Origami: beginnen met papier vouwen, stap voor stap

Origami is het vouwen van een vierkant vel papier tot een figuur, zoals een vogel, een bloem of een doosje. Je begint met een paar basisvouwen, een stapel gewoon vierkant papier en een eenvoudig model als de kraanvogel. Binnen een middag heb je je eerste figuur, en na een week vouw je hem zonder in de uitleg te kijken.

Het woord origami komt uit het Japans en bestaat uit oru (vouwen) en kami (papier), zoals de website Origami.me uitlegt. Dat zegt eigenlijk al alles: je hebt papier nodig en je handen. In deze gids vind je alles om met origami te starten. Ben je op zoek naar meer inspiratie voor papier, kaarten en print? Kijk dan bij onze creatieve ideeen met papier en kaarten maken.

Wat is origami en waar komt het vandaan?

Origami is de kunst van het papier vouwen tot een figuur. In de klassieke vorm gebruik je één vierkant vel en vouw je zonder lijm en zonder schaar. Daarnaast bestaan er varianten waarbij je meerdere vellen aan elkaar vouwt, bijvoorbeeld voor een ster of een bol.

Het Japanese American National Museum schrijft op zijn pagina bij de tentoonstelling Folding Paper dat het vouwen van papier eeuwen geleden in Japan begon, waarschijnlijk in religieuze ceremonies en als tijdverdrijf van edelen aan het hof. In de zeventiende eeuw vouwde een groot deel van de bevolking al vogels, dieren en doosjes. Ook in Europa werd papier gevouwen, en daar was het in de negentiende eeuw een gevestigde bezigheid.

Opvallend is wat het museum daarna vertelt. Zowel in Japan als in Europa werd origami lang gezien als kinderspel of als hobby voor volwassenen. Pas halverwege de twintigste eeuw werd het ook als kunst gezien. Tegenwoordig vouwen kunstenaars figuren die wiskundig zijn doorgerekend, en tegelijk blijft het een rustige bezigheid die je aan de keukentafel doet. Dat maakt origami voor volwassenen net zo goed een hobby als voor kinderen.

Wat heb je nodig voor origami?

Voor origami heb je weinig nodig, en dat is meteen een groot voordeel. De basis is papier, een vlak oppervlak en een beetje geduld. Meer niet.

Wil je het jezelf wat makkelijker maken, dan zijn dit handige extra’s:

• Vierkant papier, het liefst 15 × 15 cm. Dat is groot genoeg om scherpe vouwen te zien en klein genoeg om snel te werken.
• Een vlakke tafel met een gladde ondergrond. Op een kleed of een kussen worden je vouwen niet strak.
• Een botje of een liniaal om vouwen aan te strijken. Je nagel werkt ook.
• Een pincet of een satéprikker voor kleine plekken, zoals de kop van een vogel.
• Een schaar en een mes alleen om een vel vierkant te maken. De vouwen zelf doe je zonder.

Heb je geen vierkant papier in huis? Origami.me geeft het advies om printerpapier vierkant te maken: je vouwt een hoek naar de overliggende rand en knipt het overschot af. Voor je eerste figuren is dat meer dan goed genoeg.

Welk papier gebruik je voor origami?

Het papier bepaalt voor een groot deel of je model lukt. In ons artikel over origami papier lees je er alles over. Hier de korte versie.

Voor je eerste figuren neem je dun, gekleurd papier dat een scherpe vouw houdt. Origamipapier uit de winkel is meestal 60 tot 80 gram per vierkante meter, aan één kant gekleurd en aan de achterkant wit. Dat verschil is handig, want bij veel modellen zie je beide kanten terug. Pakketten met vouwblaadjes zijn goedkoop en bevatten vaak 50 tot 100 vellen in verschillende kleuren. Dat zijn richtwaarden, geen regels.

Te dik papier, zoals karton, wil niet scherp vouwen en veert terug. Te dun papier, zoals zijdepapier, scheurt bij elke fout. Kopieerpapier van 80 gram werkt prima voor een eerste keer, maar de vouwen blijven wat zachter. Pas als je de basis kent, wordt het leuk om met folie, washi of handgeschept papier te experimenteren.

De basisvouwen van origami

Bijna alle origami is opgebouwd uit een klein aantal basisvouwen. Als je die onder de knie hebt, kun je elk diagram volgen. De uitleg van origami vouwen gaat dieper in op alle technieken. Dit zijn de vouwen waar je mee begint:

1. De dalvouw. Je vouwt het papier naar je toe, zodat de vouw een dal vormt. Dit is de meest gebruikte vouw.
2. De bergvouw. Je vouwt het papier van je af, zodat de vouw een bergrug vormt. Het is dezelfde beweging, maar dan met het papier omgedraaid.
3. De diagonaalvouw. Je vouwt twee tegenover elkaar liggende hoeken op elkaar. Zo ontstaat een driehoek.
4. De halve vouw. Je vouwt twee randen op elkaar en krijgt een rechthoek of een kleinere driehoek. Daarna vouw je het papier weer open: de vouw is dan een hulplijn.
5. De binnenwaartse vouw. Je duwt een punt naar binnen en vouwt hem om, zodat hij een andere kant op wijst. Zo maak je snavels en staarten.

Oefen elke vouw een paar keer op een los vel. Let vooral op twee dingen: leg de randen precies op elkaar voordat je aanstrijkt, en strijk van het midden naar buiten. Zit je vouw scheef, dan loopt de fout in elke volgende stap door.

Origami voor beginners: makkelijke modellen om mee te starten

De beste manier om origami te leren is een model te kiezen dat past bij je niveau en dat meteen af te maken. Hieronder vind je een kleine reeks, op volgorde van moeilijkheid. Zoek je meer inspiratie? Bekijk dan ook onze origami voor kinderen, met figuren die ook goed werken voor volwassenen die net beginnen.

Het bootje en de hoed

Het papieren bootje is de klassieker: een paar halve vouwen en twee driehoeken. Je maakt hem in twee minuten, en hij drijft nog ook. Het is een mooi eerste model om de dalvouw te oefenen. Vouw je er een grotere versie van met een krant, dan heb je meteen een hoed.

De tulp en de eenvoudige bloem

Een eenvoudige papieren bloem is een goede tweede stap. Je vouwt een vierkant tot een kleiner vierkant, trekt de hoeken naar het midden en klapt de bloemblaadjes open. Met groen papier maak je er een steel bij. Zo maak je met een handvol vellen een heel boeket. Bloemen zijn ook een mooie stap naar kaarten maken: een gevouwen bloem op een eenvoudige kaart ziet er verzorgd uit.

De kraanvogel

De kraanvogel is het bekendste model ter wereld. Volgens Origami.me is het een traditioneel, eenvoudig model dat in ongeveer vijf tot tien minuten klaar is, en het staat bij hen bij de populairste modellen. Je vouwt eerst een diagonaal, dan een zogeheten vogelbasis, en tot slot trek je de hals en de staart omhoog. De vleugels vouw je naar beneden, zodat de vogel in je hand lijkt te vliegen.

De eerste kraanvogel is zelden mooi. Dat is geen probleem, want de volgende gaat een stuk sneller. Veel mensen vouwen er op een regenachtige middag een stuk of tien achter elkaar, en hangen ze daarna aan een draad als mobiel.

Een kraanvogel vouwen in negen stappen

Wil je het model meteen proberen, volg dan deze volgorde. Gebruik een vierkant vel van 15 × 15 cm met de gekleurde kant naar boven.

1. Vouw het vel diagonaal dubbel in beide richtingen en klap het weer open. Je hebt nu twee kruisende hulplijnen.
2. Draai het vel om, met de witte kant boven, en vouw het horizontaal en verticaal dubbel. Klap weer open.
3. Pak het papier bij de drie hoeken van de diagonaal en laat de vier hoeken naar beneden zakken. Er ontstaat een klein vierkant, de zogeheten waterbom.
4. Vouw de twee onderste randen van de bovenste laag naar de middenlijn. Zo krijg je een vliegervorm.
5. Vouw de punt aan de bovenkant naar beneden, strijk aan en klap alles weer open.
6. Til de onderste laag aan de onderpunt omhoog langs de hulplijnen. De zijkanten klappen vanzelf naar binnen.
7. Draai het model om en herhaal stap 4 tot en met 6 aan de andere kant. Je hebt nu een lange, smalle ruit.
8. Vouw de twee dunne punten onderaan naar binnen en omhoog. Eén wordt de hals en de ander de staart.
9. Vouw de top van de hals om tot een kopje en trek de vleugels voorzichtig opzij.

Het ziet er in woorden ingewikkelder uit dan het is. Zodra je de eerste ruit hebt, lukt de rest bijna vanzelf. Heb je een beeld nodig, zoek dan een korte video bij het model.

De doos en de ster

Heb je de basis onder de knie, dan is een doosje met deksel een logische volgende stap. Een kleine doos is bruikbaar voor sieraden of een cadeautje. Daarna kun je de modulaire ster proberen, waarbij je een aantal identieke stukjes vouwt en in elkaar steekt.

Heb je zin om meteen een kleine reeks te vouwen? Neem dan de onderstaande volgorde:

De tijden zijn richtwaarden. De ene beginner vouwt een kraanvogel in een kwartier, de andere heeft er drie kwartier voor nodig.

Hoe leer je origami het snelst?

Leren vouwen lukt het best met een mix van diagrammen, video en veel oefenen. OrigamiUSA, de Amerikaanse vereniging voor origami, biedt op zijn website gratis diagrammen, opgenomen lessen, moeilijkheidsbeoordelingen en lijsten van lokale groepen. Dat zijn precies de hulpmiddelen waarmee je als beginner vooruitkomt.

Een paar tips die het leren makkelijker maken:

• Kies één model per sessie. Vouw het drie keer achter elkaar. De derde keer lukt het zonder voorbeeld.
• Gebruik een video voor de moeilijke stappen en een diagram voor de rest. Bij een diagram bekijk je steeds de stap die je nu doet en de stap die erna komt.
• Vouw nauwkeurig. Een halve millimeter afwijking aan het begin wordt een centimeter aan het eind.
• Vouw in de vouwrichting van het diagram. Draai het papier liever dan dat je van een vreemde hoek vouwt.
• Bewaar je eerste figuren. Je ziet na een maand hoeveel beter je bent geworden.

Houd je meer van een boek? Een goed origami boek met stap-voor-stap diagrammen is een fijne aanvulling, omdat je niet steeds een scherm nodig hebt. Zoek een boek met gekleurde diagrammen en kies er een waar het papier al in zit, dan kun je meteen beginnen.

Veelgemaakte fouten bij origami

Bijna elke beginner loopt tegen dezelfde dingen aan. Herken je er een? Dan weet je meteen wat je kunt verbeteren.

1. Te snel vouwen. Hierdoor liggen randen net niet op elkaar, en wordt het eindresultaat scheef.
2. Te weinig aanstrijken. Een vouw die niet strak is, gaat in de volgende stap weer open.
3. Een te moeilijk model kiezen. Begin met modellen van minder dan tien stappen.
4. Papier met een wit vlak aan de verkeerde kant gebruiken. Controleer vooraf welke kant zichtbaar moet zijn.
5. Niet weer openvouwen. Veel diagrammen vragen een hulpvouw die je weer open moet klappen. Sla je dat over, dan mis je later een lijn.
6. Te veel vouwen aan het papier. Elke vouw die je weer ongedaan maakt, laat een streep achter. Werk je met een model dat je mooi wilt houden, neem dan een nieuw vel.

Origami ideeen: wat kun je ermee maken?

Origami is meer dan een bezigheid voor een regenachtige dag. Met wat gevouwen figuren kun je een huis, een feest of een kaart opfleuren. Hier een paar origami ideeen om mee verder te gaan:

• Mobiel of slinger: een rij kraanvogels aan een draad. Gebruik een kleurenpalet van twee of drie tinten voor een rustig resultaat.
• Tafeldecoratie: vouw servetten of kleine bloemen als plaatskaartjes.
• Cadeauverpakking: een gevouwen doosje met deksel voor een klein cadeau.
• Kaarten: plak een gevouwen vogel of bloem op een gewone kaart. Zie ook onze uitleg over kaarten maken.
• Wanddecoratie: vouw dezelfde vorm in verschillende maten en rangschik ze op een kader.
• Kleine cadeaus: een gevouwen vlinder of hartje dat je bij een cadeau meegeeft.

Wil je een stap verder? Dan kun je 3d origami voor beginners proberen: modellen die uit meerdere gevouwen delen bestaan en een ruimtelijke vorm krijgen, zoals een bol of een kubus. Ze vragen meer geduld, maar ze geven ook veel voldoening als ze af zijn.

Origami of quilling: wat is het verschil?

Wie een tijd met origami bezig is, stuit snel op quilling. Beide technieken gebruiken papier, maar ze werken heel anders.

Bij origami vouw je één vel tot een figuur. Bij quilling rol je smalle papierstrips op, vorm je ze tot spiralen en druppels, en plak je ze op elkaar of op een ondergrond tot een bloem, een naam of een patroon. Voor quilling heb je dus lijm en een quilling pen nodig, een dun gereedschap waaromheen je de strip rolt. Er bestaan sets voor beginners met papier, een pen en een patroonblad, handig om te testen of het bij je past.

Vind je vouwen te strak geregeld en wil je meer vrijheid? Dan is quilling een mooie volgende hobby. Zoek je ruimte voor grotere vormen en lijm? Kijk dan ook naar papier mache, waarbij je met papierstroken en lijm een stevige vorm bouwt. Welke lijm daarvoor het best werkt, lees je bij papier mache lijm. En wil je meer weten over de basis van gevouwen papier in het algemeen, lees dan de uitleg over papier vouwen.

Veelgestelde vragen over origami

Verder lezen