Houtlijm kiezen: D2, D3 of D4?

Voor meubels en projecten binnen kies je houtlijm in klasse D2 of D3. Voor alles wat buiten staat of nat kan worden, kies je D4 of een lijm die daarvoor is gemaakt. De klasse zegt hoe bestand de verbinding is tegen vocht, niet hoe sterk de lijm in een droge omgeving is. Lees altijd het etiket en de technische fiche, want de klasse staat daar op.

Lijmen lijkt eenvoudig: je smeert, drukt aan en wacht. Toch gaat er veel mis, bijvoorbeeld omdat een binnenlijm buiten wordt gebruikt of omdat de verbinding te kort wordt geklemd. In dit artikel lees je welke soorten houtlijm er zijn, wat D2, D3 en D4 betekenen en hoe je goed lijmt. Het hoort bij de basis van houtbewerking en bij het onderwerp houtverbindingen.

Welke soorten houtlijm zijn er?

Houtlijm is volgens Wikipedia een kleefmiddel van natuurlijke of synthetische grondstoffen voor het verlijmen van hout en houtproducten. De pagina noemt onder meer beenderlijm, caseïnelijm, lijm op basis van ureum- of fenolhars, pvac (de gewone witte houtlijm) en polyurethaan. Voor houtbewerking draait het om vier typen.

Witte houtlijm (pvac)

Dit staat in bijna elke werkplaats. Volgens de Wikipedia-pagina over wood glue is pva (“white glue”) niet giftig, goedkoop en de meestgebruikte houtlijm. Hij blijft licht flexibel en kan bij langdurige belasting kruipen. Voor de meeste meubels, kisten en kleine projecten is het ideaal. Type 2 pva is volgens dezelfde bron waterbestendig, al is gewone pva niet waterdicht.

Pu-lijm of bruislijm

Pu-lijm is een polyurethaanlijm die door vocht uithardt en daarbij opzwelt. Volgens Wikipedia is dat handig voor niet helemaal strak sluitende verbindingen en kan hij ook kopshout verlijmen en zelfs nat hout. Het opschuimende karakter is ook het nadeel, want de lijm komt uit de naad en laat zich moeilijk verwijderen. In een duurtest bleek de sterkte van pu-lijm lager dan die van pva en epoxy. Zie je “bruislijm” in de winkel, dan gaat het om dit type. Je gebruikt het vooral buiten, bij vochtig hout of bij een slecht passende verbinding.

Epoxy

Epoxy is meestal een tweecomponentenlijm. Wikipedia schrijft dat hij onder meer temperaturen en vochtigheid beter verdraagt dan andere lijmen en geen druk nodig heeft tijdens het uitharden. Het mengen moet precies, en hij is vaak duur. Je gebruikt epoxy voor lastige klussen: spleten opvullen, buitenhout, boten en reparaties.

Beenderlijm en huidenlijm

Dit is de traditionele lijm voor meubels en muziekinstrumenten. Hij is omkeerbaar, want je kunt de verbinding verwarmen en opnieuw lijmen, en hij kruipt niet. Voor de moderne hobbyist is hij een specialiteit.

Wat betekenen D1, D2, D3 en D4?

De letters en cijfers staan op bijna elke fles houtlijm. Ze komen uit de Europese norm EN 204 en zeggen hoe goed een verbinding tegen vocht kan. Wikipedia geeft de volgende indeling.

Verschil tussen houtlijm D2 en D3

D2 is bedoeld voor droge ruimten en ruimten waar het af en toe vochtig is. D3 houdt ook langere perioden vocht aan en is geschikt voor buiten onder een afdak. In de praktijk kiezen veel hobbyisten voor D3 als standaardlijm, omdat hij binnen en op beschutte plekken werkt en toch redelijk goed te verwerken is. Controleer wel de gegevens van je eigen merk.

Verschil tussen houtlijm D3 en D4

D3 is voor beschut buiten. D4 is voor blootstelling aan water en buiten staan zonder dak, zoals een tuintafel. Een D4-lijm is vaak een speciale lijm, zoals polyurethaan of een tweecomponentenlijm. Je betaalt meer en het verwerken kost meer aandacht.

Wat is houtlijm voor buiten?

Een lijm alleen is niet genoeg voor een goed buitenmeubel. Kies ook hout dat buiten kan staan, werk de buitenkant af met olie of lak en zorg dat water kan wegvloeien. Een goede lijm in een verkeerde constructie blijft een probleem. Meer over hout dat buiten kan staan lees je in het overzicht van houtsoorten.

Welke houtlijm kies je voor welk project?

Beste houtlijm voor meubels

Voor meubels is een goede D2- of D3-pvac-lijm de meest gebruikte keuze. Bekende merken in de bouwmarkt zijn onder meer Bison en Titebond, en je ziet ze vaak terug in D3-uitvoering. Verschillen in prijs zitten vooral in de verwerkbaarheid en het etiket. Een duurder merk is niet altijd beter, dus lees de technische informatie.

Houtlijm voor MDF, tafelblad en modelbouw

Bij MDF lijm je het liefst op de vlakke kant, want de kopse kant zuigt de lijm op. Voor tafelbladen heb je lange naden en veel klemmen nodig, dus kies een lijm met een iets langere open tijd. Voor modelbouw volstaat een dunne witte lijm, of een lijm die snel grijpt. Bij het lijmen van een tafelblad is het verstandig om het droog te passen en je lijmklemmen klaar te leggen.

