Handletteren voor beginners: zo begin je stap voor stap

Handletteren is het tekenen van letters, niet het schrijven ervan. Je schetst elke letter met potlood, geeft hem de vorm die je wilt, en trekt hem daarna over met een pen. Met een potlood, een fineliner en een liniaal maak je binnen een uur je eerste kaart of tekst. Je hoeft geen mooi handschrift te hebben: het gaat om vorm, ritme en een beetje geduld.

Handletteren is populair voor kaarten, posters, bullet journals en cadeautjes. Het is een rustige, creatieve bezigheid met snel resultaat. In dit artikel leer je wat handletteren is, welke spullen je nodig hebt, hoe je letters opbouwt en hoe je een eerste ontwerp maakt. Wil je meer over tekenen in het algemeen? Lees dan onze gids leren tekenen.

Wat is handletteren

Volgens Wikipedia is lettering de kunst van het tekenen van letters, in plaats van ze alleen te schrijven. Elke letter wordt met aandacht gemaakt en het geheel ontstaat als één beeld, waarin de letters bij elkaar passen. Kalligrafie is volgens dezelfde bron het schrijven van letters, gebaseerd op penmanschap, meestal met een ganzenveer of kalligrafiepen en met dikke neerhalen en dunne opwaartse halen. Typografie is weer iets anders: het kiezen en rangschikken van lettertypen.

Handletteren zit dus tussen tekenen en schrijven in. Het mag een beetje scheef en persoonlijk zijn, en daarom is het zo toegankelijk. Een letter kan dik, dun, versierd of juist heel eenvoudig zijn. Het woord kalligrafie komt uit het Grieks en betekent mooi schrijven, zoals Wikipedia over kalligrafie uitlegt; daarvoor gebruik je een pen met brede of puntige punt, of een penseel. Meer over de achtergrond en stijlen lees je op onze pagina over handlettering, en over de klassieke pennentechniek op de pagina over kalligrafie.

Wat heb je nodig om te handletteren

• Een potlood (HB of 2B) voor de schets en hulplijnen.
• Een gum. Een kneedgum veegt zacht en laat geen krassen achter.
• Een fineliner van 0,3 tot 0,5 millimeter voor de lijn. Meerdere diktes zijn handig.
• Een liniaal voor rechte hulplijnen.
• Papier. Glad, wit papier van 120 tot 200 gram, zodat de inkt niet doorloopt. Een tekenblok is prima.
• Een brushpen als je later dikke en dunne lijnen wilt. Niet nodig om te beginnen.

Een startersset is niet nodig. Met wat je thuis hebt, begin je. Wil je een kaart maken, kies dan stevig papier of kaartkarton, zodat je ontwerp mooi blijft staan.

De opbouw van een letter

Een handgeletterde letter heeft vaste onderdelen. Wie ze kent, kan elke stijl bouwen.

• Basislijn: de lijn waarop de letters staan.
• X-hoogte: de hoogte van de kleine letters zonder stokken, zoals de a, e en o.
• Bovenlengte en onderlengte: de stokken van de b, d en l, en de staarten van de g, j en p.
• Schreef: het kleine streepje aan het einde van een lijn, bij letters met schreven.
• Dikke en dunne lijnen: bij handletteren maak je de neerwaartse lijnen dikker en de opwaartse dunner, of je tekent de dikte met een tweede lijn.

Teken eerst met potlood vier lijnen op je papier: een bovenlijn, een lijn voor de bovenlengtes, de x-hoogte en de basislijn. Die lijnen zijn je raster en houden alles op dezelfde hoogte.

Handletteren in vijf stappen

Stap 1: kies woord en stijl

Begin met een kort woord, zoals ‘hallo’ of een naam. Kies een eenvoudige stijl: blokletters, schreefletters of een losse schrijfstijl. Eén stijl per ontwerp.

Stap 2: teken je hulplijnen

Trek met potlood en liniaal een basislijn en een x-hoogte-lijn. Voor hoofdletters voeg je er een bovenlijn aan toe.

Stap 3: schets de letters

Teken de letters in potlood, ruim en luchtig. Zet de letters niet te dicht op elkaar. Let op de afstand: de ruimte tussen letters moet er ongeveer even groot uitzien, ook al zijn de letters niet even breed.

Stap 4: werk de vorm uit

Voeg dikte toe aan de neerwaartse lijnen door er een tweede lijn naast te tekenen en het tussenstuk in te vullen. Teken eventueel een schreef of een krul aan het einde van een letter.

Stap 5: overtrekken en wissen

Trek de letters over met de fineliner. Wacht tot de inkt droog is, en gum dan de potloodlijnen weg. Voeg tot slot decoratie toe: een schaduw, een lijntje of een sterretje.

Stijlen om mee te beginnen

• Blokletters: rechte, gelijkmatige letters, eenvoudig en goed leesbaar.
• Schreefletters: letters met kleine streepjes aan de uiteinden, klassiek en sierlijk.
• Schrijfletters (script): letters die in elkaar overlopen, met dikke neerhalen.
• Bubbelletters: dikke, ronde letters, speels en vrolijk.
• Letters met schaduw: een zachte schaduw rechts en onder, die de letters laat opstaan.

