Een goed broodmes heeft een lemmet van 20 tot 25 centimeter met regelmatige, vrij grove tanden, en snijdt door een harde korst zonder het zachte kruim te pletten. De tanden doen het werk: ze pakken de korst vast en zagen erdoorheen, zodat je weinig druk nodig hebt. Je kiest dus op lengte, op de vorm van de tanden en op hoe makkelijk je het mes kunt onderhouden.
Voor wie zelf brood bakt, bijvoorbeeld met zuurdesem, is een goed broodmes bijna net zo belangrijk als de oven. Een bot of te kort mes maakt van een mooi brood een puinhoop van kruimels. In dit artikel lees je hoe een broodmes werkt, welke typen er zijn en wat je kunt doen als de tanden bot worden. Voor de grote lijn rond scherp houden en kiezen lees je ook onze gids over messen slijpen.
Kort samengevat
- Kies een lemmet van 20 tot 25 centimeter. Voor een groot brood is langer prettiger.
- Regelmatige, vrij grove tanden werken het best bij een harde korst.
- Een broodmes snijd je met een lange, zaagende beweging, zonder druk.
- Gekarteld slijpen kan thuis met een rond slijpstaafje, maar je hoeft het zelden te doen.
- Een elektrisch broodmes is handig voor wie veel snijdt of een beperkte handkracht heeft.
Hoe werkt een broodmes?
Een recht mes drukt op een brood. De korst is hard en veert, het kruim is zacht, dus het brood wordt platgedrukt voordat het mes erdoorheen gaat. Een getande snijkant lost dat op. Volgens Wikipedia kunnen de getande lemmeten van broodmessen zacht brood snijden zonder het te pletten. Elke tand werkt als een klein zaagje dat de korst doorbreekt, en daarna volgt de rest van het lemmet makkelijk.
Het artikel noemt dat broodmessen meestal 15 tot 35 centimeter lang zijn. Ook de geschiedenis is interessant: het artikel noemt dat Friedrich Dick in 1893 een getand mes toonde op de wereldtentoonstelling in Chicago en dat Joseph Burns in 1919 een ontwerp patenteerde. Het principe is dus al meer dan honderd jaar oud.
Waarom snijd je met een zaagbeweging?
Met een gewoon mes druk je. Met een broodmes trek je het heen en weer, met weinig druk. Zet het mes op de korst, trek rustig naar je toe, duw weer naar voren, en laat het mes zijn werk doen. Druk je te hard, dan verlies je het voordeel van de tanden en pletst het brood toch.
Welke lengte en vorm kies je?
De lengte van een broodmes heeft meer invloed dan je denkt. Een te kort mes moet je meerdere keren aanzetten. Een te lang mes is lastig in een kleine keuken.
Lengte: ongeveer 20 tot 25 centimeter
Voor een standaardbrood van de bakker is 20 tot 25 centimeter een goede maat. Bak je grote broden, zoals een boerenbrood of een zuurdesembol, dan helpt een lemmet van 25 tot 30 centimeter. Een kort broodmes van 15 tot 18 centimeter is handig voor kleine broodjes, stokbrood en tomaten, maar niet voor een grote bol. Dit zijn richtwaarden.
Rechte of gebogen lemmet
Een recht lemmet is voor de meeste taken het meest veelzijdig. Een licht gebogen lemmet geeft meer snijkracht in het midden, een beetje zoals een koksmes. Voor dagelijks gebruik maakt het niet veel uit. Kies wat prettig voelt.
De gebogen steel (offset)
Een offsetmes heeft een knik in het heft, zodat je knokkels boven de snijplank blijven. Volgens het Wikipedia-artikel houdt dat de knokkels van de snijplank af zodra het mes door het brood is. Het artikel zegt dat dit nog een bron nodig heeft. Voor wie veel brood snijdt of een kleine keuken heeft, is een offset een goede keuze.
Soorten tanden: scalloped, puntig of grof
Niet elk broodmes heeft dezelfde tanden. Je ziet grofweg drie vormen.