Wil je houtlijm kopen? Bekijk dan niet alleen het merk, maar vooral de klasse, de open tijd en de verpakking. Een klein flesje is genoeg voor een kistje, een fles van een halve kilo past bij meubelwerk. Zet de datum op het flesje en bewaar het koel en vorstvrij.

Hoe lang duurt het voordat houtlijm droog is?

De droogtijd bestaat uit meerdere fases. Verwar ze niet.

• Open tijd. De tijd waarin je de lijm nog kunt verwerken nadat je hem hebt aangebracht. Bij pvac is die vaak enkele minuten. Je moet dus snel klemmen.
• Klemtijd. De tijd dat het werkstuk onder druk moet staan. Bij witte houtlijm is dat als richtwaarde een kwartier tot een uur.
• Uithardtijd. De tijd tot de verbinding de volle sterkte heeft. Bij veel witte houtlijmen is dat ongeveer een dag. Wikipedia noemt dat een alifatische hars ongeveer 24 uur nodig heeft om uit te harden.

De temperatuur speelt mee. Een koude werkplaats maakt alle fases langer, en onder een bepaalde temperatuur werkt pvac-lijm niet goed. Dit staat op de verpakking van je eigen lijm. Belast een verbinding nooit voordat de uithardtijd voorbij is.

Zo lijm je hout stap voor stap

1. Maak de delen schoon. Verwijder stof, vet en oude lijm. Schuur glanzende oppervlakken licht op.
2. Pas droog. Leg alles in elkaar zonder lijm en controleer of de delen passen en of je klemmen klaarliggen. Volgens Wikipedia moeten pva-verbindingen strak sluiten voor maximale sterkte.
3. Smeer de lijm gelijkmatig. Gebruik een kwastje, een spatel of een rolletje. Smeer op beide delen een dunne laag, niet te veel.
4. Plaats de delen. Druk ze tegen elkaar en schuif ze licht heen en weer, zodat de lijm zich verdeelt.
5. Klem vast. Draai de klemmen aan tot er een klein kraaltje lijm uit de naad komt. Niet harder.
6. Veeg weg wat eruit komt. Met een vochtige doek of na een kwartier met een beitel. Opgedroogde lijm laat een vlek bij het afwerken.
7. Laat uitharden. Haal de klemmen er niet te vroeg af en belast de verbinding niet voor de uithardtijd.

Hout lijmen: waar gaat het vaak mis?

De meeste fouten zijn terug te voeren op drie dingen: te veel of te weinig lijm, te weinig druk en delen die niet goed passen. Lijmen vult geen grote spleten. Een verbinding met een spleet is zwak, tenzij je een vullende lijm zoals epoxy gebruikt. Zorg dus eerst dat de delen goed aansluiten.

Hout lijmen met extra verbindingen

Lijm alleen is bij kopshout niet erg sterk, omdat de lijm in de open vezels trekt. Daarom combineren veel makers lijm met een mechanische verbinding, zoals deuvels, een zwaluwstaartverbinding of een lamel. Dit geldt ook voor een hoek, zoals bij verstek zagen. Een verstekverbinding is volgens Wikipedia over de miter joint zwakker, en een spline of ander versterkingsmiddel maakt hem sterker.

Houtlijm tegenover andere lijmsoorten

Houtlijm of boekbinderslijm?

Boekbinderslijm is een soepele lijm voor papier en karton. Voor hout is hij niet sterk genoeg en hij blijft te zacht. Gebruik voor hout dus een echte hout-pvac.

Houtlijm of constructielijm?

Constructielijm, vaak uit een kitspuit, is voor bouwklussen en vult spleten. Hij is minder geschikt voor mooie meubelverbindingen, omdat het resultaat dik en minder precies is. Witte lijm is voor passende verbindingen, constructielijm voor ruwe klussen. Bekijk de verpakking om de juiste lijm voor je materialen te kiezen.

Houtlijm of bruislijm?

Bruislijm is pu-lijm. Hij schuimt op, vult kleine openingen en is vaak waterbestendig. Witte lijm is makkelijker te verwerken en geeft een dunnere, strakkere naad. Gebruik bruislijm als je werk vochtig is of niet strak sluit.

Houtlijm zelf maken

Je kunt lijm maken van bloem en water, of van beenderen, maar voor houtbewerking is dat meestal geen goed idee. Zelfgemaakte lijm is niet vochtbestendig en niet consistent. Koop een goede houtlijm en bewaar hem goed. Een kwast en een fles maken het lijmen eenvoudig.

Veiligheid en bewaren

• Lees het etiket en let op huid, ogen en ventilatie. Pu-lijm en epoxy vragen speciale aandacht en handschoenen.
• Houd lijm uit de buurt van kinderen en eten.
• Bewaar lijm koel en met een goed gesloten dop. Houd hem vorstvrij, want bevroren pvac is meestal niet meer bruikbaar.
• Lijmresten ruim je op met een vochtige doek zolang de lijm nog nat is.

Dit zijn algemene richtlijnen. Lees voor je eigen product altijd de verpakking.

Veelgestelde vragen over houtlijm

Verder lezen