Glas in lood maken voor beginners: materialen, gereedschap en je eerste raamhanger

Glas in lood is een techniek waarbij stukken glas in H-vormige loodprofielen worden gezet en bij de kruispunten aan elkaar worden gesoldeerd. Je ontwerpt een patroon, snijdt het glas erop, zet de stukken in het lood en maakt het paneel waterdicht met kit. Zo ontstaat een raamhanger, een paneel of een heel raam met licht en kleur.

Wie voor het eerst met dit ambacht begint, kijkt vaak vooral naar de kleuren. Maar het ambacht draait om precisie: glas snijden dat precies past, lood buigen zonder het te beschadigen en soldeerverbindingen die gelijkmatig zijn. In deze uitleg lees je hoe glas in lood werkt, welke materialen en welk gereedschap je nodig hebt, welke ideeën goed zijn voor je eerste project en waar je op let als je glas in lood wilt kopen. Het is een van de ambachten uit ons kenniscentrum over houtsnijden, sieraden en ambacht.

Wat is glas in lood en hoe werkt het?

Volgens het Nederlandse overzicht van glas-in-lood op Wikipedia is glas in lood een techniek waarbij stukken glas bij elkaar worden gehouden door stroken lood. In de eenvoudigste vorm vormen de loodstroken een raster dat vlak vensterglas vasthoudt. In de kunstzinnige varianten gebruikt men gekleurd glas om beelden en patronen te maken. Die komen het best uit als er licht doorheen valt.

De techniek wordt al sinds de middeleeuwen toegepast. In de gotiek werden de raamopeningen zo groot dat zulke glasplaten niet in één stuk te maken waren, en dan was een loden raamwerk nodig om kleinere stukken te verbinden. Het Engelse overzicht over gebrandschilderd glas op Wikipedia noemt dat gebrandschilderd glas in Groot-Brittannië al vanaf het jaar 675 is gedocumenteerd, en dat het in de middeleeuwen een belangrijke beeldende kunst werd waarin bijvoorbeeld bijbelverhalen werden verteld.

Hoe is een glas in lood paneel opgebouwd?

Beide bronnen beschrijven ongeveer dezelfde opbouw:

1. Het ontwerp. De maker tekent het ontwerp op ware grootte, deelt het in stukken op en gebruikt het als sjabloon.
2. Het glas. Elk stuk wordt gekozen op kleur en op maat gesneden. Kleine randjes worden eraf geknabbeld voor een exacte pasvorm.
3. Het lood. De stukken worden in H-vormige loodprofielen gezet. Dat zijn de profielen die het glas vasthouden.
4. Het solderen. De verbindingen waar het lood elkaar kruist, worden gesoldeerd.
5. De kit. Tussen het glas en het lood wordt een kit gedrukt, zodat het paneel niet rammelt en waterdicht wordt. Volgens de Nederlandse bron is dat een stopverfachtige kit met lijnolie.
6. De ondersteuning. Lood alleen is zwak. Daarom hebben sommige profielen een stalen kern en worden grote ramen in meerdere delen gemaakt en aan stalen staven bevestigd.

Voor een raamhanger of een klein paneel hoef je niet aan stalen staven te denken. Dat is vooral belangrijk bij grote ramen.

Lood of koper

Naast lood wordt ook koperfolie gebruikt. Het Engelse artikel meldt dat moderne ramen soms koperfolie gebruiken in plaats van lood. De bron beschrijft het procedé niet verder. In deze tekst richten we ons op het klassieke loodprofiel, de vorm waarvoor de meeste mensen glas in lood kiezen.

Wat heb je nodig voor glas in lood?

Veel beginners zoeken meteen naar glas in lood materialen kopen. Dat is begrijpelijk, maar het helpt om eerst te weten wat je nodig hebt. Voor een eerste project heb je in de basis dit nodig:

• Glas. Gekleurd glas in kleine platen of reststukken. Kies voor je eerste werk een paar kleuren die goed samengaan.
• Loodprofiel. H-vormig lood waarin het glas past. Het ligt in rollen of stroken en wordt op maat gesneden en gebogen.
• Glassnijder. Een gereedschap om glas te kerven. Daarmee breek je daarna het glas langs de krasrand.
• Soldeerbout en soldeer. Voor de kruispunten. Ook vloeimiddel hoort erbij.
• Kit. Om de ruimte tussen glas en lood op te vullen en de ruit waterdicht te maken.
• Een werkvlak. Een vlakke plaat of tafel waarop je je ontwerp op ware grootte kunt leggen.
• Beschermmiddelen. Een veiligheidsbril, werkhandschoenen waar nodig en goede ventilatie.

Glas in lood gereedschap kopen

Wie glas in lood gereedschap kopen wil, ziet snel veel aanbod: snijders, tangen, loodmessen en soldeerbouten. Je hebt niet alles meteen nodig. Zie het gereedschap als een rij: eerst een goede glassnijder en breektang, dan een eenvoudig loodmes en een soldeerbout, en pas later alle extra’s. Koop liever eenvoudig en degelijk dan een groot pakket dat je nauwelijks gebruikt.

Een glas in lood beginnersset is een pakket met de basis bij elkaar: meestal glas, lood, soldeer en een handleiding. Kijk goed wat er precies in zit en wat je nog zelf moet aanschaffen.

Glas in lood kit kopen

Een glas in lood kit kopen is voor veel mensen een prettige start. Een kit bevat gewoonlijk voorgesneden glas, lood en een patroon, zodat je vooral het in elkaar zetten en solderen leert. Je slaat het ontwerpen en het snijden over. Dat kan een goed idee zijn, zeker als je eerst wilt zien of het ambacht bij je past. Wil je later zelf ontwerpen, dan leer je het snijden en het ontwerp in een workshop of met een eenvoudig eigen project.

Glas in lood kopen online of in de buurt

Je kunt glas in lood kopen online, bij een speciaalzaak of via een atelier. Er zijn dus veel plekken waar je materiaal vindt. Wij noemen hier geen winkels en geen prijzen, omdat die veranderen en wij ze niet hebben gecontroleerd. Let in plaats daarvan op deze punten:

• Wat zit erbij? Glas, lood, soldeer of alleen een deel?
• Voor wie is het bedoeld? Staat er duidelijk dat het voor beginners is?
• Is het glas geschikt voor dit gebruik? Vraag het na voordat je koopt.
• Welke maten en kleuren zijn er? Voor een raamhanger heb je weinig glas nodig.
• Wat kost het in verhouding? Wie het goedkoop wil houden, begint met reststukken of een kleine set en vergelijkt een paar aanbieders.

Woon je in een grote stad, zoek dan eens naar een atelier of speciaalzaak bij jou in de buurt. Bijvoorbeeld wie zoekt naar glas in lood in Rotterdam of glas in lood in Den Haag, kan met zijn plaatsnaam zoeken naar ateliers, restauratiebedrijven en cursusaanbieders. Zo kun je materiaal bekijken en advies vragen voordat je koopt.

Veilig werken met glas in lood

Glas in lood vraagt om een paar vaste veiligheidsgewoonten. De belangrijkste gaat over het lood zelf. Het Engelse artikel over gebrandschilderd glas schrijft dat mensen die met glas in lood werken, een hoger risico op loodvergiftiging kunnen lopen door herhaalde blootstelling aan het lood in de profielen. Neem dat serieus.

Praktische gewoonten die daarbij horen, zijn algemeen en geen vervanging van de adviezen van een docent of de gebruiksaanwijzing:

• Werk in een goed geventileerde ruimte.
• Eet, drink en rook niet tijdens het werken met lood.
• Was je handen na het werken en voordat je iets eet.
• Houd werkplek en gereedschap schoon en laat lood en stof niet rondslingeren.
• Houd het buiten bereik van kinderen.
• Gebruik de juiste beschermmiddelen voor snijden en solderen.

Voor je verder gaat, laat je door een docent, de fabrikant of een betrouwbare handleiding uitleggen hoe je veilig soldeert en glas breekt. Dat is vooral belangrijk als je thuis gaat werken.

Je eerste glas in lood: een raamhanger

Een raamhanger is een goed eerste project. Het is klein, het kost weinig glas en je gebruikt alle basisvaardigheden.

Stap 1: ontwerp een eenvoudig patroon

Kies een patroon met rechte lijnen en een paar vlakken. Een rechthoek in drie kleuren, of een eenvoudige ruitvorm, is genoeg. Teken het op papier op ware grootte, deel het in stukken in en nummer de stukken. Dit is je sjabloon. Gebogen en scherp puntige stukken zijn lastiger te snijden, dus bewaar die voor later.

Stap 2: snijd het glas

Leg je ontwerp onder of naast het glas en kerf het glas langs de lijnen. Breek het langs de krasrand. Pas elk stuk tegen je ontwerp en werk bij met een slijpsteen of schuurblok als het niet precies past. Het Engelse artikel noemt dit grozen: kleine stukjes eraf knabbelen voor een exacte pasvorm. Neem de tijd, want de stukken moeten straks goed in het lood passen. Oefen het snijden eerst op reststukken.

Stap 3: zet het glas in het lood

Snijd het loodprofiel op maat en zet de stukken glas er een voor een in. Begin bij een hoek en werk naar buiten. Houd de stukken op hun plaats met een steun of spijkertjes langs de rand van je werkvlak, zodat alles stevig blijft zitten.

Stap 4: soldeer de kruispunten

Soldeer elk punt waar het lood elkaar kruist. Doe dit eerst aan de ene kant, draai het paneel om en doe de andere kant. Gebruik zo min mogelijk soldeer en houd de bout niet te lang op één punt. Dat kan het lood vervormen.

Stap 5: kit en afwerken

Druk de kit onder de loodranden en veeg het overtollige weg. Laat het paneel de tijd om te drogen, zoals de fabrikant van de kit aangeeft. Maak het glas daarna schoon, voeg een oogje of ketting toe en hang je raamhanger voor het raam.

Glas in lood ideeën voor beginners

Wie op zoek is naar glas in lood ideeën, moet vooral kijken wat past bij het niveau. Dit werkt goed voor een eerste of tweede werkstuk:

• Een raamhanger of zonnevanger. Klein, snel klaar en leuk om te geven.
• Een geometrisch patroon. Driehoeken, ruiten en vierkanten zijn makkelijk te snijden.
• Een naamplaatje of huisnummer. Eenvoudige vormen met kleurvlakken.
• Een kaarshouder of lantaarn. Voor wie al wat meer ervaring heeft, met meerdere panelen.
• Een paneel voor in een binnenraam. Op een grotere schaal, bijvoorbeeld in een deur of binnenraam.

Het Nederlandse artikel geeft nog een praktische tip over het plaatsen van glas in lood voor een bestaand raam. Het is beter om het glas in lood in een binnenraam tegen het bestaande isolerende glas te zetten dan het tussen dubbel glas te plaatsen, omdat de temperatuur tussen dubbel glas kan oplopen tot 60 tot 70 graden en het glas en lood op termijn kan beschadigen.

Glas in lood leren: workshop of zelf

Je kunt glas in lood zelf leren met een beginnersset, boeken en filmpjes. Een glas in lood workshop geeft je daarnaast begeleiding bij het snijden en solderen, de twee onderdelen waar beginners het vaakst tegenaan lopen. Lees in onze uitleg waar je op let bij het kiezen van een workshop.

Vind je het mooi om met glas te werken zonder lood? Kijk dan eens naar glas fusing, waarbij je glas in een oven aan elkaar smelt. Ook mozaïek en de keuze van mozaïek steentjes zijn goede vervolgstappen als je graag met stukjes glas en kleur werkt.

Glas in lood raamhanger kopen

Wie geen tijd of zin heeft om zelf te maken, kan een glas in lood raamhanger kopen. Let dan op de afwerking: zitten de glasranden netjes in het lood, zijn de soldeerpunten gelijkmatig en hangt de hanger recht? Daaraan zie je of het stuk met zorg is gemaakt. Een zelfgemaakte raamhanger is bovendien een persoonlijk cadeau.

Veelgemaakte fouten bij glas in lood

• Te weinig oefenen met snijden. Oefen het snijden op reststukken voordat je op je mooie glas begint.
• Een te ingewikkeld eerste ontwerp. Rechte lijnen en weinig stukken zijn het makkelijkst.
• Te lang solderen op één punt. Dit kan het lood laten verslappen en vervormen.
• Geen kit gebruiken. Zonder kit rammelt het glas en is het paneel niet stevig.
• Slordig werken met lood. Was je handen en houd je werkplek schoon.
• Zwaar werk aan een raam hangen. Een grote ruit heeft ondersteuning nodig, zoals het Nederlandse artikel uitlegt met stalen kernen en staven.

Veelgestelde vragen over glas in lood

Verder lezen