Een goed messenblok bevat drie messen die je dagelijks gebruikt: een koksmes, een broodmes en een kleiner mes voor fijn werk. Alles daarboven is bijzaak. Kies het blok dus op de messen die erin zitten en op hoe je ze bewaart, niet op het aantal slots. Een messenblok met zeven messen waarvan je er twee gebruikt, kost je ruimte en geld.
Een messenset kopen voelt makkelijk, want alles past bij elkaar en de keuken oogt opgeruimd. Toch zit het verschil in de details: welk staal, hoe de messen in het blok staan en of je ze ooit nog scherp krijgt. Meer over de basis van scherp houden lees je in onze gids over messen slijpen. In dit artikel kijken we naar wat je nodig hebt, wat je kunt overslaan en hoe je een messenblok verstandig kiest.
Kort samengevat
- Drie messen dekken bijna alles: een koksmes, een broodmes en een kort mes voor fijn werk.
- Een messenblok met veel messen is zelden voordeliger. Je betaalt voor stukken die je niet gebruikt.
- Kies een blok met messen die je kunt slijpen, ook als dat betekent dat je minder messen krijgt.
- Een messenblok zonder messen is een goede start als je zelf wilt kiezen welke messen erin komen.
- Een magnetische strip bewaart messen veilig en zorgt voor minder slijtage aan de snijkant dan een blok met slots.
Welke messen heb je echt nodig?
Een keuken heeft minder messen nodig dan een set suggereert. Het keukenmes is een brede groep. Volgens Wikipedia bestaat die groep uit tientallen types, van koksmes en broodmes tot officemes, tomatenmes en oestermes. De meeste thuiskoks gebruiken er een handvol van.
Het koksmes
Het koksmes is het werkpaard. Je snijdt er uien, groenten en vlees mee. Een lemmet van ongeveer 20 centimeter is voor de meeste mensen een prettige maat: lang genoeg om grote groenten te halen, kort genoeg om controle te houden. Heb je kleine handen of weinig ruimte, dan is een lemmet van 16 tot 18 centimeter ook een prima keuze. Wil je dieper in dit mes duiken, lees dan ons artikel over het koksmes.
Het broodmes
Een broodmes heeft een getande snijkant. Daarmee zaag je door een korst zonder het zachte binnenste te pletten. Volgens Wikipedia zijn broodmessen meestal tussen de 15 en 35 centimeter lang. Voor een brood van de bakker is een lemmet van ongeveer 20 tot 25 centimeter handig. In ons artikel over het broodmes staat welke vorm van tanden bij je past.
Het kleine mes
Voor fijn werk, zoals een tomaat ontvellen, een appel schillen of een sjalot snijden, wil je een kort mes. Dat kan een officemes zijn van zo’n 9 centimeter, of een klein Japans keukenmes zoals een petty van 12 tot 15 centimeter. Het kleine mes pak je vaker dan je denkt, dus het mag best van goede kwaliteit zijn.
Wat je kunt overslaan
Veel sets bevatten een tweede broodmes, een dun uitbeenmes of een santoku erbovenop. Heb je echt een reden, zoals vaak vlees uitbenen, dan is een extra mes zinvol. Zo niet, laat het dan liggen. Een mes dat nooit gebruikt wordt, wordt ook nooit geslepen en staat alleen in de weg.
Blok, magneetstrip of lade: waar bewaar je je messen?
Een messenblok is volgens Wikipedia een gebruikelijke manier om messen veilig en binnen handbereik te bewaren: een schuine houder van hout, staal of ander materiaal met gleuven voor de lemmeten. Dat klopt, en het werkt prima. Maar er zijn meer opties, elk met voor- en nadelen.
Het klassieke messenblok van hout
Een houten blok staat stabiel, past onder een kast en beschermt de lemmeten tegen stoten. De nadelen zijn praktisch. Je ziet niet wat er in de gleuven zit, het blok is moeilijk van binnen schoon te maken en vocht kan blijven hangen. Zet je een mes nat terug, dan kan dat op termijn tot roest of schimmel in het blok leiden. Droog je messen dus altijd af voordat je ze opbergt.
Let ook op hoe het mes erin schuift. Bij een blok waar het mes met de snijkant over hout schuurt, wordt de snijkant sneller bot. Een blok met een zachte voering of een blok waarin messen met de rug naar beneden staan, is vriendelijker.
De magnetische strip
Een magneetstrip hangt aan de muur. Je ziet in één oogopslag wat je hebt, de messen drogen vanzelf en je snijkant raakt niets. Voor een kleine keuken is het ook ruimtebesparend. De nadelen: je hebt een stevige plek nodig om te boren, en de messen hangen zichtbaar, wat niet iedereen mooi vindt. Hang de strip buiten het bereik van kleine kinderen. Een magnetisch messenblok, een blok met ingebouwde magneten, is een tussenvorm. Je ziet de messen maar het blok staat op het aanrecht.
Een lade of mesbeschermers
Bewaar je messen los in een bestekla, dan raken ze elkaar en worden ze bot. Een lade met een houten inzetstuk of losse mesbeschermers van kunststof lost dat op. Een lade is veilig voor kinderen en houdt het aanrecht leeg, maar je pakt een mes minder snel.
Een messenblok met messen of zonder messen?
Een messenblok zonder messen klinkt vreemd, maar het is een slimme optie. Je koopt het blok en de messen los, dus je kiest zelf kwaliteit en vorm. Een messenset met blok is verleidelijk omdat je alles in één keer hebt. Het nadeel is dat je zelden de beste versie van elk mes krijgt. De fabrikant legt het geld vaak bij het koksmes en bezuinigt op de rest.
Een eenvoudige rekensom helpt. Stel dat je een set van vijf messen overweegt en je wilt dezelfde messen los kopen. Is het losse bedrag veel hoger dan de setprijs, dan krijg je kennelijk messen van lagere klasse in de set. Vergelijk dus niet alleen aantallen, maar kijk per mes naar staal, lengte en gewicht.
Heb je al een koksmes waar je blij mee bent? Dan kun je met een blok zonder messen gewoon verder bouwen. Begin met het mes dat je het meest gebruikt, voeg een broodmes toe, en zoek later een kleiner mes uit.
Waar let je op bij een messenblok?
Veel mensen kiezen een messenblok op uiterlijk. Het hout, de kleur, het merk. Handiger is een korte checklist:
- Staal. Roestvast staal is onderhoudsarm. Koolstofstaal wordt scherper maar roest sneller. Volgens Wikipedia worden keukenmessen gemaakt van koolstofstaal, roestvrij staal, keramiek of kunststof. Voor een eerste set is roestvast de makkelijkste keuze.
- Balans en gewicht. Pak een mes vast. Voelt het in je hand lomp of kopzwaar? Dan ben je er binnen een week niet blij mee.
- Slijpbaarheid. Kun je het mes zelf scherp maken? Dat kan met een slijpsteen of een aanzetstaal. Zie het artikel over de wetsteen en over een aanzetstaal.
- Het blok zelf. Past het onder je bovenkast? Is het schoon te maken? Staan de messen met hun rug naar beneden?
- Reparatie en garantie. Een fabrikant die zijn messen laat slijpen of vervangt, is een goed teken.
Welk model je ook kiest, ga niet af op het aantal losse onderdelen. Een set van twee goede messen en een stevig blok doet meer dan een volle set van middelmatige messen.
Zelfslijpend messenblok: handig of gimmick?
Een zelfslijpend messenblok heeft slijpelementen in de gleuven. Elke keer dat je een mes erin steekt of eruit haalt, wordt het langs een slijpmiddel getrokken. Dat klinkt handig. In de praktijk verschilt het resultaat sterk, en je moet er niet te veel van verwachten. Het slijpen gebeurt op een vaste hoek die niet bij elk mes past, en je haalt bij elk gebruik een beetje staal weg. Voor een goed koksmes is dat meestal niet de beste manier om het scherp te houden.
Voor een eenvoudig mes dat je zelden slijpt kan het wel helpen om de ergste botheid te voorkomen. Wil je dat je messen echt scherp blijven, dan werkt een slijpsteen of een aanzetstaal beter. Zie dat blok dus hooguit als aanvulling, niet als vervanging. Gebruik het ook niet voor hoogwaardige Japanse messen met een dunne snijkant.
Een Japanse messenset: wat is anders?
Japanse keukenmessen hebben een andere opbouw dan Europese. Volgens Wikipedia is de gyuto het Japanse koksmes en wordt die meestal 20 tot 27 centimeter lang. De santoku is meestal 16 tot 20 centimeter en wordt vaak gezien als een alleskunner voor thuis. De nakiri is een groentemes van 16 tot 18 centimeter. Het artikel noemt ook dat staal hier vaak harder is, waardoor een Japans mes scherper wordt maar ook gevoeliger is voor schade.
Een messenset Japans bestaat meestal uit een gyuto of santoku, een petty en soms een broodmes. Een gewoon messenblok past vaak niet goed bij die messen, omdat de lemmeten dunner en breder kunnen zijn. Kijk of de gleuven breed genoeg zijn, of kies een magneetstrip. Meer uitleg vind je in ons overzicht van Japanse messen en in het artikel over het Japanse mes.
Zo houd je de messen in je messenblok scherp en veilig
Een goed messenblok doet weinig als je de messen niet onderhoudt. Een paar gewoonten maken veel verschil.
- Handwas je messen. De vaatwasser is zwaar voor de snijkant en voor houten handvatten. Spoel het mes na gebruik, droog het af en zet het terug.
- Snijd op hout of kunststof. Glas, steen en keramiek maken je mes razendsnel bot.
- Gebruik je mes waarvoor het bedoeld is. Een koksmes is geen botopener en een broodmes geen schroevendraaier.
- Leer een mes veilig vasthouden. Houd je vingers in een klauw bij het snijden, zodat de knokkels het mes leiden en de vingertoppen achter de snijkant blijven.
- Slijp tijdig. Een bot mes is gevaarlijker dan een scherp mes, omdat je harder moet drukken en kunt wegglijden. Lees hoe je dat aanpakt in onze uitleg over het koksmes onderhouden.
Zet een messenblok tot slot niet te dicht bij het fornuis of de gootsteen. Hitte en vocht zijn de vijanden van hout en staal.
Veelgestelde vragen over het messenblok
Wat heb je minimaal nodig in een messenblok?
Een koksmes, een broodmes en een klein mes voor fijn werk. Met die drie kun je bijna alle taken in de keuken doen. Een extra mes is alleen zinvol als je er een duidelijke reden voor hebt, zoals een uitbeenmes als je vaak vlees snijdt.
Is een messenblok met messen goedkoper dan losse messen?
Vaak wel op papier, maar niet altijd in kwaliteit. In een set zitten regelmatig messen van lagere klasse. Vergelijk daarom per mes: het staal, de lengte en het gewicht. Een set loont als de messen echt bij je passen.
Is een messenblok zonder messen een goed idee?
Ja, als je zelf messen wilt kiezen. Je koopt het blok één keer en bouwt je set stap voor stap op. Let wel op de breedte van de gleuven, zodat je later ook bredere messen zoals een Japanse santoku kwijt kunt.
Welk materiaal is het beste voor een messenblok?
Hout is stevig en mooi, maar moeilijk van binnen schoon te maken. Kunststof of rvs is makkelijker te onderhouden. Veel blokken hebben een binnenwerk van haren of kunststof stokjes zodat je de messen overal kwijt kunt. Waar je ook voor kiest, droog de messen altijd af voordat je ze terugzet.
Moet het messenblok met de rug naar beneden of met de snijkant naar beneden?
Het liefst staan messen met de rug naar beneden of liggen ze horizontaal in een lade. Dan rust de snijkant niet op hout of kunststof. Dat scheelt slijtage en houdt je messen langer scherp.
Kan ik mijn messen in de vaatwasser doen als ze in een blok staan?
Je kunt het, maar je moet het niet doen. De warmte, het zout en de beweging in de vaatwasser maken de snijkant bot en tasten houten handvatten aan. Handwassen kost een minuut en scheelt jaren.
Werkt een zelfslijpend messenblok echt?
Een beetje. Het houdt de ergste botheid tegen, maar het slijpt op een vaste hoek en haalt bij elk gebruik staal weg. Voor goede messen is een slijpsteen of aanzetstaal beter. Gebruik een zelfslijpend blok liever niet voor Japanse messen.
Hoeveel messen moet een goede messenset hebben?
Drie tot vijf is meestal genoeg. Meer dan zeven messen is voor thuisgebruik zelden nodig. Kies liever minder messen van betere kwaliteit.
Verder lezen
Een messenblok is maar het begin. Ga verder met deze pagina’s: