De beste draaischijf klei is een zachte, gladde klei met weinig of heel fijn chamotte, bijvoorbeeld een steengoedklei die op dezelfde temperatuur wordt gestookt als je oven aankan. Die klei is plastisch, makkelijk te centreren en vergeeft kleine fouten. Grove, sterk gechamotteerde klei kan bij het draaien pijn doen aan je handen en is beter voor opbouwen.
Wie voor het eerst klei voor de draaischijf zoekt, ziet in een webshop al snel tientallen soorten: wit, grijs, rood, met chamotte, zonder chamotte, steengoed, aardewerk. In deze pagina leggen we uit wat die woorden betekenen en welke draaischijf klei het beste past bij beginnen. Heb je nog geen schijf? Lees dan eerst hoe je een draaischijf kiest. Wil je het grote geheel zien, begin dan bij onze pagina over klei boetseren en keramiek.
Kort samengevat
- Kies voor de draaischijf een zachte, gladde klei met weinig of fijn chamotte.
- Steengoed is voor beginners een goede keuze en wordt meestal bij 1200 tot 1300 graden gestookt, aardewerk bij ongeveer 1000 tot 1040 graden.
- Kijk eerst welke temperatuur je keramiek oven haalt, en koop daar de klei bij.
- Begin met een paar kilo en bewaar de klei goed verpakt en vochtig.
- Draaien is ook zonder eigen oven te doen als je je werk bij een atelier laat stoken.
Welke klei gebruik je op de draaischijf?
Je kunt niet zomaar elke klei op een draaischijf zetten. De klei moet plastisch zijn: zacht genoeg om te vormen, en sterk genoeg om een wand van een paar millimeter dik te dragen zonder in te zakken. Een Zweedse keramiekleverancier legt uit dat draaiklei vaak weinig of heel fijn chamotte bevat, zacht en glad is en dus makkelijk te centreren. Hij is volgens die bron vooral geschikt voor bekers, kommen, borden en andere symmetrische vormen. Klei voor opbouwen en beeldhouwen bevat vaker meer en grovere chamotte, omdat die klei steviger is en zijn vorm beter houdt.
Dat verschil is waar het om gaat bij draaischijf klei. Een kleisoort die voor boetseren prima is, kan op de schijf lastig zijn. De korrels schuren je handen en je wand scheurt of wordt ruw.
Steengoed of aardewerk op de draaischijf
De twee gangbare soorten draaischijf klei zijn aardewerk en steengoed. Het verschil zit vooral in de stooktemperatuur en wat dat doet met het werk.
Steengoed
Steengoed wordt bij hoge temperatuur gestookt. Volgens de Zweedse leverancier ligt het glazuurbaksel van steengoed rond de 1200 tot 1300 graden. Het wordt dicht en sterk, en is vanaf ongeveer 1210 graden vaak ook zonder glazuur waterdicht. Daarom is steengoed geschikt voor gebruiksvoorwerpen zoals mokken en borden. De Nederlandse Wikipedia geeft hetzelfde bereik: steengoed tussen 1100 en 1300 graden. Voor je klei kiest, moet je oven die temperatuur dus kunnen halen.
Aardewerk
Aardewerk wordt bij lagere temperatuur gestookt, volgens de leverancier voor het glazuurbaksel rond de 1000 tot 1040 graden. Het blijft poreus en is zonder glazuur niet waterdicht. Het is daarom een goede keuze voor decoratieve voorwerpen, zoals bloempotten, schaaltjes en versieringen. Het voordeel van aardewerk is dat je minder hoge temperaturen nodig hebt, en dat het vaak langer soepel blijft tijdens het draaien.
Wat kies je als je net begint?
Veel beginners starten met steengoed omdat het sterker is en meer vergeeft, maar dat kan alleen als je oven of atelier de hogere temperatuur haalt. Stookt het atelier waar je werk laat bakken op een lagere temperatuur, koop dan de klei waarvoor zij het programma hebben. Vraag het ze voordat je klei bestelt. Een draaischijf klei die niet past bij de oven, is verspilde moeite.
Tip: vraag bij het atelier of de leverancier om het stooktemperatuurbereik van de klei. Staat dat op het etiket of de productpagina niet duidelijk, neem dan niet zomaar een willekeurig pak.
Chamotte: fijn, grof of geen?