- Gegolfde (scalloped) tanden. Ronde bogen met kleine punten. Dit is de klassieke vorm. Ze zijn gemakkelijk te onderhouden en snijden goed door een harde korst.
- Puntige tanden. Scherpe punten met kleine tussenruimten. Ze pakken een korst agressiever vast, maar worden sneller bot en zijn lastiger te slijpen.
- Gemengde tanden. Groter en kleiner afgewisseld. Dat helpt bij een korst die in dikte verschilt.
Voor thuisgebruik is een regelmatige gegolfde snijkant het makkelijkst. Een broodmes met zeer fijne tanden snijdt zachte broodsoorten zoals witbrood mooi, maar slaat vast bij een harde korst. Met een grof getand lemmet snijd je zowel harde als zachte broden redelijk goed.
Let ook op de dikte van het lemmet en de hardheid van het staal. Een te dun lemmet buigt mee door het brood, en een erg flexibel mes snijdt scheef. Een stevig, iets dikker lemmet is stabieler.
Een goed broodmes hoeft niet duur te zijn. De snijkant doet het werk, dus kijk vooral naar de tanden, de lengte en het gewicht, en pak het mes vast als je kunt.
Een elektrisch broodmes: wanneer is dat handig?
Een elektrisch broodmes heeft twee lemmeten die heen en weer bewegen. Je houdt het mes licht tegen het brood en het werkt bijna vanzelf. Het is vooral handig als je veel snijdt, bijvoorbeeld bij een groot gezin of een feest, of als je weinig handkracht hebt. Ook voor een brood met veel zaden of voor ijsjes- en taartsnijden werkt het goed.
De nadelen zijn dat je een snoer of accu nodig hebt, dat het mes moeilijker schoon te maken is en dat de lemmeten bij veel gebruik vervangen moeten worden. Voor een enkel brood per week is een gewoon handmes eenvoudiger en goedkoper. Voor een keukenhobby met zuurdesem is een goed handmes meestal genoeg.
Een broodmes slijpen: kan dat zelf?
Een broodmes is eigenlijk niet te slijpen op een gewone slijpsteen, omdat de snijkant uit tanden bestaat. Toch kun je het wel scherper maken, en zelfs vaak. Een getande snijkant blijft langer scherp dan een rechte, omdat alleen de punten van de tanden het werk doen. Je hoeft een broodmes dus zelden te slijpen.
Wanneer is het tijd?
Merk je dat je harder moet drukken en dat het brood toch pletst of dat het mes over de korst glijdt? Dan zijn de tanden bot. Kijk goed: soms zit er alleen opgedroogd deeg of vet tussen de tanden. Schoonmaken lost dan het probleem al op.
Slijpen met een rond slijpstaafje
Voor een gegolfde snijkant gebruik je een rond slijpstaafje of een speciale kegelvormige keramische staaf die in de ronding van elke tand past. De methode in grote lijnen:
- Zoek aan welke kant de tanden zijn afgeschuind. Bij de meeste broodmessen is dat één kant.
- Leg het staafje in de eerste holte op dezelfde hoek als de afschuining.
- Maak een paar korte bewegingen heen en weer, vanuit de holte naar de punt.
- Herhaal dit in elke tand en haal aan de platte kant van het lemmet de braam weg door het lemmet één keer over een fijne steen te trekken.
Dat is veel werk en het geeft zelden het resultaat van een nieuw mes. Voor een duur broodmes is het de moeite waard, voor een goedkoper mes is vervangen soms verstandiger. Wil je het liever laten doen, dan kunnen veel slijpers een gekarteld mes laten bijwerken. Meer over het slijpen van messen in het algemeen lees je in ons artikel over mes slijpen.
Gebruik een aanzetstaal niet op een broodmes, en slijp dit mes ook niet op een platte waterslijpsteen. Je beschadigt de tanden. Voor andere messen zie het artikel over de aanzetstaal.
Veilig snijden en onderhoud
Een broodmes is lang en het snijdt in een zaagbeweging. Dat vraagt aandacht:
- Houd het brood stabiel. Leg het op een broodplank of snijplank met antislip. Bij een rond brood kun je het eerst doormidden snijden en dan op de platte kant leggen.
