Als beginner begin je het beste met een pianoaccordeon van 48 tot 72 bassen, omdat de toetsen van de rechterhand lijken op die van een piano en je zo sneller melodieën leert spelen. Een knopenaccordeon is een goed alternatief als je de speelwijze op knoppen interessanter vindt. De linkerhand bedient de bassen en de balg, en dat samenspel is het eerste wat je moet leren.
Dit instrument heeft een dubbele reputatie. Voor sommigen is het het instrument van volksmuziek en straatfeesten, voor anderen is het een serieus instrument met een eigen klassiek repertoire. Als hobby is het in elk geval zeer geschikt, omdat je er je eigen begeleiding mee speelt en ook in je eentje een compleet geluid maakt. In dit artikel lees je hoe een accordeon werkt, welke soorten er zijn, waar je op let bij het kopen en hoe je de eerste maanden aanpakt. Meer instrumenten vergelijken? Kijk bij muziek leren en muziekinstrument leren.
Kort samengevat
- Een accordeon werkt met een balg en vrije tongen. De rechterhand speelt de melodie, de linkerhand de bassen en akkoorden.
- Er zijn pianoaccordeons (toetsen) en knopenaccordeons (knoppen). Beide klinken hetzelfde, maar je speelt ze anders.
- Een volwaardig instrument heeft vaak 120 bassen, maar voor beginners zijn kleinere modellen lichter en goedkoper.
- Test een accordeon altijd zelf: lekkage in de balg, kleppen die haperen en tongen die vals klinken zijn de grote risico’s.
- Oefen regelmatig en begin met de balg: een goede balgbeheersing is de basis van een mooi geluid.
Hoe werkt een accordeon?
De accordeon is een instrument met vrije tongen. Volgens Wikipedia zorgt lucht uit een balg ervoor dat metalen tongen gaan trillen, vergelijkbaar met een mondharmonica. Bij de accordeon blaas je dus niet zelf, maar bedien je de balg met je linkerarm. De rechterhand speelt de melodie op het discantdeel, dat uit een pianotoetsenbord of uit drie tot vijf rijen knoppen bestaat. De linkerhand bedient de basknoppen, die losse basnoten en kant-en-klare akkoorden geven.
De balg is je stem
Op de Engelstalige pagina over de accordeon staat dat de expressie niet uit de toetsen komt maar uit de balg: de aanslag op de toetsen heeft geen effect op het volume. Alle dynamiek, van zacht naar luid en van lang aangehouden naar kort en scherp, bepaal je met de balg. Daarom is balgbeheersing het belangrijkste onderdeel van de eerste maanden. Je leert de balg regelmatig te openen en te sluiten zonder trillingen en zonder dat het geluid stokt.
Registers en geluid
Veel accordeons hebben registers: schuifjes of knoppen die extra rijen tongen aan- of uitzetten, zodat het geluid hoger, lager, voller of dunner klinkt. De Nederlandse Wikipedia vermeldt dat grotere modellen een cassotto kunnen hebben, een resonantiekamer die voor een warmere klank zorgt. Voor een beginner is het register minder belangrijk. Je leert er pas gebruik van maken als de basis staat.
Pianoaccordeon of knopenaccordeon?
Het eerste wat je kiest, is de rechterkant. De Nederlandse Wikipedia onderscheidt twee hoofdtypen. De pianoaccordeon heeft rechts een toetsenbord zoals een piano. De knopenaccordeon heeft rechts rijen knoppen, met als gangbare indelingen de C-griff en de B-griff. Beide typen verschillen in speelwijze, maar de klank en de mogelijkheden zijn hetzelfde.
Voor wie is een pianoaccordeon geschikt?
Speel je al piano of keyboard, of wil je de toonladders en akkoorden die je kent meteen herkennen, dan is de pianoaccordeon de logische keuze. Je ziet de noten op dezelfde manier als op een piano en voor het leren van noten lezen is dat een voordeel. Het instrument is groter en kan zwaarder zijn dan een knoppenmodel met hetzelfde bereik.
Voor wie is een knopenaccordeon geschikt?
Een knopenaccordeon heeft een andere indeling dan een toetsenbord en vraagt meer wennen als je geen eerdere ervaring met knoppen hebt. Spelers die er bewust voor kiezen, doen dat vaak om de speelwijze zelf. Houd er rekening mee dat je voor knopenaccordeons andere lesmaterialen nodig hebt, omdat de indeling (C-griff of B-griff) bepaalt waar je vingers komen.
Chromatisch of diatonisch?
Op de Engelstalige pagina staat het verschil tussen chromatische en diatonische knopenaccordeons. Een chromatische accordeon geeft dezelfde toon bij openen en sluiten van de balg. Een diatonische knopenaccordeon is vaak bisonoor: dezelfde knop geeft een andere toon als je de balg opent of sluit. Een diatonisch instrument is dus iets anders dan een pianoaccordeon, en je bespeelt het anders. Wil je dat het instrument zich gedraagt als een piano, kies dan een chromatische knopenaccordeon of een pianoaccordeon.
Het aantal bassen en de omvang
Accordeons worden aangeduid met het aantal basknoppen. De Nederlandse Wikipedia noemt als gangbare maten 32, 40, 48, 60, 72, 80, 96 en 120. Volgens de Engelstalige pagina is de accordeon met 120 bassen de meest gebruikelijke. Meer bassen betekent meer akkoorden en een groter bereik, maar ook een zwaarder en duurder instrument.
| Aantal bassen | Voor wie |
|---|---|
| 32 tot 48 | Kleinere handen, kinderen, oefenen, eenvoudige liedjes |
| 60 tot 80 | Volwassen beginner die ruimte wil om te groeien |
| 96 tot 120 | Wie serieus doorgaat of een volledig repertoire wil spelen |
Deze indeling is een praktische richtlijn en geen vaste regel. Probeer altijd uit welke maat prettig zit. Een accordeon draag je aan schouderbanden, en een instrument dat te zwaar is, vermoeit je rug en schouders. Volgens de Engelstalige pagina hebben grotere modellen doorgaans twee schouderbanden.
Waar let je op bij het kopen van een accordeon?
Het is een complex instrument met honderden onderdelen en een balg die lucht moet vasthouden. Daarom is controleren belangrijk, zeker bij een tweedehands exemplaar.
- De balg. Houd de accordeon vast, druk hem dicht zonder een toets in te drukken en kijk of hij lucht verliest. Een goede balg blijft een tijdje dicht. Lekkage is een veelvoorkomend probleem bij oudere instrumenten.
- De toetsen of knoppen. Ze moeten soepel indrukken en terugveren. Haperende toetsen duiden op slijtage of vuil.
- De stemming. Speel alle tonen en luister of ze zuiver klinken. Tongen die uit stem zijn, kunnen gestemd worden, maar dat kost geld. Dit geldt vooral bij oude instrumenten.
- Het gewicht en de banden. Doe de accordeon om en speel een paar minuten staand en zittend.
- Het aantal registers. Voor een beginner is een eenvoudig model prima. Veel registers zijn een extraatje.
- De herkomst en onderhoudshistorie. Vraag of de accordeon is nagekeken of gestemd, en door wie.
- Service in je buurt. Een accordeon vraagt af en toe onderhoud door een specialist. Check of er in je regio iemand is die het kan.
Een goede stap is om eerst een instrument te huren of een tweedehands accordeon te proberen in een winkel of bij een accordeonvereniging. Zo merk je hoe de balg aanvoelt voor je een groot bedrag uitgeeft. Dit is een algemene richtlijn: de aanbieders en voorwaarden verschillen, dus vraag het na.
Verschil tussen accordeon, harmonica, trekzak en bandoneon
Veel mensen halen de namen door elkaar. Ze hebben dezelfde bouw met vrije tongen, maar verschillen in uitvoering.
- Mondharmonica. Hetzelfde principe van vrije tongen, maar je blaast zelf de lucht erdoorheen. Een accordeon gebruikt een balg.
- Trekzak of diatonische harmonica. Een instrument met een balg en knoppen waarbij de toon verandert als je de balg opent of sluit. Dat noemen we bisonoor.
- Concertina en bandoneon. Ze hebben ook een balg en vrije tongen, maar missen de verdeling in een melodiekant en een bassenkant, zoals de Engelstalige pagina beschrijft. Je bespeelt beide kanten met knoppen.
In het dagelijks taalgebruik worden trekharmonica en trekzak soms voor elke accordeon gebruikt. Voor je een instrument koopt, check je dus welk type het is.
Je eerste maanden met de accordeon
Zonder een goed plan voelt de accordeon al snel als een zwaar instrument met te veel knoppen. Met een stapsgewijze aanpak gaat het beter.
- Week 1 tot 2: houding en balg. Oefen openen en sluiten op één toon, zonder de toetsen te laten klinken door te hard te trekken.
- Week 3 tot 4: een toonladder in C met de rechterhand. Gebruik een metronoom en houd een rustig tempo.
- Maand 2: de eerste basakkoorden met de linkerhand, bijvoorbeeld C, F en G.
- Maand 3: een eenvoudig liedje met melodie en begeleiding. Begin met een volksliedje dat je goed kent.
- Daarna: werk aan vloeiend wisselen tussen balgrichtingen en leer registers gebruiken.
Oefen kort en vaak. Twintig minuten per dag is een richtwaarde die voor veel mensen goed werkt. Een accordeon kost lichamelijk wat meer inspanning dan een gitaar, dus bouw je speelduur langzaam op.
Samen spelen en repertoire
Een accordeon is een instrument dat zichzelf begeleidt. Met de linkerhand speel je bas en akkoorden en met de rechterhand de melodie, dus je kunt een zangstem of een ander instrument ondersteunen zonder extra muzikanten. Daardoor past het goed bij volksmuziek, kampvuurliedjes en feesten, en bij een groep of vereniging waar je samen oefent. Zoek je een eenvoudig begin, kies dan liedjes in C of G met weinig wisselingen.
Wil je later breder spelen, dan kun je kiezen voor een stijl waar je je thuis voelt. Volgens de Nederlandse Wikipedia wordt de accordeon sinds ongeveer 1960 ook in klassieke muziek gebruikt, met een systeem van melodiebassen dat een bereik biedt vergelijkbaar met een piano. Dat is geen beginnersvraagstuk, maar het laat zien dat je er jaren mee vooruit kunt.
Onderhoud en bewaren
De balg is het kwetsbaarste deel. Bewaar je accordeon in een koffer, op een droge plek en niet in de buurt van een verwarming of een open raam. Houd de balg tijdens bewaren dicht met de bandjes. Veeg hem af met een zachte droge doek. Laat stemmen en reparaties over aan een gespecialiseerde instrumentmaker. Zelf openmaken of de tongen zelf stemmen is voor een beginner geen goed idee, omdat je het instrument er makkelijk mee beschadigt.
Veelgestelde vragen over de accordeon
Is de accordeon moeilijk om te leren?
De accordeon is niet extreem moeilijk, maar je coördineert twee handen en een balg tegelijk. Daardoor duurt het langer voor het soepel klinkt dan bij sommige andere instrumenten. Met regelmatig oefenen speel je binnen een paar maanden eenvoudige liedjes.
Welke accordeon is het beste voor een beginner?
Een pianoaccordeon of chromatische knopenaccordeon van 48 tot 72 bassen is voor de meeste volwassenen een goede start. Een kleiner instrument is lichter. Een groter instrument geeft meer ruimte om te groeien. Het beste is wat je prettig vindt zitten en klinken.
Moet ik noten kunnen lezen om accordeon te spelen?
Nee, niet per se, maar het helpt. Veel accordeonmuziek staat in noten, en de piano-indeling maakt het leren makkelijker. Wil je het leren, begin dan bij de basis van noten lezen.
Wat is het verschil tussen een accordeon en een harmonica?
Beide hebben vrije tongen. Een mondharmonica bespeel je met je adem en een accordeon met een balg. Een accordeon heeft bovendien een linkerhand met bassen en akkoorden, en een rechterhand met toetsen of knoppen.
Wat is het verschil tussen een accordeon en een trekzak?
Een trekzak is een diatonisch instrument met knoppen waarbij de toon verandert als je de balg opent of sluit. De pianoaccordeon geeft dezelfde toon in beide richtingen. Ze lijken uiterlijk op elkaar maar spelen anders.
Wat is het verschil tussen een accordeon en een bandoneon?
Een bandoneon heeft knoppen aan beide kanten en geen verdeling in melodie en bas zoals een accordeon. Ook de klank en het repertoire verschillen. Hij wordt vaak met de tango in verband gebracht.
Wat kost een accordeon?
Dat verschilt sterk per type, maat, merk en staat. Een tweedehands instrument is goedkoper dan een nieuw. Concrete prijzen noemen we hier niet, omdat ze per aanbieder verschillen. Vergelijk meerdere aanbieders en neem de staat van de balg mee in je afweging.
Kan ik een accordeon zelf stemmen of repareren?
Dat raden we beginners af. Het stemmen van de tongen vraagt gereedschap en ervaring. Laat het door een specialist doen.
Verder lezen
Accordeon is één van veel instrumenten die je als hobby kunt kiezen. Lees verder: