Handlettering voor beginners: materiaal, technieken en je eerste letters

Handlettering is de kunst van het tekenen van letters: je schrijft een woord niet in één vlotte beweging, maar bouwt elke letter op en geeft hem vorm. Met een potlood schets je het woord, met een brush pen of fineliner trek je de lijnen over en met een gum haal je de hulplijnen weg. Je hebt daarvoor geen mooi handschrift nodig, want de letters worden getekend en niet geschreven.

Wie handlettering wil leren, begint met drie dingen: een brush pen met een stevige punt, glad papier en een paar basisoefeningen voor dikke en dunne lijnen. In deze gids lees je hoe je dat aanpakt, welk materiaal het waard is en hoe je van losse oefeningen naar je eerste citaat komt. Wil je meteen een alfabet oefenen, ga dan naar handletteren alfabet.

Wat is handlettering?

Handlettering, ook wel lettering of handletteren genoemd, is het tekenen van letters. Elke letter wordt opnieuw opgebouwd, en juist daardoor krijgt een tekst een eigen karakter. Het is dus geen handschrift, maar een soort illustratie met letters.

Het verschil met kalligrafie zit in de werkwijze, niet in het eindresultaat. Dat legt Lettering Daily goed uit: bij handlettering teken je elke letter, bij kalligrafie schrijf je de letters meestal in één beweging. Bij kalligrafie hoort daarom een vaste techniek met vaste regels, bij handlettering mag je zelf kiezen hoe een letter eruitziet. Meer over die schrijfkunst lees je in onze pagina over kalligrafie.

De grens is niet scherp. Veel mensen die beginnen met handlettering, komen vanzelf bij kalligrafie uit, en andersom. Daarom noemen we in deze gids beide, en kun je gerust tussen de twee wisselen.

Welk materiaal heb je nodig voor handlettering?

Voor handlettering heb je weinig nodig. Een potlood, een gum, een liniaal en een pen zijn genoeg. Hieronder staat wat je echt gebruikt.

Een brush pen

De brush pen is de pen die bij handlettering hoort. De punt is een kleine kwast van vilt of nylon. Als je zacht drukt, trek je een dunne lijn, en als je harder drukt, een dikke. Dat verschil is de basis van de bekende lettering-look.

Er zijn twee soorten:

• Harde punt (small). Kleiner, stijver, makkelijk te besturen. De beste keuze voor beginners met brush pen en voor kleine letters.
• Zachte punt (large). Meer kwast, meer vrijheid, grotere letters. Mooi, maar het vraagt meer controle.

Veel mensen beginnen met een set van twee of drie verschillende brush pens, zoals je die bij Action of de hobbywinkel vindt. Bekende merken zijn Tombow, Pentel, Ecoline en Pipoos, maar elke goede brush pen is prima om mee te beginnen. Een brush pen kopen hoeft niet duur te zijn: begin met één of twee pennen en breid later uit.

Fineliners en dunne stiften

Een fineliner (0,3 tot 0,8 mm) gebruik je om letters mee te omlijnen, schaduwen te zetten en details toe te voegen. Eén pen in zwart en één in een tweede kleur is genoeg.

Papier

Dit wordt vaak onderschat. Dun, ruw papier maakt de punt van je brush pen kapot, want de vezels trekken eraan. Kies glad papier, bijvoorbeeld marker- of lettering-papier, of een boekje met gladde pagina’s. Kopieerpapier gaat ook, maar op dun papier schijnt je pen door.

Hulpmiddelen

• Een potlood en een zachte gum.
• Een liniaal om hulplijnen te trekken.
• Een blok met geruit of gestippeld papier als je een lijnenpatroon nodig hebt.

Kijk je naar een complete set om te beginnen, dan is dit een prima basis: één harde en één zachte brush pen, een fineliner, een potlood, een gum en een blok glad papier.

De basisbeweging van brush lettering

Brushlettering, de bekendste vorm van handlettering, rust op één regel: omhoog dun, omlaag dik. Als je je pen omhoog beweegt, druk je zacht en maak je een dunne lijn. Als je omlaag beweegt, druk je harder en maak je een dikke lijn.

Dat klinkt eenvoudig, maar het vraagt oefening, want je hand is gewend om altijd even hard te drukken. Doe daarom eerst deze oefeningen, een paar minuten per dag:

1. Op en neer. Teken een rij golvende lijnen, zacht omhoog en harder omlaag. Houd de afstand tussen de lijnen gelijk.
2. Ovalen. Teken ovalen met één dikke kant. Dit is de vorm van de letters a, o, d en g.
3. Lussen. Teken een rij lussen. Je hand leert hier om vloeiend van dun naar dik te gaan.
4. Onder- en bovenlus. Dit zijn de vormen van de letters l, h, y en g.

Geef het een paar dagen. Veel beginners geven na een kwartier op omdat de lijnen nog niet gelijk zijn, maar dat gaat vanzelf beter naarmate je hand het ritme leert. Een kwartier per dag, een paar weken lang, geeft meer resultaat dan één avond van twee uur.

Zo bouw je een woord op

Als je de basisbewegingen een beetje beheerst, bouw je je eerste woord op. Doe dat in deze volgorde:

1. Kies een kort woord, bijvoorbeeld “koffie” of “thuis”. Een kort woord laat je letters oefenen zonder dat je het overzicht kwijtraakt.
2. Schets het in potlood. Trek twee hulplijnen: de basislijn onderaan en de x-hoogte, de hoogte van de kleine letters. Zet er een lichte middenlijn tussen als je dat prettig vindt.
3. Teken de letters licht. Gebruik de skeletlijn, de lijn die door het midden van elke letter loopt. Pas daarna maak je de dikke delen.
4. Overtrek met brush pen. Ga langzaam. Dik bij de neerwaartse lijnen, dun bij de opwaartse.
5. Gum de potloodlijnen weg als de inkt helemaal droog is. Anders smeert hij.
6. Voeg details toe, zoals schaduw, een tweede lijn naast de dikke delen of kleine versieringen.

Let op de ruimte tussen de letters. Veel beginners zetten ze te ver uit elkaar. De ruimte tussen de letters (kerning) hoort optisch gelijk te zijn, niet in millimeters. Kijk naar de lege ruimte, niet naar de letters.

Stijlen om te proberen

Als je de basis kent, kun je spelen met stijl. Dit zijn de bekendste:

• Brush script. Het lettertype van veel citaten: verbonden letters met dik en dun.
• Faux calligraphy. Je schrijft gewoon, tekent daarna de neerwaartse lijnen dikker. Een slimme manier om het kalligrafielook te krijgen met elke pen.
• Blokletters. Rechte, gelijke letters, vaak met schaduw. Makkelijk te beheersen en mooi voor titels.
• Serif en sans serif. Letters met of zonder haakjes. Handig als je teksten mixt.
• Bounce lettering. Letters die niet op één lijn staan, maar op en neer dansen. Speels en een goede oefening voor losse vormen.

Veel beginners kiezen te veel stijlen tegelijk. Kies er één, oefen een paar weken en voeg dan een tweede toe.

Een oefenplan voor vier weken handlettering

Wie handlettering wil leren, heeft meer aan een vast plan dan aan losse pogingen. Dit schema kost een kwartier per dag en bouwt rustig op. De weken zijn een richtlijn, geen examen.

Week 1: alleen lijnen. Vul elke dag een halve pagina met golven, ovalen en lussen. Let alleen op het drukverschil tussen omhoog en omlaag. Je maakt nog geen letters, en dat is de bedoeling: je hand moet eerst het ritme leren.

Week 2: losse letters. Pak elke dag vier of vijf letters en teken ze steeds opnieuw, eerst in potlood en daarna met de brush pen. Begin met de letters die uit ovalen bestaan (a, o, d, g, q) en ga daarna naar de rechte letters (i, l, t, u). Dit is de week waarin je handletteren alfabet het best kunt gebruiken als voorbeeld.

Week 3: woorden. Kies elke dag één kort woord en schrijf het drie keer onder elkaar. Let op de ruimte tussen de letters en op de verbindingen. Je merkt dat sommige combinaties, zoals “rn” of “ee”, moeilijker zijn dan losse letters.

Week 4: een eerste ontwerp. Maak een kaart of een kort citaat met een eenvoudige opmaak: een tekst, een lijn eronder en eventueel een klein plantje of sterretje. Gebruik hiervoor potlood, brush pen en fineliner.

Bewaar je oefenbladen. Na vier weken leg je het eerste vel naast het laatste, en dan zie je meteen hoeveel er is veranderd. Dat is de beste motivatie om door te gaan met handlettering.

Kleur, schaduw en versiering

Als je letters goed staan, kun je ze opfleuren. Dat hoeft niet ingewikkeld.

• Schaduw. Trek langs één kant van elke letter een tweede lijn, schuin naar rechts onder. Vul de ruimte ertussen met zwart of een donkere kleur. Houd de schaduw bij alle letters aan dezelfde kant.
• Inline. Trek binnen de dikke delen van een letter een dunne lijn, zodat het lijkt alsof de letter is uitgehold.
• Kleurverloop. Met twee brush pens in naastgelegen kleuren kleur je een woord van links naar rechts van de ene naar de andere tint. Dit werkt het best met pens met dezelfde inktbasis.
• Versiering. Kleine blaadjes, sterretjes, stippen en lijntjes rond een woord maken een tekst af. Houd ze klein en bescheiden, zodat de letters de hoofdrol houden.

Gebruik niet alles tegelijk. Eén extra, zoals alleen een schaduw, is vaak mooier dan vijf effecten door elkaar.

Handlettering en kalligrafie: wat past bij jou?

Wil je een strakke, klassieke stijl met veel regels, dan zit je bij kalligrafie goed. De Nederlandse Wikipedia over kalligrafie beschrijft dat als de kunst van het schoonschrift, met onder meer de brede pen, de puntpen en inkt als gereedschap. Wil je vrijer werken met vormen, kleur en illustratie, dan past handlettering beter. Voor het eerste kun je het best beginnen met een potlood en het tweede met een brush pen.

Wie twijfelt, begint met handlettering. De drempel is lager, je hebt minder materiaal nodig en je ziet snel resultaat. En de basis die je leert, is bij kalligrafie ook bruikbaar.

Handlettering combineren met andere hobby’s

Letters passen bij bijna elke creatieve bezigheid. Je kunt ze gebruiken voor:

• Bullet journals en dagboeken. Titels en koppen in eigen stijl maken je pagina’s persoonlijk. Lees meer in onze gids over journaling en bullet journal.
• Kaarten en cadeaus. Een zelfgemaakte kaart met een handgeletterde tekst is veel persoonlijker dan een gekochte.
• Citaten en posters. Een mooie zin, groot en in je eigen letters, past in een lijst aan de muur.
• Schilderijen. Een lettering-element is een mooie toevoeging aan een tekening of aquarel.

Veelgemaakte fouten bij handlettering

• Te hard drukken in de opwaartse beweging. Dan wordt je lijn te dik en is het verschil met de neerwaartse beweging weg.
• Te snel werken. Handlettering is langzaam, vooral in het begin. Haast geeft trillende lijnen.
• Niet eerst schetsen. Wie meteen met pen begint, krijgt scheve regels en ongelijke letters.
• Een pen op ruw papier gebruiken. Je beschadigt de punt en de lijnen worden ongelijk.
• Te vroeg opgeven. De eerste weken zien je letters er onhandig uit. Dat is normaal.

Veelgestelde vragen over handlettering

Verder lezen