Chamotte is gebakken en fijngemalen klei die wordt toegevoegd aan klei om structuur en sterkte te geven. De Zweedse leverancier beschrijft het als gebakken en vermalen klei die de stabiliteit verhoogt en scheuren vermindert, maar de klei minder glad maakt. Dat is precies de afweging bij het draaien.
- Zonder of met heel fijne chamotte: zacht en glad, het fijnst om te centreren en te trekken. Geschikt voor beginners en voor fijn werk, zoals dunne kopjes.
- Met middelgrove chamotte: iets stevigere klei die je wat meer houvast geeft bij grotere vormen, maar die op je handen wat schuurt.
- Met grove chamotte: vooral geschikt om met de hand op te bouwen of voor grote vormen. Op de draaischijf kan het vervelend zijn.
Bij draaischijf klei kies je dus voor het gladde uiteinde van de schaal, tenzij je een reden hebt om te kiezen voor een stevigere klei.
Klei voor de draaischijf kopen: hoeveel en waar?
Draaischijf klei koop je meestal per pak van ongeveer tien of twaalf kilo, soms in kleinere hoeveelheden. De hoeveelheid en prijs verschillen per leverancier, en daarom noem ik hier geen bedragen.
Hoeveel koop je?
Begin klein. De eerste weken ga je veel klei weggooien of opnieuw gebruiken, omdat je werk instort of scheef wordt. Klei is hierbij niet verloren: je kunt hem opnieuw nat maken en kneden. Een of twee pakken is voor de eerste maanden meestal genoeg. Een zware draaischijf kan veel klei aan, maar als beginner draai je liever met een half tot een kilo klei per keer. Meer daarover lees je in onze uitleg over de draaischijf.
Waar koop je draaischijf klei?
Wie draaischijf klei wil kopen, heeft drie opties:
- Een keramiekwinkel of groothandel: de grootste keuze en advies over stooktemperatuur. Je kunt vaak ook meteen glazuur en gereedschap kopen.
- Een atelier of cursusplek: veel ateliers verkopen klei aan hun cursisten en laten je werk stoken. Dat is voor beginners een handige combinatie.
- Een webwinkel: praktisch als je weet wat je wilt, maar controleer het stooktemperatuurbereik en let op de verzendkosten voor zware pakken.
Zoek je klei voor een draaischijf voor kinderen of voor een cursus? Vraag dan of de klei bedoeld is voor draaien. Boetseerklei uit een hobbywinkel die aan de lucht droogt, werkt niet op een draaischijf en kan niet gebakken worden in een keramiek oven.
Zo herken je goede draaischijf klei op het etiket
Staat er op een pak niets over draaien, dan is het gokken. Let bij draaischijf klei daarom op deze punten.
- Stooktemperatuur. Een goede leverancier geeft het bereik op. Draaischijf klei zonder duidelijk stookbereik laat je liggen.
- Chamottegehalte. Voor een draaischijf klei die makkelijk te centreren is, zoek je termen als “fijn”, “glad” of “zonder chamotte”. Grof of “voor opbouwen” laat je voor later.
- Kleur na het bakken. Draaischijf klei is er in wit, grijs, beige en rood. De kleur van de klei werkt door in je glazuur, dus bekijk een voorbeeldtegel van de leverancier of een afbeelding van het gebakken resultaat.
- Gewicht en verpakking. De klei moet vochtig en luchtdicht verpakt zijn. Een pak dat hard aanvoelt of waarin het plastic open is, is te droog.
- Advies van de verkoper. Vraag in een winkel of atelier welke draaischijf klei beginners meestal gebruiken, en welk glazuur erbij past.
Past de gekozen draaischijf klei bij je schijf? Een lichte schijf met een zwakke motor heeft meer moeite met stevige, stugge klei, en een zachte klei is dan makkelijker te centreren. Je vindt meer over het vermogen van een schijf in onze gids over de draaischijf.
Zo bereid je draaischijf klei voor
Klei uit een nieuw pak is meestal klaar voor gebruik, maar je kunt hem beter eerst kneden. Dat heet ook wel wiggen. Door de klei te kneden, verdwijnen luchtbellen en wordt de klei egaal van vochtigheid. Lucht in de klei kan bij het draaien voor problemen zorgen, en bij het bakken kan zij zelfs tot scheuren leiden. Werk op een stevige, vlakke ondergrond en kneed tot de klei overal even zacht aanvoelt.
Is de klei te stijf, dan kun je hem met wat water zachter maken. Is hij te zacht, laat hem dan op een gipsplaat of een stuk droge stof wat vocht verliezen. Zoek bij je eerste pogingen een stevigheid waarbij de klei je vingers niet plakkerig maakt, maar nog goed meegeeft. Dat voelen leer je door te oefenen.
Snijd een bol van de gewenste hoeveelheid, vorm hem met je handen rond en plak hem stevig midden op de schijf. Dit is het begin van het centreren, dat we beschrijven in het stuk over de draaischijf.
Draaischijf klei bewaren en hergebruiken
Klei die uitdroogt, is lastig te gebruiken. Bewaar je draaischijf klei daarom goed.
- Houd de klei verpakt. Laat een pak in de originele plastic verpakking en sluit het na gebruik weer goed af met een natte doek en een plastic zak.
- Gebruik een luchtdichte emmer. Een emmer met deksel werkt prima voor klei die al open is.
- Spaar je resten. Snijafval en mislukte werkstukken kun je laten drogen, weken en opnieuw kneden. Dat heet recyclen.
- Gooi geen klei door de gootsteen. Klei zet zich af in leidingen. Laat spoelwater bezinken in een emmer en schep het bezonken slib eruit.
Heb je gedroogd werk dat je wilt laten stoken? Zorg dat het goed droog is. Een fabrikant van keramiekovens schrijft in zijn handleiding dat voorwerpen met veel restvocht kunnen scheuren en barsten in de oven. Wil je weten wat er daarna gebeurt, lees dan over glazuur of over het hele traject in onze gids over pottenbakken.
Veelgestelde vragen over draaischijf klei
Welke klei gebruik je op een draaischijf?
Een zachte, gladde klei met weinig of fijn chamotte, bij voorkeur steengoed of aardewerk dat past bij de temperatuur van de oven. Voor beginners is dat meestal een gladde steengoedklei, mits de oven of het atelier die temperatuur haalt.
Wat is het verschil tussen draaiklei en boetseerklei?
Draaiklei is plastisch en glad en bevat weinig of fijn chamotte, zodat je hem kunt centreren en omhoog trekken. Boetseerklei is een breder begrip. Keramische boetseerklei bevat vaak meer chamotte voor opbouwen en beeldhouwen, en zelfdrogende hobbyklei kun je niet op een schijf draaien of in een keramiek oven bakken.
Kan ik elke klei op een draaischijf gebruiken?
Nee. Klei met grove chamotte schuurt je handen en geeft ruwe wanden, en zelfdrogende hobbyklei is niet bedoeld om te draaien. Kies klei die door de verkoper als draaiklei is aangeduid.
Hoeveel draaischijf klei heb ik nodig om te beginnen?
Een of twee pakken is voor de eerste maanden meestal genoeg. Draai als beginner met een half tot een kilo per keer en hergebruik je resten.
Waar kan ik draaischijf klei kopen?
Bij een keramiekwinkel of groothandel, bij een atelier of cursusplek of in een webwinkel. Controleer altijd het stooktemperatuurbereik en vraag bij een atelier welke klei zij voor hun oven aanbevelen.
Moet ik klei kneden voor ik hem op de draaischijf zet?
Ja, het is verstandig. Kneden haalt luchtbellen uit de klei en maakt de stevigheid overal gelijk. Dat maakt centreren makkelijker en voorkomt problemen bij het bakken.
Kan ik opgedroogde klei opnieuw gebruiken?
Meestal wel. Breek de klei in stukken, laat hem weken in water en kneed hem daarna goed door. Dat kost tijd, maar spaart klei uit.
Is een klei draaischijf-set voor kinderen geschikt?
Dat verschilt per set. Speelgoeddraaischijven werken vaak met zelfdrogende klei. Wil je echt klei draaien en stoken, kies dan een echte draaischijf met draaiklei en een atelier voor het bakken.
Verder lezen
Je weet nu welke klei bij de schijf past. Deze pagina’s helpen je verder met het hele traject.
- Klei boetseren en keramiek maken: de overzichtspagina met alles over klei.
- Pottenbakken: van eerste kom tot gestookt servies.
- Draaischijf: een draaischijf kiezen en kopen.
- Keramiek oven: veilig stoken thuis of bij een atelier.
- Glazuur: kleur en een gesloten oppervlak.