Probeer elke stijl met hetzelfde woord. Zo zie je welke bij je past.

Handletteren voorbeelden en ideeën

Zoek je inspiratie? Er zijn veel toepassingen:

• Verjaardagskaart: een naam of een leeftijd met versiering. Een kaart met een grote 80 en wat bloemen is een mooi, persoonlijk cadeau.
• Wenskaarten voor geboorte, trouwen of beterschap.
• Posters en spreuken: een korte tekst voor aan de muur.
• Bullet journal: kopjes en titels.
• Cadeaulabels en enveloppen.
• Een naamplaatje voor een deur of een verjaardagstaart.
• Combinaties met tekeningen: een tekening van een dier met een kort woord eronder. Bijvoorbeeld de hond uit tekenen hond met een naam eronder.

Voor handletteren voor een verjaardag begin je met de naam of de leeftijd als hoofdtekst, met erbij een bloemenrand of slingers. Handletteren cijfers werkt hetzelfde als letters: bouw ze op uit eenvoudige vormen.

Het alfabet leren handletteren

Wie een hele tekst wil letteren, heeft een eigen alfabet nodig. Begin met kleine letters in één stijl en oefen het alfabet in rijen op ruitjespapier. Let op de vormen die je vaak herhaalt: de ronde bogen van a, c, d, e, g, o en q, en de lijnen van b, h, m, n, p en r. Een hele pagina met alleen de letter ‘a’ is een goede oefening. Meer over dit onderdeel lees je in onze uitleg over het handletteren alfabet.

Handletteren met een brushpen

Een brushpen heeft een zachte, flexibele punt. Druk je harder, dan wordt de lijn dikker, trek je licht, dan wordt hij dun. Daarmee maak je het typische handlettering-effect: dikke neerhalen en dunne opwaartse halen. Het kost wat oefening, want je moet leren met druk te variëren. Begin met lijnen: een rij golven, waarbij de neergaande lijn dik is en de opgaande lijn dun. Doe dat een paar bladzijden lang, voor je aan letters begint.

Houd je pen onder een hoek van ongeveer 45 graden en draai je papier zodat je pols ontspannen blijft. Trek de lijnen met je arm, niet alleen met je vingers. Teken een letter in losse streken: eerst de dunne lijnen, dan de dikke, zodat je niet steeds van druk hoeft te wisselen. Gebruik een tekenblok of speciaal brushpenpapier: ruw papier slijt de punt van je pen sneller.

Handletteren in je bullet journal

Veel mensen ontdekken handletteren via een bullet journal. Daar gebruik je het voor titels, maandkoppen en kleine spreuken. Houd de stijl consequent: kies één stijl voor titels en één voor ondertitels, en gebruik dezelfde kleur. Een journal wordt mooier als de letters rustig blijven en de versiering klein. Wil je meer weten over deze combinatie, dan sluit het aan op de manier waarop je handlettering en tekenen kunt combineren.

Begin met één titel per week en bouw dat langzaam uit. Letters in een journal hoeven niet perfect te zijn, want het is een persoonlijk boek. Een wat scheve letter laat zien dat het door jou is gemaakt, en dat is het mooie van handgemaakt werk.

Tips voor mooie letters

• Hou de ruimte gelijk. Zie het witte tussen de letters als vorm.
• Gebruik hulplijnen. Zonder raster loopt je tekst scheef.
• Overdrijf de verhoudingen. Hoge letters en lage letters geven ritme.
• Beperk je tot twee stijlen per ontwerp.
• Teken groot. Bij kleine letters zie je fouten niet, maar ook niet de mooie details.
• Maak een proefversie op los papier voor je op de kaart begint.
• Wees geduldig. Mooie letters zijn zelden de eerste.

Veelgemaakte fouten

• Letters te dicht op elkaar. Geef ze ruimte.
• Geen hulplijnen. Dan gaat alles scheef.
• Te veel stijlen. Kies er één of twee.
• Direct met pen beginnen. Schets eerst met potlood.
• De inkt niet laten drogen voordat je gumt. Dat geeft vegen.
• Te veel decoratie. Een mooie letter heeft weinig nodig.

Oefenschema voor twee weken

• Dag 1 tot 3: hulplijnen en blokletters. Het hele alfabet in potlood.
• Dag 4 tot 6: een schrijfstijl met dikke neerhalen.
• Dag 7 tot 9: woorden en namen, in twee stijlen.
• Dag 10 tot 12: een kaart met tekst en een eenvoudige versiering.
• Dag 13 tot 14: een poster met een korte spreuk.

Vijftien minuten per dag is genoeg. Bewaar je oefenbladen, zodat je na twee weken kunt zien hoeveel mooier je letters zijn geworden.

Veelgestelde vragen over handletteren

Verder lezen