- Houd je geleidehand weg van het lemmet. Houd het brood vast met gespreide vingers die achter het lemmet blijven, en leid het mes zonder je vingers ervoor te zetten.
- Gebruik de hele lengte van het mes. Zo verdeel je de slijtage over alle tanden.
- Reinig na gebruik. Spoel kruimels en deeg af met warm water, droog af en bewaar het mes in een blok, op een magneet of met een beschermhoes. Zie ons artikel over het messenblok.
- Geen vaatwasser voor houten handvatten of dure messen.
Snijd een broodmes ook niet op een glazen of stenen plank. Hout of kunststof is de veilige keuze voor de tanden.
Meer dan brood: andere dingen die een broodmes doet
Een getand mes kan meer dan brood. Het snijdt ook tomaten, soepele vruchten, gebak en taart goed. De tanden grijpen in de gladde schil van een tomaat of de korst van een ontbijtkoek, waar een gewoon mes eerder glijdt of pletst.
Het broodmes hoort bij de grote familie keukenmessen. Volgens Wikipedia staat het in de lijst naast onder andere koksmes, officemes, santoku en tomatenmes, en worden keukenmessen gemaakt van koolstofstaal, roestvrij staal, keramiek of kunststof. Voor een kleine tomaat of fruit is een petty een mooi alternatief. Een koksmes snijdt dan weer beter in groenten. Meer over dat mes lees je in het artikel over het koksmes.
Veelgestelde vragen over het broodmes
Welk broodmes is het beste voor zelfgebakken brood?
Een lemmet van 20 tot 25 centimeter met grove, regelmatige tanden en een stevig lemmet. Bak je grote broden zoals een zuurdesembol, dan is een lengte van 25 tot 30 centimeter prettiger. Een offsetvorm geeft extra ruimte voor je knokkels.
Wat is een goede lengte voor een broodmes?
Ongeveer 20 tot 25 centimeter is voor de meeste mensen goed. Bak je grote of ronde broden, kies dan een langer mes. Een korter mes van 15 tot 18 centimeter is geschikt voor broodjes en tomaten.
Hoe slijp je een broodmes?
Met een rond of kegelvormig slijpstaafje dat in de holte van elke tand past. Je slijpt vanuit de holte naar de punt, aan de afgeschuinde kant van het mes. Het is nauwkeurig werk. Bij een goedkoper mes is vervangen meestal eenvoudiger.
Kun je een broodmes laten slijpen?
Ja. Veel slijpers en messenspecialisten slijpen ook getande messen, maar vraag het vooraf. Niet elke slijper heeft de juiste apparatuur voor een gekarteld lemmet.
Waarom blijft een broodmes zo lang scherp?
Alleen de punten van de tanden raken het brood, niet de hele snijkant. Daardoor slijten ze minder snel dan een rechte snijkant. Toch worden ze na jaren bot, vooral als je ook hard brood of op een harde plank snijdt.
Is een elektrisch broodmes beter dan een gewoon broodmes?
Dat hangt af van je gebruik. Voor veel brood of weinig handkracht is een elektrisch mes handig. Voor een enkel brood per week is een goed handmes eenvoudiger en schoner. Bij een elektrisch mes is vooral het reinigen en vervangen van lemmeten een aandachtspunt.
Waarom pletst mijn broodmes het brood?
Meestal zijn de tanden bot of zit je mes vol deeg, of je drukt te hard. Reinig het mes eerst. Snijd daarna met een lange zaagbeweging en weinig druk. Helpt dat niet, dan zijn de tanden aan slijpen of vervangen toe.
Kun je met een broodmes ook andere dingen snijden?
Ja, zoals tomaten, gebak, taart en zachte vruchten. De tanden grijpen in een gladde schil of korst. Voor hard fruit of groenten is een koksmes beter.
Verder lezen
Een broodmes is één van de messen in je keuken. Ga verder met deze pagina’s: