Hout schilderen: voorbereiden, verf kiezen en afwerken, stap voor stap

Hout schilderen doe je in vier stappen: schoonmaken, schuren, een grondlaag aanbrengen en schilderen. Acrylverf is voor beginners de makkelijkste verf, omdat hij op bijna elk hout hecht en snel droogt. Gebruik gesso of een glanzend acrylmedium als grondlaag en bescherm het resultaat met een vernis, zeker als het werk buiten of in een vochtige ruimte komt.

Hout schilderen is een fijne manier om te werken: hout is een stevige ondergrond. Het is stevig, het geeft een warme uitstraling en je kunt de nerf bewust laten meespelen. Je kunt een bord, een kist, een plank of een paneel beschilderen, en ook de vraag “welk hout om te schilderen” heeft meer dan één antwoord. In deze uitleg lees je welk hout geschikt is, hoe je het voorbereidt, welke verf past, en wat je kunt doen met steigerhout en kinderspullen. Ook kijken we naar houten schilderspullen zoals een schilderskoffer van hout, een veldezel van hout en een kinderezel van hout. De basis van het schilderen vind je in ons stappenplan om te leren schilderen.

Welk hout is geschikt om te schilderen?

Niet elk hout schildert even prettig. Een paar veelgebruikte soorten:

• Multiplex. Een plaat van dunne lagen hout, plat en glad. Een goede ondergrond voor schilderijen. Golden schrijft in zijn uitleg over schilderen op multiplex dat een ondersteunend frame aan te raden is, omdat onbeschermd multiplex met de tijd vaak kromtrekt door zijn eigen gewicht en door zwelling van waterige lagen.
• MDF. Een gladde plaat van houtvezel, goedkoop en vlak. Het zuigt vocht op, dus grondeer het goed. Het is niet geschikt voor buiten.
• Massief hout. Grenen, beuken of eiken. Met zichtbare nerf en knopen. Het is mooi, maar de nerf kan door de verf heen schijnen.
• Steigerhout. Ruw, vaak gebruikt en met een sterke karakter. Daarover straks meer.
• Gelamineerd hout. Platen met een gladde laag. Dat laminaat is vaak glad en kan de verf slecht vasthouden; schuur het licht aan en gebruik een hechtprimer.

Voor een eerste schilderij is een multiplex- of MDF-paneel van 30 × 40 cm of groter een goede keuze. Het is vlak, voorspelbaar en je koopt het in elke bouwmarkt. Wil je het zonder ondersteuning gebruiken, kies dan een dikte van minstens 9 tot 12 mm voor middelgrote panelen, en een stevig frame voor grote werken. Dat is een richtwaarde.

Hout voorbereiden voor je het schildert

Een goede voorbereiding bepaalt het resultaat. De stappen zijn eenvoudig.

Stap 1: maak het hout schoon

Stof, vet en vuil houden de verf tegen. Veeg het hout af met een licht vochtige doek en laat het drogen. Bij oud of vies hout, zoals een gebruikte kist, borstel je eerst los vuil weg en gebruik je een mild schoonmaakmiddel. Laat het hout daarna helemaal drogen, want vocht onder de verf geeft problemen.

Stap 2: schuur het glad

Schuur het oppervlak licht met fijn schuurpapier, ongeveer korrel 120 tot 220, in de richting van de nerf. Dit maakt het hout glad en geeft de verf wat grip. Veeg het stof weg met een licht vochtige doek of een kwast. Bij ruw hout, zoals steigerhout, schuur je de plek waar je gaat schilderen en laat je de rest zoals het is.

Stap 3: repareer gaten en scheuren

Vul gaten en scheuren met houtvuller, laat drogen en schuur glad. Knoesten kunnen hars afgeven die door de verf heen komt; behandel ze met een isolerende primer. Bij een schilderij op multiplex is dit meestal niet nodig.

