Wetsteen gebruiken: soorten, korrel en kiezen voor beginners

Een wetsteen is een blok schuurmiddel waarmee je een mes, beitel of ander snijgereedschap met de hand slijpt. Je maakt de steen nat, houdt het gereedschap onder een vaste hoek op het oppervlak en haalt het in lange halen over de steen. Voor een beginner is een dubbelzijdige wetsteen met een grove kant van rond korrel 1000 en een fijne kant van rond korrel 3000 tot 6000 een goede start.

Een wetsteen heeft geen stroom, geen batterij en geen mechaniek. Hij werkt altijd, en met oefening geeft hij het scherpste resultaat. Daar staat tegenover dat de leercurve wat steiler is dan bij een trekslijper. In dit artikel lees je welke soorten wetstenen er zijn, wat de getallen op de steen betekenen, hoe je hem voorbereidt en gebruikt, en hoe je hem vlak houdt. De hele hobby vind je in de gids over messen slijpen.

Wat is een wetsteen precies?

Een wetsteen, ook wel slijpsteen of honingsteen genoemd, is een steen of kunstmatig blok dat metaal wegschuurt. Voor het onderscheid met een grote draaiende slijpsteen is het goed om te weten: volgens Wikipedia over de slijpsteen is een slijpsteen grover dan een wetsteen en wordt een wetsteen altijd met de hand gebruikt, nooit in een machine. In de praktijk gebruiken veel mensen de woorden door elkaar, en bij winkels vind je ook handstenen onder de naam slijpsteen. Het verschil tussen slijpsteen en wetsteen lees je nog verder bij de gids over slijpstenen en slijpsystemen.

Een wetsteen heeft drie eigenschappen die ertoe doen: het materiaal, de korrel en het vloeistoftype waarmee je hem gebruikt.

Welke soorten wetstenen zijn er?

Wikipedia over sharpening stones deelt de stenen in drie groepen in. Hieronder staan ze met wat dat voor jou betekent.

Natuurlijke stenen

Dit zijn stenen die uit de grond komen, bijvoorbeeld de Arkansas-steen uit de Verenigde Staten of de Belgische coticule uit de Ardennen. Veel Japanse natuurstenen heten tennen toishi en gebruik je met water, want olie vermindert hun werking. Natuurstenen zijn duur en vooral geschikt voor wie de hobby serieus neemt. Ze geven een zeer fijne afwerking.

Kunststenen

Dit zijn blokken van gebonden schuurmiddel, zoals siliciumcarbide, aluminiumoxide of CBN. Ze snijden agressiever dan natuurstenen en worden gebruikt voor de middelste stappen. Dubbelzijdige blokken met grof aan de ene kant en fijn aan de andere kant zijn gebruikelijk. Voor de meeste beginners zijn dit de beste stenen: betaalbaar, voorspelbaar en in veel korrels verkrijgbaar.

Binnen kunststenen onderscheid je watersteen (met water gebruikt, vaak even geweekt) en oliesteen (met slijpolie). Een watersteen is zachter en slijt sneller, maar werkt snel en geeft een fijn resultaat. Een oliesteen is harder en gaat langer mee.

Diamantplaten

Een stalen plaat met diamantkorrels, met gaatjes om slijpsel af te voeren. Ze zijn de duurzaamste optie en blijven vlak, omdat alleen de dunne diamantlaag slijt. Een grove diamantplaat gebruik je voor het vormen van een snijkant of om andere stenen vlak te maken. Meer lees je bij slijpstenen en slijpsystemen kiezen.

Keramische stenen

Een harde, fijne steen die vaak na een diamantsteen wordt gebruikt om een eerder geslepen mes bij te werken. Keramiek hoeft niet nat. Ze zijn duurzaam, maar kunnen breken bij vallen.

Wat betekent de korrel van een wetsteen?

Het getal op een wetsteen geeft aan hoe fijn het schuurmiddel is. Een lager getal is grover en haalt veel metaal weg, een hoger getal is fijner en polijst. Volgens Wikipedia bestaat er geen wereldwijde norm: het getal zegt iets over de afwerking, maar de vorm van de korrel, de hardheid en het bindmiddel spelen mee. De volgende indeling is een ruwe leidraad die ook in de bron staat:

• Rond 200: vormt een nieuwe snijkant, ongeveer 80 micrometer korrel. Alleen voor beschadigde messen.
• 1000 tot 2000: geeft een scherpe rand, fijner dan de meeste fabrieksranden.
• 4000: zeer fijn, ongeveer 4 micrometer.
• 8000: polijsten, ongeveer 2 micrometer.
• 10.000: spiegelglans, ongeveer 0,5 micrometer. De rand kan breekbaar zijn.

Japanse stenen worden vaak ingedeeld in drie klassen: ara-to (grof, ongeveer 500 tot 1000), naka-to (middel, 3000 tot 5000) en shiage-to (afwerking, 7000 tot 10.000). Voor een thuiskeuken heb je genoeg aan twee stenen: een van rond 1000 en een van 3000 tot 6000.

Is een fijnere korrel altijd scherper?

Niet altijd. Wikipedia noemt dat een rand die fijner is gepolijst dan ongeveer 3000 korrel minder goed begint te snijden op zachte schillen, omdat de kleine kartelingen ontbreken. Een tomaat vraagt dus niet om spiegelglans. Een fijne afwerking is mooi voor een scheermes of een beitel, maar voor een keukenmes volstaat 3000 tot 6000.

Wetsteen gebruiken: voorbereiden en slijpen

Voor het slijpen is voorbereiding de helft van het werk. Het exacte voorschrift verschilt per steen, dus lees de aanwijzing van de fabrikant.

1. Maak de steen nat. Een watersteen leg je volgens de fabrikant even in water, tot er geen luchtbelletjes meer opstijgen, of je maakt hem nat met een sproeier. Een oliesteen krijgt een paar druppels slijpolie. Wikipedia zegt dat de vloeistof de snijwerking helpt en het slijpsel afvoert.
2. Zet de steen vast. Leg hem op een natte doek of in een houder, zodat hij niet schuift.
3. Kies de hoek. Houd het mes onder een vaste hoek, bijvoorbeeld ongeveer 20 graden voor een Westers keukenmes. Houd de hoek aan, dat is belangrijker dan het getal.
4. Slijp. Maak lange, rustige halen met lichte druk en werk beide kanten even vaak. Op de grove kant tot er een braampje ontstaat, daarna op de fijne kant.
5. Spoel en droog. Spoel het mes en droog het af. Veeg slijpslib van de steen.

De volledige werkwijze met voorbeelden vind je bij mes slijpen. Gebruik een wetsteen niet alleen voor messen: hij werkt ook voor beitels, schaafijzers en scharen. Voor zware gereedschappen zoals bijlen kies je een grovere steen.

Een wetsteen voor beitels, scharen en tuingereedschap

Een wetsteen is niet alleen voor keukenmessen. Bij een beitel of schaafijzer slijp je de schuine kant op de steen, met een vaste hoek die je met een hoekhulp of een geleider kunt vasthouden. De platte kant leg je vlak op de steen om het braampje weg te halen. Bij een schaar slijp je alleen de afschuining van elk blad, en nooit de binnenkant waar de bladen langs elkaar glijden. Bij een snoeischaar of een bijl gebruik je een grovere steen, omdat de rand steviger moet zijn. Voor houtbewerking is een steen van ongeveer 1000 voor het slijpen en 4000 of hoger voor het afwerken gebruikelijk, als richtwaarde. Voor tuingereedschap met veel slijtage, zoals een snoeischaar die in de aarde heeft gelegen, volstaat vaak een middelfijne steen. Meer over scharen, beitels en bijlen lees je bij gereedschap slijpen.

Hoe leer je de hoek vasthouden?

De hoek is voor beginners de lastigste stap. Oefen eerst op een goedkoop mes of een oud stuk gereedschap. Leg de steen op een stroeve ondergrond en schuif met één hand, terwijl de andere hand de punt van de vingers op het lemmet houdt voor druk. Controleer na elke paar halen of de slijpsporen over de hele snijkant lopen. Een tip: kleur de snijkant met een stift van een permanente marker. Na een paar halen zie je waar de steen wel of niet raakt, en dus of je hoek klopt.

Water of olie?

Dit is een van de meest gestelde vragen. Kort gezegd: volg de fabrikant. Een steen die met olie is gebruikt, moet je niet meer met water gebruiken, want de olie blijft in de poriën. Dat geldt omgekeerd ook voor stenen die met water zijn gebruikt, zoals natuurlijke Japanse stenen: olie verlaagt hun werking, zoals Wikipedia aangeeft. Maak voor je begint een keuze en blijf daarbij.

Een wetsteen vlak houden en onderhouden

Elke wetsteen slijt. Omdat je meestal in het midden van de steen slijpt, ontstaat daar een kuil. Een kuil geeft een bolle snijkant en een mes dat minder scherp wordt. Wikipedia noemt het vlakken van de steen met schuurpapier, een vlaksteen of een diamantplaat als gangbare methode. Een geoefende slijper gebruikt soms het hoge deel van een niet vlakke steen, maar vlakmaken is voor beginners de veilige weg.

Zo houd je de steen in goede staat:

• Gebruik de hele lengte en breedte van de steen, niet alleen het midden.
• Vlak hem af zodra je een kuil voelt of ziet. Leg schuurpapier op een vlakke ondergrond, zoals glas, en beweeg de steen in achtjes eroverheen.
• Laat een watersteen na gebruik drogen op een luchtige plek. Bewaar hem niet in een afgesloten doos als hij nog nat is.
• Laat een steen niet vriezen als hij vochtig is, want de steen kan scheuren.
• Gebruik een nagura of een slijpsteentje om een slurry te maken bij fijne stenen, als de fabrikant dat adviseert.

Welke wetsteen kies je als beginner?

Een eenvoudige keuze voor thuis:

• Een dubbelzijdige kunststeen met 1000 en 3000 of 1000 en 6000 korrel.
• Een antislipbasis of een houder.
• Een kleine vlaksteen of een vel schuurpapier om de steen vlak te houden.
• Eventueel een hoekhulp om de hoek te leren.

Heb je Japanse messen, dan loont een iets betere steen van een gerenommeerd merk. Heb je beitels of schaafijzers voor houtbewerking, denk dan aan een iets grovere en een fijne steen. Meer inspiratie bij de gids over slijpsteen.

Veiligheid bij het werken met een wetsteen

Een wetsteen is veilig, maar een mes is dat niet. Houd je vingers achter de snede, zet de steen stevig vast en slijp nooit in de richting van je hand. Zorg voor goed licht en een opgeruimde werkplek. Droog het lemmet voorzichtig en pak het vast aan de rug. Test de scherpte op een tomaat of een stuk papier, niet met je duim langs de snede. Deze regels zijn algemene richtlijnen.

Veelgestelde vragen over wetsteen

Verder lezen