Perspectief tekenen: eenpuntsperspectief en tweepuntsperspectief stap voor stap

Perspectief tekenen draait om drie dingen: een horizon, een of twee verdwijnpunten en lijnen die daar naartoe lopen. Alles wat verder weg is, wordt kleiner en alle evenwijdige lijnen in de diepte komen samen in één punt. Met een liniaal, een potlood en deze regel teken je een kamer, een straat of een gebouw dat klopt.

Perspectief klinkt technisch, maar het is vooral een manier van kijken. Je tekent wat je ziet: dat de rails in de verte smaller lijken en dat de gevel van een huis schuin wegloopt. Wie dat een keer begrijpt, ziet het overal terug. Wil je eerst de basis van tekenen? Dat staat in onze gids leren tekenen.

Wat is perspectief

Perspectief is volgens Wikipedia een manier om driedimensionale voorwerpen op een plat vlak weer te geven, zoals het oog ze ziet. Het berust op het feit dat een voorwerp N keer kleiner lijkt als het N keer verder weg staat. Lijnen die van de kijker af lopen, komen samen in een verdwijnpunt, en die verdwijnpunten liggen meestal op de horizon.

De techniek is niet nieuw. Filippo Brunelleschi experimenteerde rond 1415 tot 1420 in Florence met het nauwkeurig tekenen van gebouwen, en Leon Battista Alberti legde in zijn verhandeling De pictura rond 1435 uit hoe het werkt. Albrecht Dürer schreef in 1525 over perspectief in zijn boek over meten. Wat toen een nieuwe ontdekking was, is nu een standaard onderdeel van tekenen.

De horizon en het verdwijnpunt

Alles begint met de horizonlijn. Dat is de lijn op ooghoogte, waar land en lucht lijken te ontmoeten. Sta je, dan is de horizon hoog, zit je, dan is hij lager. Alles wat boven de horizon staat, zie je van onderaf. Alles eronder zie je van bovenaf.

Het verdwijnpunt ligt op de horizon. Denk aan een recht stuk spoor: de rails lijken samen te komen op een punt in de verte. Dat is het verdwijnpunt. Alle lijnen die in werkelijkheid evenwijdig lopen en van je af gaan, wijzen in je tekening naar dat punt.

Een goede oefening: ga bij een raam staan en teken op het glas (met een uitwisbare stift) de lijnen van de straat. Je ziet meteen hoe ze naar één punt gaan. Wil je het wat rustiger, doe het op papier met een foto van een straat.

Eenpuntsperspectief

Bij eenpuntsperspectief kijk je recht op een vlak: een gang, een straat, een kamer waarin je naar de achterwand kijkt. Er is één verdwijnpunt, meestal in het midden van de horizon.

Een kamer in eenpuntsperspectief in vijf stappen

1. Teken de horizonlijn halverwege je papier, met een liniaal.
2. Zet een verdwijnpunt in het midden van de lijn.
3. Teken de achterwand als een rechthoek rond het verdwijnpunt.
4. Trek hulplijnen vanaf het verdwijnpunt door de vier hoeken van de achterwand naar de randen van je papier.
5. Teken de voorste rand van de kamer als een grotere rechthoek waarvan de hoeken op die hulplijnen liggen.

Je hebt nu een kamer. Met dezelfde hulplijnen kun je meubels, ramen en vloertegels plaatsen. Alle horizontale lijnen die evenwijdig zijn aan de rand van je papier, blijven horizontaal. Alle verticale lijnen blijven verticaal. Alleen de lijnen die naar achteren lopen, wijzen naar het verdwijnpunt.

Tweepuntsperspectief

Bij tweepuntsperspectief kijk je naar de hoek van een gebouw of een doos. Je ziet twee zijden schuin. Daardoor heb je twee verdwijnpunten, allebei op de horizon, ver uit elkaar.

Een gebouw in tweepuntsperspectief in zes stappen

1. Teken de horizonlijn en zet er twee verdwijnpunten op, ver uit elkaar, bijvoorbeeld aan de randen van je papier.
2. Teken een verticale lijn voor de voorste hoek van het gebouw. Zet hem tussen de twee verdwijnpunten, bij voorkeur iets naar een kant.
3. Trek vanaf de boven- en onderkant van die lijn hulplijnen naar beide verdwijnpunten.
4. Teken de achterkanten met twee verticale lijnen die de hulplijnen doorsnijden.
5. Voeg het dak, de ramen en de deur toe. Gebruik ook daarvoor lijnen naar de verdwijnpunten.
6. Teken verticale lijnen echt verticaal. In deze methode blijven alle verticale lijnen verticaal.

Hoe verder de verdwijnpunten uit elkaar liggen, hoe natuurlijker het gebouw eruitziet. Zet je ze te dicht bij elkaar, dan lijkt het gebouw vervormd.

Perspectief tekenen gebouwen

Gebouwen zijn de meest voorkomende reden om perspectief tekenen te leren. Begin met een eenvoudige doos als basis en bouw daarop voort. Een huis is een doos met een dak. Een toren is een hoge doos. Een winkelstraat is een rij dozen naast elkaar, allemaal met hun lijnen naar hetzelfde verdwijnpunt.

Voor perspectief tekenen gebouwen werkt deze volgorde:

• Eerst de grote dozen. Bepaal de breedte, hoogte en diepte van het gebouw.
• Dan de onderverdeling. Ramen en deuren verdeel je met diagonalen, zodat ze op gelijke afstand staan.
• Daarna de details. Dakranden, kozijnen en trappen.
• Tot slot schaduw. Bepaal vanaf waar het licht komt en schaduw de andere kant.

Bij ramen en deuren helpt een handige truc: teken een diagonaal door een rechthoek in perspectief. Het snijpunt van de diagonalen is het midden, ook al lijkt het niet zo. Zo kun je een vlak halveren en een raam precies in het midden zetten.

Perspectief tekenen voor een landschap

Ook in de natuur geldt perspectief, al zie je minder rechte lijnen. Hier heet het vaak luchtperspectief: dingen die ver weg zijn, zijn lichter, blauwer en minder scherp. Een rij bomen langs een weg krijgt kleinere, lichtere bomen naarmate hij verder weg staat. Een pad dat naar de horizon loopt, wordt smaller. De horizon bepaalt hoeveel lucht en hoeveel land je tekent.

Cirkels in perspectief

Wielen, kopjes en potten zijn rond, maar in perspectief worden ze ellipsen. Een ellips is het beeld van een cirkel onder een hoek: hoe schuiner je kijkt, hoe smaller de ellips. Teken daarom een cirkel in perspectief eerst als een vierkant in perspectief, en teken de ellips erin, rakend aan het midden van elke zijde.

Een veelgemaakte fout is om de ellips met punten aan de uiteinden te tekenen. De uiteinden van een ellips zijn altijd ronde bogen. Oefen het door een rij ellipsen te tekenen van smal tot breed, en leg er een stapel kopjes of een fiets naast om te vergelijken.

Tips om perspectief goed te krijgen

• Gebruik een liniaal voor de hulplijnen, maar teken het onderwerp zelf met losse hand.
• Teken licht zodat je hulplijnen kunt wegvegen.
• Houd één horizon aan. Meer horizonlijnen in één tekening geven een vreemd effect.
• Zet je verdwijnpunten ver uit elkaar bij tweepuntsperspectief.
• Laat dingen overlappen. Wat vooraan staat, bedekt wat erachter staat. Dat geeft diepte, zonder lijnen.
• Varieer in dikte. Dikkere lijnen vooraan, dunnere achteraan.
• Kijk naar foto’s en leg er een liniaal op, om de verdwijnpunten te vinden.

Veelgemaakte fouten bij perspectief tekenen

• Verschillende horizons in één tekening. Houd één lijn aan.
• Verdwijnpunten die niet op de horizon liggen. Dat geeft een scheef beeld.
• Verticale lijnen die schuin lopen. In de standaardmethode blijven ze recht.
• Te dicht bij elkaar geplaatste verdwijnpunten. Dat vervormt.
• Objecten die niet kleiner worden. Dingen op afstand zijn kleiner.
• Te veel hulplijnen laten staan. Gum ze weg of maak ze heel licht.

Oefeningen voor perspectief tekenen

• Week 1: teken tien kamers in eenpuntsperspectief met een ander verdwijnpunt (links, midden, rechts, hoog, laag).
• Week 2: teken tien dozen in tweepuntsperspectief, van groot naar klein.
• Week 3: teken een straat met vijf huizen.
• Week 4: teken je eigen kamer vanuit je stoel. Meet de verhoudingen met je potlood.
• Elke week: één schets op locatie. Hoe je dat doet, lees je bij schetsen in onze gids.

Perspectief bij portretten en dieren

Perspectief is niet alleen voor gebouwen. Een hoofd dat draait, krijgt gebogen hulplijnen, en een gezicht van schuin onderen laat de neus groter lijken. Wie een portret van opzij of schuin wil tekenen, gebruikt dezelfde logica. Meer daarover staat in onze gids over portret tekenen. Bij dieren speelt voorverkorting een rol: een hond die naar je toe loopt, laat zijn kop groot en zijn lijf kort zien. Hoe je dat aanpakt, lees je bij dieren tekenen. En bij manga is perspectief een belangrijk middel om beweging en dramatiek te laten zien, zoals beschreven in manga tekenen. Perspectief werkt ook met kleur: een landschap met pastelkrijt wint aan diepte als je de achtergrond lichter en blauwer maakt, zie pastelkrijt.

Veelgestelde vragen over perspectief tekenen

Verder lezen