Stap 4: breng een grondlaag aan

De grondlaag verandert hoe het hout de verf opneemt. Volgens Wikipedia in het artikel over gesso is gesso een witte laag die stijve oppervlakken zoals houten panelen bedekt en een absorberende grondlaag vormt om op te schilderen. Moderne acrylgesso is een waterige mix van pigment, vulstof en acrylhars; hij droogt zacht, flexibel en niet-absorberend. Zet twee of drie dunne lagen en schuur licht tussen de lagen.

Moet het altijd? Golden zegt dat een grondlaag voor acryl, olieverf of aquarel op multiplex niet verplicht is. Wel kan het hout de acrylverf licht laten verkleuren, een verschijnsel dat Golden SID noemt, support induced discoloration. De verfmaker raadt twee of meer lagen glanzend acrylmedium aan om dat te verminderen. Wil je dat je kleuren helder blijven, kies dan voor een witte gesso, zeker bij lichte kleuren op een donker of tanninerijk hout.

Welke verf gebruik je op hout?

Dit hangt af van wat je maakt.

• Acrylverf. De beste keuze voor de meeste schilderwerken. Hij hecht goed op voorbereid hout, droogt snel en maak je schoon met water. Wikipedia beschrijft acrylverf als een snel drogende verf die waterbestendig wordt als hij droog is. Hij past ook bij kinderen.
• Olieverf. Mogelijk op gegrond hout, maar de grondlaag moet bij olieverf passen. Volgens het artikel over gesso kan olieverf op een acrylgrond na verloop van tijd loslaten door het verschil in flexibiliteit; gebruik voor olieverf daarom een primer die voor olieverf is bedoeld.
• Aquarel. Niet op gewoon hout. Golden noemt voor aquarel op multiplex een gesso met daarbovenop een aquarelgrond, voor een lichte, absorberende ondergrond.
• Beitsen en lak. Voor meubels en grote houten oppervlakken is beits of lak geschikter dan kunstverf.
• Krijtverf. Populair voor kisten en meubels. Geeft een matte, zachte afwerking.

Gebruik je acrylverf, dan werkt dezelfde aanpak als op doek: begin met de achtergrond, werk van donker naar licht en laat elke laag drogen. Hoe dat zit met dieren op hout, lees je in onze uitleg over dieren schilderen.

Hout schilderen: nerf zichtbaar laten of afdekken

Bij hout schilderen kies je of de nerf mag meedoen.

Nerf zichtbaar. Gebruik verdunde acrylverf of een lazuur. De verf trekt in het hout en laat de structuur zien. Dit werkt goed voor landelijke, natuurlijke stijlen en voor steigerhout. Zet eerst een dun laagje, laat het drogen en voeg zo nodig een tweede laag toe.

Nerf afdekken. Breng gesso en dekkende verf aan voor een effen oppervlak. Dit past bij schilderijen met veel detail of felle kleuren, waar je de nerf juist niet wilt zien.

Een tussenvorm is een dunne witte laag, een soort wit-wash, waarbij de nerf zacht doorschemert. Het geeft een luchtig, Scandinavisch effect en past bij lichte, natuurlijke interieurs. Bij een donker hout verdwijnen lichte kleuren zonder gesso snel. Kies dus bewust.

Steigerhout schilderen

Steigerhout is populair voor borden, teksten en dieren. Het is ruw en vaak wat vies. Zo pak je het aan:

1. Borstel de plank schoon met een harde borstel en laat hem drogen.
2. Schuur het oppervlak waar je gaat schilderen licht.
3. Zet een laag gesso of acrylmedium op die plek.
4. Teken je motief met potlood of met transfer van een print.
5. Schilder met acryl, in twee of drie kleuren, en laat de nerf zichtbaar.
6. Zet na drogen een laag vernis, zeker bij buitengebruik.

Een tekst of eenvoudig dier op steigerhout werkt het best. Fijne details verdwijnen in de nerf.

Houten schilderspullen: koffer, veldezel en kinderezel

Hout is ook het materiaal van veel schildersspullen, en mensen zoeken er vaak op. Een korte uitleg per onderdeel.

• Schilderskoffer van hout. Een koffer met ruimte voor tubes, penselen en een palet. Vaak gecombineerd met een opklapbare ezel. Handig voor onderweg en voor opbergen. Let op het gewicht, de sluiting en of er een lade of vakken in zitten. Een schilderset hout koffer bevat vaak een ezel, een palet en soms verf.
• Veldezel van hout. Een draagbare ezel, meestal een kofferezel op drie poten. Wikipedia noemt in het artikel over de ezel veldezels de draagbare variant, meestal klein of middelgroot, met inklapbare poten, en dat de Franse kofferezel ook materiaal kan bergen. Hout is stevig en prettig, metaal is lichter.
• Kinderezel van hout. Een lage ezel op kindhoogte, vaak met een schoolbord aan de ene kant en een witte plaat aan de andere. Let op stabiliteit en afgeronde randen.
• Een staande ezel van hout. Wikipedia onderscheidt A-frame en H-frame constructies. Een stevige houten ezel staat rustig en past bij een woonkamer. Meer over de keuze lees je in onze uitleg over de schildersezel.

Met hout als gemeenschappelijk materiaal zie je ook waarom schilderen en hout goed samengaan: het is stevig, warm en repareerbaar.

Hout beschilderen: ideeën om mee te beginnen

Weet je niet wat je wilt maken? Hout om te schilderen is overal te vinden: een restje plank, een kistje van de markt, een oud dienblad of een los paneel uit de bouwmarkt. Een paar ideeën voor hout beschilderen:

• Een naambord of huisnummer. Een stukje steigerhout met een eenvoudige tekst in twee kleuren.
• Een landschap op paneel. Een horizon, een lucht en een veld op een multiplex paneel van 30 × 40 cm.
• Een dier op een plank. Een uil, een hert of een koe in zwart-wit, zoals bij steigerhout werkt.
• Een bloemenkist. Een houten kistje met bloemen op de zijkanten, als opbergkist of plantenbak.
• Een dienblad of snijplank om te tonen. Alleen als decoratie, niet voor voedsel, tenzij je voedselveilige verf en vernis gebruikt.
• Een speelgoedkist of kamerbordje voor een kind.

Begin met een klein formaat, zodat je snel resultaat ziet. Een plankje van 20 × 30 cm is in een middag klaar en kost weinig. Zo leer je hoe jouw hout en jouw verf zich gedragen voor je aan een groot werk begint.

Hout schilderen met kinderen

Hout schilderen met kinderen is leuk, omdat het stevig is en niet snel kapotgaat. Kies een glad paneel of een stukje hout dat al schoon en geschuurd is, en gebruik acrylverf die geschikt is voor kinderen. Laat ze met grote penselen werken en zet een schort aan. Een eenvoudige grondlaag van witte gesso zorgt dat de kleuren sterk blijven. Een kinderezel van hout is een goede plek om dit te doen, op kinderhoogte en met een opvangbakje voor de verf. Laat het werk een dag drogen en bescherm het eventueel met een laagje vernis, dat jij als volwassene aanbrengt. Zo hou je het hout schilderen veilig en plezierig voor iedereen.

Hout afwerken en beschermen

Een schilderij op hout is na droging nog niet af. Bescherm het met een vernis of een beschermende laag.

• Binnen: een matte of zijdeglans acrylvernis geeft bescherming tegen stof en vingers.
• Buiten of in de keuken/badkamer: een weerbestendige vernis of lak voor buiten. Vernis meer lagen en let op de randen en de achterkant.
• Achterkant en randen: schilder of grondeer ze ook. Als alleen de voorkant behandeld is, kan het hout ongelijk vocht opnemen en kromtrekken.
• Ophangen: een paneel hang je met ringen of een draad aan de achterkant. Hoe je dat doet lees je in onze uitleg over schilderij ophangen.

Laat verf en vernis altijd volledig drogen voor je het werk gebruikt. Dat duurt bij vernis soms enkele dagen.

Veelgestelde vragen over hout schilderen

Verder lezen