Mulchen in de moestuin: welke mulch kies je en hoeveel?

Mulchen is het bedekken van de grond rond je planten met een laag organisch materiaal. In de moestuin kies je meestal stro, compost, gemaaid gras of houtsnippers, en leg je een laag van 3 tot 5 centimeter. Dat houdt onkruid tegen, remt verdamping en maakt de grond na verloop van tijd rijker. Mulchen kopen hoeft niet altijd: veel mulch heb je zelf in huis of in de tuin.

Bij het zoekwoord mulchen kopen vind je ook veel informatie over machines voor veld en bos, zoals het mulchen van weiland of akkers met een grote machine. Die betekenis laten we hier buiten beschouwing. Deze koopgids gaat over mulch als materiaal voor de moestuin: wat het doet, welke soorten je kunt kiezen, wat je het beste voor je eigen situatie koopt en hoe je het aanbrengt. Het past bij het bredere verhaal over de moestuin. Alle tips zijn algemene richtlijnen voor Nederland, geen vaste regels.

Wat doet mulch in de moestuin?

Wikipedia over mulch beschrijft mulch als een beschermende laag op de bodem, bedoeld om de nadelen van het plaatselijke klimaat te compenseren. Het kan een levende laag zijn, zoals groenbemesters of bodembedekkers, of een materiaal dat je op de grond legt. Een paar effecten die voor een moestuinier belangrijk zijn:

• Onkruid. Door daglicht tegen te houden voorkomt mulch dat veel onkruidzaden kiemen.
• Vocht. Mulch vertraagt de verdamping, zodat de grond minder snel uitdroogt. Dat scheelt gieten.
• Temperatuur. Mulch houdt de grond in het voorjaar en najaar warmer en verkleint de verschillen tussen dag en nacht in de zomer.
• Voeding en structuur. Bij het vergaan voegt organisch materiaal voedingsstoffen toe en kan het de bodemstructuur verbeteren.
• Erosie. Mulch beschermt de grond tegen wegspoelen door regen.
• Schone vruchten. Pompoenen, meloenen en aardbeien die op de grond liggen, blijven schoon en droog.

Wikipedia (Engels) vult aan dat mulchlagen normaal vijf centimeter of dikker zijn, en dat mulch vaak wordt aangebracht in late lente of vroege zomer, als de grond is opgewarmd maar nog vocht bevat. Vroeg aanbrengen helpt de grond sneller opwarmen voor zaaien en planten.

Mulchen en compost

Mulch en compost zijn niet hetzelfde, maar ze versterken elkaar. Compost is verteerd materiaal dat je door of op de grond doet; mulch ligt als beschermlaag boven op de grond. Volledig verteerde compost is volgens Wikipedia een veilige mulch, omdat onkruidzaden erin zijn gedood. Hoe je zelf compost maakt, lees je bij compost maken.

Welke soorten mulch zijn er?

Het aanbod is groot. Hieronder de soorten die voor een moestuin zinvol zijn, met eigenschappen, voor- en nadelen.

Stro en hooi

Stro is een klassieker: licht, goed isolerend en makkelijk aan te brengen. Het is vooral geschikt voor aardbeien, courgette, pompoen en aardappelen. Het kan wel zaden bevatten, wat Wikipedia ook noemt voor stro en hooi, dus kies liefst zaadvrij stro. Het verteert langzaam en geeft na een seizoen goed materiaal voor de grond. Slakken schuilen er graag in; kijk daar op.

Compost

Compost als mulch is rijk aan voeding en onderdrukt onkruid. Een laag van enkele centimeters is voldoende. Het is vooral nuttig als je ook wilt voeden. Het is meestal duurder dan stro of gras als je het koopt, maar zelf compost maken is gratis.

Gemaaid gras

Gras is overal beschikbaar. Laat het eerst een dag of twee drogen en leg het in dunne lagen, anders gaat het kleven en rotten. Wikipedia noemt gemaaid gras als organisch mulchmateriaal. Een dikke natte laag blokkeert water en lucht, en dat is nadelig. Vermijd gras uit een tuin waar onkruidbestrijdingsmiddelen zijn gebruikt.

Bladeren

Herfstbladeren zijn gratis en maken in de winter een goede afdeklaag. Gebruik gehakselde bladeren, of laat ze eerst iets vergaan. Hele bladeren van bijvoorbeeld noot of plataan vergaan langzaam. Mix ze met compost voor een betere structuur.

Karton en papier

Karton houdt onkruid goed tegen en wordt door wormen verteerd. Leg het plat en overlappend, haal plakband en nietjes weg, en dek het af met compost of snippers zodat het niet wegwaait. Wikipedia noemt karton en papier als mulchmateriaal. Het is vooral handig om een nieuwe moestuinbak te beginnen of een stuk gras om te vormen.

Houtsnippers en schors

Houtsnippers worden veel gebruikt voor paden en rond fruitstruiken en bomen. In groentebedden zijn ze minder ideaal, omdat vers hout stikstof kan vastleggen en de groei tijdelijk kan afremmen. De Engelse Wikipedia meldt dat sommige organische mulchsoorten, zoals stro, veen, zaagsel en hout, de groei tijdelijk kunnen afremmen. Tegelijk noemt het artikel de bewering over houtsnippers een mythe: snippers bovenop de grond kunnen het nutriëntenniveau verhogen. Voor wie mulchen kopen wil in de vorm van snippers: gebruik ze voor paden en struiken, en stro of compost voor groenten. Schors is relatief inert en vooral decoratief.

