Een petty is een klein Japans keukenmes met een smal lemmet van ongeveer 10 tot 18 centimeter, bedoeld voor fijn werk zoals tomaten snijden, fruit schillen, sjalotten hakken en vlees bijsnijden. Het is het Japanse equivalent van het officemes en het universeelmes. Naast een koksmes of gyuto is het vaak het tweede mes dat je het meest gebruikt.
Met het woord petty bedoelen we in dit artikel alleen het keukenmes. Het is een van de makkelijkste Japanse messen om mee te beginnen, omdat het klein, licht en voor veel klussen bruikbaar is. Meer over het hele gebied lees je in ons overzicht van Japanse messen. Wil je eerst de basis van scherp houden, begin dan met onze gids over messen slijpen.
Kort samengevat
- Een petty is een klein Japans keukenmes van ongeveer 10 tot 18 centimeter, voor fijn snijwerk.
- Een lengte van 12 tot 15 centimeter past bij de meeste keukens en handen.
- Roestvast staal is onderhoudsarm, koolstofstaal wordt scherper maar vraagt meer zorg.
- Een petty vult een groot koksmes aan, het vervangt het niet.
- Snijd op hout of kunststof, handwas het mes en slijp het op een waterslijpsteen.
Wat is een petty knife precies?
De petty hoort bij de familie Japanse keukenmessen. Volgens Wikipedia is de petty het Japanse equivalent van het paring- of utility-mes en is hij meestal 10 tot 18 centimeter lang. Het artikel noemt dat hij vaak samen met een gyuto wordt gebruikt voor kleiner werk. Dat past bij hoe veel thuiskoks hem inzetten: het koksmes voor het grote snijwerk en de petty voor de details.
De naam komt van het Engelse woord petty, dat klein betekent. Vanwege dat Engelse woord gaat het ook vaak mis met het zoeken: je vindt dan ook allerlei andere betekenissen van het woord. Hier gaat het uitsluitend om het keukenmes.
Hoe verschilt een petty van een officemes?
Een westers officemes is meestal kort, 8 tot 10 centimeter, en heeft een brede, flexibele basis. Hij is gemiddeld langer en slanker, met een dunner lemmet en een scherpere hoek. Daardoor snijdt hij met minder weerstand. Je merkt dat vooral bij het snijden van zachte producten zoals tomaat en bij het dun snijden van ham of zalm.
Hoe verschilt een petty van een koksmes?
Een koksmes is breder en zwaarder. Je snijdt er een hele ui of een pompoen mee. Dit mes is niet gemaakt voor harde of dikke producten. Dat zie je aan het lemmet: het is smal en dun, dus het kan verbuigen of uitbreken als je er een bot in steekt of als je het gebruikt om bijvoorbeeld een butternut te halveren. Voor die taken pak je een koksmes.
Waarvoor gebruik je een petty?
Dit mes is een alleskunner voor fijn werk. Een aantal taken waar hij in uitblinkt:
- Fruit en groente schillen en snijden. Appels, peren, aardbeien, radijs en tomaten. Het smalle lemmet geeft controle bij kleine stukken.
- Sjalotten en knoflook. Vooral als je maar een of twee stukjes nodig hebt, is een koksmes te onhandig.
- Vlees en vis bijsnijden. Vet en vliezen weghalen, dun snijden of porties maken.
- Garneren. Een fijn gesneden kruid of een ingesneden radijs vraagt om een mes dat je met de punt kunt sturen.
- Brood en kaas. Voor een zacht stuk kaas of een enkele boterham is dit kleine mes prettiger dan een groot mes.
Wat doe je er niet mee? Botten doorhakken, bevroren producten snijden of harde pitten uit een avocado lichten door het mes erin te laten haken. Voor een avocadopit pak je een lepel, voor harde producten een koksmes of een hakmes.
Welke lengte kies je?
De lengte van een petty bepaalt voor welke taken hij handig is. De grootste verschillen:
Korte petty, ongeveer 10 tot 12 centimeter
Dit is de maat van het officemes. Je pelt en snijdt er in je hand mee, dichtbij het werk. Handig voor schillen, kleine groenten en fruit. Voor een plank vol werk is hij wat kort.
Middellange petty, ongeveer 12 tot 15 centimeter
De meest gekozen lengte, en voor de meeste mensen een goede start. Hij werkt op een snijplank en in je hand en past in een kleine keuken. Overweeg je maar één mes, kies dan deze maat.
Lange petty, ongeveer 15 tot 18 centimeter
Dit lijkt al op een klein koksmes. Hij is handig als je een extra lang lemmet wilt voor dun snijden van vlees of vis, maar voor schillen is hij te groot. Dit type wordt ook wel een utility-mes genoemd, met een lemmet dat tegen de 18 centimeter loopt.
De lengtes zijn richtwaarden. Verschillende makers hanteren verschillende namen voor dezelfde maat, dus kijk altijd naar de werkelijke lemmetlengte in centimeters en niet alleen naar de benaming.
Staal en vorm: waar let je op?
Hier zit het grootste verschil tussen Japanse messen en het gemiddelde supermarktmes. Volgens Wikipedia is koolstofstaal harder en scherper, maar ook brozer en gevoeliger voor roest en verkleuring. Roestvast staal is taaier en minder gevoelig voor uitbreken, maar vaak iets minder scherp en moeilijker aan te zetten. Daarnaast bestaan er gelamineerde messen met een harde kern en een zachtere buitenlaag.
Roestvast staal voor een gemakkelijk begin
Een roestvaststalen petty vergeeft meer. Je kunt hem na gebruik afspoelen en afdrogen zonder dat hij vlekt. Voor een eerste Japans mes is dit de aangewezen keuze. De snijkant blijft voor dagelijks gebruik lang goed, mits je hem regelmatig aanzet.
Koolstofstaal voor wie het scherpst wil
Een koolstofstalen petty wordt erg scherp en blijft dat ook lang. Maar het staal reageert op zuur voedsel zoals tomaat en ui, krijgt een patina en kan roesten als je het nat laat liggen. Veeg het mes tijdens het koken regelmatig af en droog het direct af. Het artikel noemt dat je een koolstofstalen mes na het slijpen ongeveer een dag moet laten rusten, zodat het patina terugkomt en er geen metaalgeur of smaak op je eten overgaat.
Dubbelzijdig of enkelzijdig geslepen
De meeste petty’s hebben een dubbelzijdige slijping, net als westerse messen. Dat is makkelijker in gebruik en te slijpen. Enkelzijdige messen (kataba) zijn traditioneler, maar vragen volgens het artikel meer vaardigheid bij het snijden en het slijpen. Voor een eerste petty kies je dubbelzijdig.
Het heft
Een Japans heft heeft vaak een ronde of achthoekige houten vorm, een zogenaamd wa-heft. Een westers heft is meer gebogen en past beter bij grote handen. Pak het mes vast voordat je het koopt of kies een maat die past bij hoe je zelf snijdt. Houten handvatten zijn mooi, maar scheuren als je ze steeds laat weken. Wassen met de hand is dus verplicht.
Een petty is geen groot aankoopbedrag. Vergelijk dus liever twee of drie modellen en leg ze naast elkaar, dan dat je blind de eerste koopt.
Hoe snijd je met een petty?
Een petty snijd je vaak in de lucht of dicht boven de snijplank. Twee veelgebruikte grepen helpen je mee op weg.
De eerste is de knijpgreep: je pakt het lemmet tussen duim en wijsvinger, vlak voor het heft, en de andere drie vingers sluiten om het handvat. Dat geeft de meeste controle. De tweede is de pengreep, zoals je een pen vasthoudt, voor heel fijn werk zoals garneren.
De hand die het voedsel vasthoudt, kromt zich. Je vingertoppen gaan naar binnen en je knokkels sturen het lemmet. Zo komen de toppen nooit voor de snijkant. Snijd met een rustige trekkende of duwende beweging in plaats van te hakken. Een scherp mes doet het werk, jij stuurt.
Gebruik een houten of kunststof snijplank. Glas, steen en keramiek zijn te hard voor de snijkant. Het mes wordt er razendsnel bot van.
