Katoen garen is garen gesponnen van de zaadvezels van de katoenplant. Het is glad, stevig en goed wasbaar, maar het heeft weinig rek en is minder warm dan wol. Daarom gebruik je katoen garen vooral voor haken en breien van dingen die vaak in de was gaan en hun vorm moeten houden: washandjes, onderzetters, tassen, manden, babydekens en zomerkleding.
In dit artikel lees je hoe katoen garen is opgebouwd, welke soorten en diktes er zijn en welke haaknaald of breinaald erbij past. We bespreken de voor- en nadelen, geven projectideeën en leggen uit waar je op let als je katoen garen wilt kopen. Zoek je een algemeen overzicht? Lees dan eerst de gids over garen of de pijler haken en breien.
Kort samengevat
- Katoen garen is plantaardig, sterk, glad en goed wasbaar, maar weinig elastisch.
- Het is ideaal voor washandjes, tassen, manden, babykleding en zomerse projecten.
- Kies een naald die iets kleiner is dan op de wikkel staat, want katoen geeft nauwelijks mee.
- Gemerceriseerd katoen heeft een mooie glans en neemt kleur beter op.
- Koop alles voor één project in één keer, met hetzelfde partijnummer.
Wat is katoen garen?
Katoen garen komt van de katoenplant. De vezel groeit volgens de Nederlandstalige Wikipedia over katoen uit de zaden van de plant en bestaat na reiniging uit een natuurlijk polymeer van zuivere cellulose. De lengte van de vezel loopt uiteen van 10 tot 50 millimeter. De langste vezels zijn het geschiktst voor fijne, gladde garens en zijn het duurst. Dat verklaart waarom het ene katoen garen glad en glanzend is en het andere wat ruwer en pluizig.
Die vezels worden net als wol gekaard en gesponnen tot een draad. Meerdere draden worden vaak getwijnd, wat het garen sterker en ronder maakt. Katoen garen is daardoor stevig en een beetje gedraaid, wat je zichtbaar ziet in je haak- of breiwerk: de steken zijn scherp en duidelijk.
Eigenschappen op een rij
De Nederlandstalige Wikipedia noemt de elasticiteit van katoen gering. De buitenkant van de vezel is bedekt met een waslaag, de cuticula, die waterafstotend is en voor natte behandelingen wordt verwijderd. Voor jou als handwerker betekent dat dit:
- Weinig rek. Katoen veert niet terug zoals wol. Je werk behoudt zijn vorm, maar geeft ook minder mee.
- Sterk en slijtvast. Het garen kan tegen een stootje en tegen veel wassen.
- Goed wasbaar. De meeste katoensoorten kunnen op 40 graden in de machine, maar lees altijd het label.
- Minder warm. Katoen isoleert minder dan wol, dus het is geschikt voor lente, zomer en dingen die geen warmte hoeven te geven.
- Kan krimpen. Een eerste keer wassen kan katoen een beetje laten krimpen. Was je proeflapje dus eerst.
Soorten katoen garen
Er is meer dan één soort katoen garen. De belangrijkste:
Gewoon katoen garen
De standaard: een gedraaid garen van ruwe of licht behandelde katoenvezels. Het is mat, stevig en goedkoop. Voor dagelijkse projecten zoals washandjes en onderzetters is het de eerste keus.
Gemerceriseerd katoen
Bij mercerisatie wordt het garen behandeld met een loogoplossing, waardoor het glanst, sterker wordt en kleur beter opneemt. Gemerceriseerd katoen is gladder en vaak ook duurder. Het is geschikt voor fijne projecten en voor kleding, omdat het zacht aanvoelt en mooi valt.
Katoen met een andere vezel
Je vindt ook katoen gemengd met acryl, linnen of bamboe. Een mengsel met acryl is zachter en rekt iets meer. Katoen-linnen is matter en frisser. Een katoen-acrylmengsel is goedkoper en gaat goed in de machine. Welk mengsel past, hangt af van je project.
Biologisch katoen
Biologisch katoen wordt geteeld zonder synthetische bestrijdingsmiddelen. Volgens de Nederlandstalige Wikipedia was dat in 2018/19 ongeveer 1 procent van de totale katoenteelt. Dezelfde bron stelt dat katoen goed is voor circa 16 procent van het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen. Wil je je keuze daarop baseren? Zoek dan naar garen met een erkend keurmerk op het label.
Dikte en naalden: welke maat kies je?
Katoen garen is er in alle diktes, van heel fijn tot dik. De dikte bepaalt welke naald je gebruikt en wat je ermee maakt.
| Dikte | Haaknaald (ca.) | Breinaald (ca.) | Geschikt voor |
|---|---|---|---|
| Fijn | 2 tot 2,5 mm | 2,5 tot 3 mm | kant, zomertopjes, babykleding |
| Middel | 3 tot 4 mm | 3,5 tot 4,5 mm | washandjes, tassen, kleding |
| Dik | 5 mm | 5 tot 6 mm | manden, tassen, dekens |
Dit zijn richtwaarden. Lees altijd de aanbeveling op de wikkel van je garen en haak of brei een proeflapje. Omdat katoen weinig rek heeft, kies je vaak een naald die een halve tot een hele maat kleiner is dan voor wol. Zo wordt je werk dicht en netjes. Voor katoen garen van 5 mm bij het haken is een naald van 5 mm een gebruikelijke keuze, maar probeer ook 4,5 mm als je werk te los wordt.
Meer over haaknaalden vind je bij haaknaald, en over breinaalden bij breinaalden.
Tip: haak je met katoen garen een tas of mand? Neem dan een kleinere naald dan je gewend bent. Een dicht, stevig werk behoudt zijn vorm en voorkomt dat de inhoud er doorheen zakt.
Wat kun je maken met katoen garen?
Katoen garen is breed inzetbaar. Dit zijn de projecten waarvoor het het meest wordt gebruikt.
- Washandjes, dweilen en onderzetters. Katoen is sterk en wasbaar, dus ideaal voor alles wat vaak nat wordt.
- Tassen en manden. De lage rek houdt de vorm vast. Haak met een kleine naald en dik katoen voor een stevige mand.
- Babykleding en dekens. Katoen is zacht, goed wasbaar en prikt niet. Zie haken deken voor een deken.
- Zomertops en sjaals. Een luchtig stuk in katoen draagt prettig in warm weer.
- Amigurumi en knuffels. Een dicht, stevig werk met katoen houdt de vulling vast. Lees meer bij amigurumi.
- Sleutelhangers en kleine cadeaus. Een restje is genoeg. Zie haken sleutelhanger.
Katoen of wol: wat kies je?
| Katoen | Wol | |
|---|---|---|
| Warmte | minder | veel |
| Rek | weinig | veel |
| Wassen | makkelijk | voorzichtig |
| Zachtheid | wat strakker | zachter |
| Geschikt voor | tassen, washandjes, zomer | sjaals, mutsen, trui |
Wol veert volgens de Nederlandstalige Wikipedia over wol terug in zijn vorm en isoleert goed, maar het is lastiger te wassen. Katoen is het omgekeerde: sterk en wasbaar, maar met weinig rek. Wil je weten wat wol kan? Lees dan merino wol en de gids over wol kopen. Voor sokken blijft wol of sokkenwol de beste keuze, zie sokkenwol.
Een eerste project met katoen garen: een washandje
Een washandje is het beste eerste project met katoen garen. Het is klein, nuttig en vergeeft fouten. Je hebt een bol middeldik katoen van 50 gram nodig en een haaknaald van 3,5 tot 4 mm. Dat is een richtwaarde, kijk ook op de wikkel.
- Haak een ketting van 26 lossen.
- Haak in de tweede losse vanaf je naald een vaste, en haak in elke volgende losse een vaste. Je hebt dan 25 vasten.
- Haak 1 losse als draaiketting en keer je werk.
- Haak in elke steek een vaste. Herhaal dit tot je werk ongeveer 20 centimeter lang is, dus vierkant.
- Hecht af en werk de draadjes weg.
Een vierkant van 20 bij 20 centimeter is een prima washandje. Wil je er een rand omheen? Haak een ronde vasten rondom, met drie steken in elke hoek. Katoen wordt na een paar keer wassen zachter en pluist een beetje, wat juist prettig is voor een washand. Meer over de steken staat in de pijler haken en bij haken halve vaste.
Katoen garen en het milieu
Veel mensen kiezen voor katoen omdat het een natuurlijke vezel is. Dat klopt, maar de teelt heeft ook nadelen. De Nederlandstalige Wikipedia meldt dat katoen ongeveer 2,5 procent van de landbouwgrond beslaat, maar goed is voor circa 16 procent van het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen. Kunstmest en bestrijdingsmiddelen kunnen volgens dezelfde bron bodemuitputting, erosie en water- en luchtverontreiniging veroorzaken. Ook irrigatie kan tot waterproblemen leiden.
Wat kun je als handwerker doen? Je kunt biologisch katoen kiezen, dat zonder synthetische bestrijdingsmiddelen wordt geteeld, al is het volgens de bron maar een klein deel van de markt. Je kunt ook bewust kiezen voor projecten die lang meegaan, zoals een stevige tas of een deken, in plaats van snel weggooien. En je kunt restjes gebruiken. Een gehaakt washandje of onderzetter van restjes is een duurzamer idee dan iets nieuws kopen.
Controleer bij biologisch katoen of er een erkend keurmerk op het label staat. Zonder keurmerk kun je niet zeker weten hoe het garen is gemaakt. Dat is geen oordeel over een merk, maar een manier om te kunnen vergelijken.
Katoen garen combineren met andere garens
Je hoeft niet altijd één soort garen te gebruiken. Een combinatie geeft vaak een mooier resultaat.
- Katoen en wol: gebruik wol voor de zachte delen en katoen voor delen die veel slijten, zoals een rand of hengsel.
- Katoen en linnen: een mengsel geeft een frisse, matte stof voor zomerkleding.
- Katoen in strepen: wissel een paar rijen katoen met een ander garen voor een speelse look. Let wel op dat beide garens dezelfde dikte hebben en op dezelfde temperatuur gewassen kunnen worden.
Haak je met twee verschillende garens in één project, was dan eerst een proeflapje met beide garens. Zo zie je of ze even sterk krimpen of verkleuren. Een project met één garen is voor beginners het makkelijkst.
Katoen garen kopen: waar let je op?
Er is veel aanbod, van goedkoop tot duur. Let op deze dingen.
- Samenstelling. Zuiver katoen, katoen met acryl of met linnen? Dat bepaalt gevoel en onderhoud.
- Dikte en lengte. Kijk niet alleen naar het gewicht, maar ook naar de meters per bol. Twee bollen van 50 gram kunnen een heel verschillende lengte hebben.
- Wasvoorschrift. De meeste katoen kan op 40 graden. Controleer het label.
- Partijnummer. Koop alles voor één project in één keer, met hetzelfde partijnummer, want kleuren kunnen per partij verschillen.
- Het gevoel. Pak de bol vast. Glad en stevig of juist wat pluizig? Voor een tas wil je glad, voor een knuffel mag het zachter.
Katoen garen is op veel plekken te koop: hobbywinkels, wolwinkels, online en bij grotere winkelketens. Prijzen en aanbod veranderen vaak, dus we noemen ze hier niet. Heb je een goedkoper garen nodig voor een oefenstuk? Dan is een eenvoudig katoen of katoen-acryl voor je eerste proefjes prima. Meer over waar je kunt kopen lees je in wol winkel.
Katoen garen wassen en verzorgen
Katoen is makkelijk in het onderhoud. Een paar regels:
- Was volgens het label, meestal op 30 of 40 graden.
- Was het proeflapje eerst. Je ziet dan of het krimpt en of de kleur loslaat.
- Gebruik een gewoon wasmiddel. Een speciaal wolwasmiddel is niet nodig.
- Laat plat drogen voor kleding en dekens, om uitrekken te voorkomen.
- Strijk op lage temperatuur als je het werk wilt strekken.
Katoen kan bij het eerste wassen kleur verliezen. Was donkere kleuren daarom apart, en voeg eventueel een kleurvanger toe. Een katoenen tas of washand die veel wordt gebruikt, is na een paar keer wassen zachter en mooier.
Veelgestelde vragen over katoen garen
Wat is katoen garen?
Katoen garen is garen gesponnen van de zaadvezels van de katoenplant. Het is stevig, glad en goed wasbaar, maar heeft weinig rek.
Waarvoor gebruik je katoen garen?
Voor washandjes, onderzetters, tassen, manden, babykleding, zomertopjes en amigurumi. Het is ideaal voor alles wat veel gewassen wordt of zijn vorm moet houden.
Welke haaknaald hoort bij katoen garen?
Dat hangt van de dikte af. Voor middeldik katoen meestal 3 tot 4 mm, voor dik katoen 5 mm. Kies liever een iets kleinere naald dan voor wol, omdat katoen weinig rek heeft.
Is katoen garen goed voor beginners?
Ja, omdat het glad is en je steken goed ziet. Het nadeel is dat het weinig meegeeft, en dat is lastig voor wie spanning nog moet leren. Wol vergeeft kleine fouten meer.
Krimpt katoen garen?
Het kan bij de eerste keer wassen een beetje krimpen. Was daarom eerst een proeflapje, voordat je aan een groot project begint.
Wat is gemerceriseerd katoen?
Katoen dat met een loogoplossing is behandeld. Het glanst meer, is sterker en neemt kleur beter op.
Wat is het verschil tussen katoen en acryl garen?
Katoen is plantaardig, sterk en wasbaar maar weinig elastisch. Acryl is synthetisch, goedkoop en zacht, maar ademt minder.
Kun je met katoen garen breien?
Ja, katoen is geschikt voor breien. Omdat het weinig rek heeft, breit het wat strakker dan wol. Neem een kleinere naald dan je bij wol zou doen.
Verder lezen
Katoen garen is één van de garens waaruit je kunt kiezen. Op AYOO lees je verder over wol en garen.
- Alles over wol: wol kopen en garen.
- Zachte vezels: merino wol en sokkenwol.
- De pijler haken en breien.