Wol, cacaodoppen en andere

Wikipedia noemt ook schapenwol en cacaodoppen. Wol is isolerend, maar de effecten verschillen per tuin. Probeer eerst een klein stuk. Cacaodoppen kunnen giftig zijn voor honden, dus wees voorzichtig als je een hond hebt (algemene richtlijn).

Plastic en doek

In de professionele groenteteelt wordt plasticfolie veel gebruikt; het afval is volgens Wikipedia een milieuprobleem. Voor een hobbymoestuin is organische mulch of een biologisch afbreekbaar doek een duurzamere keuze. Worteldoek laat water door en houdt onkruid tegen, maar het blijft liggen en maakt grondverbetering lastig.

Levende mulch

Je kunt ook bodembedekkers of groenbemesters tussen je gewassen zaaien. Ze houden onkruid tegen en beschermen de grond. Dit is een goede aanpak voor ervaren tuiniers; een beginner begint met een gewone laag.

Mulchen kopen of zelf maken?

De vraag die de meeste beginners hebben: moet ik mulch kopen? Meestal niet. Wie toch mulchen kopen wil, doet dat het best gericht. Je kunt een groot deel gratis regelen.

Mulchen kopen is handig als je veel nodig hebt, als je gras of bladeren mist, of als je een uniforme afdeklaag wilt. Een baal stro is voor een bak of klein bed vaak meer dan genoeg.

Wat let je op bij mulchen kopen?

1. Zaadvrij. Stro of hooi kan onkruidzaden bevatten. Vraag ernaar.
2. Geen behandeling. Kies materiaal zonder bestrijdingsmiddelen of verf (let op met papier en karton met kleur- en laminaatlagen).
3. Verteerd of vers. Verse snippers en gras kunnen warmte ontwikkelen of stikstof vastleggen. Gedeeltelijk vergaan is veiliger voor groenten.
4. Maat. Fijner materiaal sluit beter af; grof materiaal laat meer lucht door.
5. Bron. Lokaal en kort van de bron is duurzamer.
6. Prijs per volume. Vergelijk liters of kubieke meters, niet zakken.

Hoeveel mulch heb je nodig?

Reken: oppervlak x laagdikte. Een bak van 1,2 x 1,2 meter met een laag van 4 centimeter heeft 1,44 x 0,04 = 0,058 kubieke meter nodig, ongeveer 58 liter. Een bed van 5 vierkante meter met 5 centimeter heeft 250 liter nodig. Reken er wat extra bij, want een laag zakt in. Dit zijn rekenvoorbeelden, geen vaste hoeveelheden.

Zo breng je mulch aan

Mulchen is eenvoudig, maar het moment en de manier tellen.

1. Wied eerst. Haal onkruid met wortel weg. Mulch houdt nieuw onkruid tegen, geen groot onkruid.
2. Maak de grond nat. Water de grond goed voordat je mulch legt. Onder een droge laag blijft de grond droog.
3. Wacht tot de grond is opgewarmd. Wikipedia (Engels) noemt late lente of vroege zomer, als de grond is opgewarmd maar nog vocht vasthoudt.
4. Leg een laag van 3 tot 5 cm. Dunner houdt onkruid niet tegen, dikker kan water en lucht blokkeren.
5. Houd afstand van stengels. Mulch tegen stengels of stam kan schade veroorzaken, zoals de Engelse Wikipedia waarschuwt. Laat een klein gat rond elke plant.
6. Zaai en plant door de mulch of schuif hem opzij. Voor kleine zaden schuif je mulch weg tot ze opkomen.
7. Vul aan. Organische mulch vergaat en moet elk seizoen worden aangevuld.

Wat is het beste moment?

In de praktijk kun je in het voorjaar mulchen als de grond opgewarmd is, en in de zomer aanvullen. Op koude of natte grond vertraagt mulch het opwarmen: Wikipedia waarschuwt dat mulch op natte grond de bodem nat en koud houdt, vooral in het voorjaar, en dat dit het risico op late nachtvorst vergroot. Wacht dus bij natte, zware grond met mulchen tot het voorjaar is doorgekomen.

Nadelen en risico’s

Mulch is geen wondermiddel. Wikipedia noemt een paar nadelen:

• Sommige materialen vergaan te snel of vormen een laag die water en lucht tegenhoudt.
• Organisch materiaal zoals houtsnippers, bladeren en gras kan tijdens het composteren schimmels afgeven die gevoelige planten kunnen aantasten, zoals buxus, rozen en hortensia.
• Een mulchlaag die het hele jaar blijft liggen, trekt slakken, mollen en muizen aan. Haal hem weg rond planten met grote, sappige bladeren.
• Een dikke laag kan zuurstofgebrek veroorzaken. Mulch die gaat rotten, kan zuur ruiken en stoffen afgeven die kiemen remmen.

Houd daarom je gewassen in de gaten. Als je slakken ziet, haal dan de mulch rond jonge plantjes tijdelijk weg. En combineer mulch met een kweekbak voor jonge planten; zie kweekbak.

Mulchen in een moestuinbak

In een moestuinbak werkt mulch extra goed, omdat de bak sneller uitdroogt dan volle grond. Een laag stro of compost scheelt dagelijks gieten. Lees meer over de bak zelf bij moestuinbak.

Veelgestelde vragen over mulchen

Verder lezen