Een petty scherp houden
Een kleine, dunne snijkant is gevoelig. Bij regelmatig gebruik wil je hem elke paar maanden bijwerken, vaak vaker dan een koksmes, omdat dit mes veel fijn werk doet. Het slijpen kun je zelf met een waterslijpsteen. Een steen met korrel 1000 is een goede basis, en 3000 tot 6000 voor een fijnere snijkant. Korrelgroottes zijn richtwaarden.
Hoe je dat aanpakt, lees je in onze uitleg over de wetsteen en in het artikel over mes slijpen. Houd de hoek vast: voor een Japans mes meestal ongeveer 15 graden per kant. Dat is een richtwaarde en hangt af van het mes, dus kijk bij de maker welke hoek past.
Veiligheid bij slijpen: werk op een stabiele ondergrond, bijvoorbeeld een natte doek onder de steen, en houd je vingers weg van de snijkant. Slijp altijd van jezelf af of leg het lemmet vlak, nooit met je hand voor het lemmet.
Een aanzetstaal is voor de meeste Japanse messen niet de beste keuze, omdat het staal harder en dunner is en kan uitbreken. Lees het artikel over de aanzetstaal voordat je het gebruikt.
Bewaren en schoonmaken
Bewaar dit mes veilig. Een magneetstrip, een lade met houten inzet of een mesbeschermer zijn goede keuzes. Los in een bestekla raakt de snijkant beschadigd. Zie ook ons artikel over het messenblok voor opbergopties.
Reinig het mes met de hand, met warm water en een beetje afwasmiddel. Droog het direct af, ook als het van roestvast staal is. Een vaatwasser is slecht voor de snijkant en voor het houten heft. Heb je een koolstofstalen petty, gebruik dan af en toe een druppel mesolie of keukenolie op het lemmet als je het een tijd niet gebruikt.
Veelgestelde vragen over de petty
Wat is een petty knife?
Een petty knife is een klein Japans keukenmes met een lemmet van ongeveer 10 tot 18 centimeter. Het is bedoeld voor fijn werk zoals schillen, kleine groenten snijden en vlees bijsnijden. Het is het Japanse equivalent van het officemes of universeelmes.
Wat is het verschil tussen een petty en een officemes?
Een petty is meestal iets langer en slanker, met een dunner lemmet en een scherpere snijkant. Een westers officemes is korter en robuuster. Hij snijdt met minder weerstand, het officemes is steviger bij grover werk.
Welke lengte petty is het handigst?
Voor de meeste keukens is 12 tot 15 centimeter de beste keuze. Die maat werkt zowel in je hand als op de snijplank. Een korter lemmet past bij schillen, een langer bij dun snijden van vlees of vis.
Is een petty een goede eerste Japanse mes?
Ja. Hij is klein, licht en niet duur, en je gebruikt hem vaak. Kies bij voorkeur een roestvaststalen versie met dubbelzijdige slijping, dan is het onderhoud eenvoudig.
Kun je met een petty brood snijden?
Voor een zachte boterham of een klein stuk zachte kaas gaat dat prima. Voor een stevig brood met harde korst is een broodmes veel beter. Zie het artikel over het broodmes.
Hoe vaak moet ik een petty slijpen?
Dat hangt af van het gebruik. Bij dagelijks gebruik is eens in de paar maanden slijpen een goede richtlijn. Merk je dat het mes een tomaat gaat indrukken in plaats van snijden, dan is het tijd.
Mag een petty in de vaatwasser?
Nee. De warmte en het zout tasten de snijkant en het heft aan. Handwassen en meteen afdrogen kost een minuut en houdt het mes jaren goed.
Is een petty hetzelfde als een universeelmes?
Bijna. Een universeelmes is een westers mes voor alles, meestal 12 tot 15 centimeter. Dit is de Japanse versie, met meestal dunner staal en een scherpere snijkant. In gebruik vervullen ze dezelfde rol.
Verder lezen
Dit kleine mes is een goed begin. Ga verder met deze pagina’s: