en dekt de gaten af met je vingers.
De blokfluit heeft bij veel mensen een lagere status dan hij verdient. Hij wordt geassocieerd met de basisschool, terwijl hij ook een serieus instrument is met een eeuwenoude traditie en een groot repertoire. Wie als volwassene opnieuw begint, merkt snel dat het een van de makkelijkste manieren is om echt muziek te maken. In dit artikel lees je welke soorten blokfluit er zijn, wat het verschil is tussen Duitse en barokke vingerzetting, waar je op let bij het kopen en hoe je oefent. Op zoek naar meer keuzes? Het overzicht muziek leren en de vergelijking bij muziekinstrument leren helpen je verder.
Kort samengevat
- Kies een sopraanblokfluit met barokke vingerzetting. Dat is de standaard voor wie serieus wil leren.
- Plastic is goed om te beginnen. Hout klinkt warmer maar vraagt meer onderhoud.
- Blaas zacht: de blokfluit heeft weinig luchtdruk nodig. Hard blazen geeft een schel en vals geluid.
- Droog je blokfluit na het spelen en bewaar hem in een hoes. Houten fluiten moet je af en toe oliën.
- Begin met de noten G, A en B en bouw van daaruit uit. Dagelijks tien tot vijftien minuten is genoeg.
Wat is een blokfluit?
De blokfluit is een blaasinstrument uit de familie van de bekfluiten. Volgens Wikipedia zorgt een blok in de mondpijp ervoor dat de lucht door een smalle spleet op de labiumrand wordt geleid. Daardoor hoef je geen speciale mondtechniek te leren zoals bij een dwarsfluit: je blaast gewoon in het mondstuk. Op de Engelstalige pagina staat dat de blokfluit zeven vingergaten en één duimgat heeft, drie voor de bovenste hand en vier voor de onderste hand.
Een korte geschiedenis
De eerste vormen stammen mogelijk uit de veertiende eeuw. Rond 1500 werd de blokfluit populair, mede door de opkomst van de middenklasse en de gedrukte muziek. De eerste boeken over het instrument verschenen in 1511 (Sebastian Virdung) en 1535 (Silvestro Ganassi). In de negentiende eeuw verdween hij grotendeels uit het orkest, omdat andere instrumenten luider waren en meer chromatische mogelijkheden hadden. Sinds de twintigste eeuw is er een herleving, en de blokfluit is weer een serieus instrument voor oude muziek. Dat staat op de Nederlandse Wikipedia.
De blokfluitfamilie
De blokfluit komt in meerdere formaten. De Nederlandse Wikipedia noemt een familie van sopranino (ongeveer 17 cm) tot contrabas (ongeveer 200 cm). De Engelstalige pagina noemt vier gangbare maten: sopraan (laagste toon C5), alt (F4), tenor (C4) en bas (F3). De namen verwijzen naar stemregisters en verhoudingen, niet naar de klinkende toonhoogte.
Voor een beginner is de sopraanblokfluit de standaard. Die is klein, goedkoop en heeft een heldere klank. De altblokfluit is wat groter, klinkt warmer en wordt veel gebruikt voor barokmuziek. Ze lijken op elkaar, dus de overstap is makkelijk. Ben je met twee of drie spelers, dan kun je een tenor of bas erbij nemen voor samenspel.
Duitse of barokke vingerzetting?
Dit is de vraag waar beginners het vaakst over struikelen. De Nederlandse Wikipedia noemt twee systemen: de Duitse vingerzetting, vaak aanbevolen voor beginners, en de barokke vingerzetting, die gevorderde spelers prefereren. De Engelstalige pagina is duidelijker: de barokke vingerzetting is tegenwoordig de standaard, met een groter vierde gat en een kleiner vijfde gat. De Duitse vingerzetting, ontwikkeld door Peter Harlan in het begin van de twintigste eeuw, draait dat om en vereenvoudigt enkele grepen, maar maakt veel chromatische noten onbruikbaar. Hij wordt tegenwoordig vooral gemaakt voor het onderwijs.
Wat betekent dat voor jou?
- Barok: kies dit als je serieus wilt doorgroeien, met een docent speelt of in een groep wilt spelen. Lesmateriaal en bladmuziek gaan er meestal van uit.
- Duits: een prima keuze voor een kind of een eerste oriëntatie, maar je loopt later tegen beperkingen aan en moet omleren.
Zeker weten welk systeem een blokfluit heeft? Kijk naar de verpakking of de omschrijving. Staat er niets, vraag het aan de verkoper. Is het niet te achterhalen, kies dan een ander model.
Hout of plastic?
Op de Nederlandse Wikipedia staat dat de meeste blokfluiten van hout zijn, maar dat plastic gebruikelijk is voor beginners en scholen, omdat het goedkoop en slijtvast is. De Engelstalige pagina vermeldt dat professionele blokfluiten meestal van hout zijn, vaak buksboom, en dat studenten- en schoolfluiten vaak van gegoten kunststof zijn.
- Plastic: goedkoop, onverwoestbaar, minder gevoelig voor vocht en makkelijk schoon te maken. Geschikt om te leren. Het geluid is wat directer en kan scherper klinken.
- Hout: warmer en voller in klank, maar gevoelig voor vocht en temperatuur. Het blok kan krimpen of zwellen. De Nederlandse Wikipedia noemt dat het zachtere hout van het blok gevoelig is voor ademvocht.
Als algemene richtlijn: begin met plastic en stap over op hout als je merkt dat je blijft spelen. Heb je geen zin om te wisselen, koop dan een instapmodel van hout met barokke vingerzetting en leer zorgvuldig met het instrument omgaan.
Waar let je op bij het kopen van een blokfluit?
Een blokfluit is goedkoop, maar er zijn grote verschillen in kwaliteit. Een slecht model klinkt vals of schel en maakt leren onnodig lastig. Let op deze punten.
- Vingerzetting. Kies barok, tenzij je een reden hebt om Duits te nemen.
- Formaat. Sopraan voor de meeste volwassen beginners, alt als je een warmere klank zoekt of grotere handen hebt.
- Stemming. Moderne blokfluiten zijn meestal gestemd op A=440 Hz, zo noemt de Engelstalige pagina. Barokke muziek wordt soms op 415 Hz gespeeld, maar voor een beginner is 440 de juiste keuze, zeker als je met een piano of andere instrumenten wilt spelen.
- Afwerking. Controleer dat de gaten zuiver zijn geboord, dat het mondstuk geen scherpe randen heeft en dat de delen soepel in elkaar passen.
- Het merk. Merken met een goede reputatie leveren een betere intonatie. Lees beoordelingen en vraag in een muziekwinkel om raad.
- Onderdelen en onderhoud. Voor een houten blokfluit heb je een beetje blokfluitolie en vet voor de verbindingen nodig. Plastic heeft dat niet.
Probeer waar mogelijk een paar modellen in een muziekwinkel. Je hoort meteen of een fluit gemakkelijk aanspreekt, zuiver klinkt en lekker in je handen ligt. Winkel je online, kijk dan naar retourvoorwaarden. Dat geldt ook voor sets met een boekje: vaak zijn die goed voor kinderen, maar een volwassene heeft meer aan een los lesboek of een online cursus.
Zo begin je met blokfluit spelen
De blokfluit is verleidelijk eenvoudig, maar met een paar goede gewoonten krijg je al vanaf het begin een mooier geluid.
Houding en adem
Houd de blokfluit met beide handen: de linkerhand bovenaan, de rechterhand eronder. Je rechterduim steunt de onderkant. Dek de gaten af met de toppen van je vingers, niet met het gewrichtsdeel, anders sluiten ze niet goed. Volgens de Engelstalige pagina heeft de blokfluit heel weinig luchtdruk nodig en articuleer je met de tong. Blaas dus zacht en zeg in gedachten “doe” of “tu” voor een nieuwe noot. Blaas je te hard, dan slaat de toon om naar een hogere, schrille toon.
De eerste noten
Begin met de noten die je met weinig vingers speelt. Dat geeft snel succes en laat je je adem en vingers coördineren.
- B, A, G: de bovenste noten, die je met alleen je linkerhand speelt.
- C, D en E: de volgende stap, waarbij je meer vingers gebruikt.
- F en hoger: hier komen de vorkgrepen. Neem hiervoor een vingerzettingstabel erbij.
Een eenvoudig liedje met drie of vier noten is een goed begin. Daarna voeg je steeds een noot toe.
Een oefenschema
- Week 1: houding, ademhaling, B, A en G los spelen, liefst met een rustig lange toon.
- Week 2: C en D erbij, korte reeksen, en een liedje van drie tot vier noten.
- Week 3: een toonladder in C majeur en een eenvoudig liedje. Gebruik een metronoom om het tempo regelmatig te houden.
- Week 4: noten lezen voor je instrument. Als je nog geen noten kent, begin dan met noten lezen: voor de blokfluit heb je de G-sleutel nodig en een beperkt aantal tonen.
Tien tot vijftien minuten per dag is een richtlijn. Omdat de blokfluit weinig adem vraagt, kun je het makkelijk elke dag doen.
Onderhoud van je blokfluit
Een blokfluit heeft weinig onderhoud nodig, maar een paar gewoonten verlengen zijn leven. Volgens de Nederlandse Wikipedia droog je het instrument na het spelen, olie je houten blokfluiten regelmatig en vet je de verbindingen. Voor plastic hoef je niet te oliën. Laat een houten blokfluit nooit in de zon of bij een verwarming liggen, want hout kan scheuren. Spoel een plastic blokfluit af met lauw water en laat hem drogen. Gebruik een zachte doek of een doorhaalwisser om het vocht uit de pijp te halen.
Veelgestelde vragen over de blokfluit
Is de blokfluit makkelijk te leren?
Ja, een eerste melodie speel je vaak binnen een paar dagen. Er is geen speciale mondtechniek nodig, en het instrument is klein en licht. Het wordt lastiger bij hogere noten, vorkgrepen en snelle passages, maar de basis is laagdrempelig.
Welke blokfluit is het beste voor een volwassen beginner?
Een sopraanblokfluit met barokke vingerzetting. Plastic is voor een eerste instrument prima. Wil je meteen een houten model, kies dan een instapmodel van een goed merk.
Wat is het verschil tussen een blokfluit en een dwarsfluit?
Bij een blokfluit blaas je in een mondstuk met een spleet, de lucht wordt vanzelf naar de rand geleid. Bij een dwarsfluit blaas je over een opening heen en moet je de lippen zelf vormen. De blokfluit is makkelijker aan te spreken en kost minder moeite om een toon te maken.
Wat is het verschil tussen Duitse en barokke vingerzetting?
Bij de barokke vingerzetting is het vierde gat groter en het vijfde kleiner. Bij de Duitse vingerzetting is dat omgekeerd. De barokke is de standaard voor serieuze spelers. De Duitse is wat makkelijker voor sommige noten maar beperkt de chromatische mogelijkheden.
Moet ik noten kunnen lezen om blokfluit te leren?
Het helpt, maar je kunt ook beginnen met cijfer- of vingerzettingsschema’s. De blokfluit is een mooi instrument om noten lezen mee te leren, omdat je maar één toon tegelijk speelt.
Hoe lang duurt het voor ik liedjes kan spelen?
Een eenvoudig liedje speel je meestal binnen enkele dagen tot een paar weken, afhankelijk van hoeveel je oefent. Een snelle toonladder of een barokstuk vraagt maanden. Dit is een richtlijn.
Hoe onderhoud ik een houten blokfluit?
Droog hem na het spelen, olie hem af en toe met blokfluitolie en vet de verbindingen. Laat hem niet in de zon of bij een verwarming liggen. Plastic blokfluiten hebben geen olie nodig.
Is een blokfluit geschikt voor kinderen?
Ja, de blokfluit wordt veel op school gebruikt. Voor kinderen met kleine handen is een sopraanblokfluit het meest geschikt. Een model met Duitse vingerzetting is voor kinderen soms makkelijker, maar kies je meteen voor barok, dan hoef je later niet om te leren.
Verder lezen
De blokfluit is een mooie start in de muziek. Lees verder: