Schilderen op keramiek: zo begin je met mokken, borden en bisque

Schilderen op keramiek doe je met speciale verf voor porselein of keramiek, op een schoon en vetvrij oppervlak. Je schildert je motief, laat de verf drogen en bakt het meestal in de oven in, zodat de kleur beter blijft zitten. Wat de verf kan en niet kan, staat op de verpakking. Het belangrijkste om vooraf te weten: veel verf is bedoeld voor decoratie en niet voor oppervlakken waar je direct van eet.

Nog nooit met verf gewerkt? Begin dan met ons overzicht schilderen voor beginners. De meeste ideeën daaruit gelden ook voor keramiek.

Waarop kun je schilderen?

Keramiek is een verzamelnaam voor gebakken klei en dat komt in een paar vormen voor. Het verschil bepaalt hoe je werkt.

Bisque (biscuit)

Bisque is keramiek dat één keer is gebakken, zonder glazuur. Volgens de uitleg van Digitalfire over bisque wordt bisque op een relatief lage temperatuur gebakken, waardoor het poreus blijft en water uit glazuur opneemt. Voor jou betekent dat: het oppervlak zuigt verf op. Je schildert het liefst in meerdere dunne lagen, en het resultaat is vaak matter dan op glad porselein. Bisque is erg geschikt voor beeldjes, bloempotten en decoratieve schalen.

Geglazuurd keramiek en porselein

Een mok, bord of schaaltje met een glad glazuur is glanzend en niet poreus. Daar hecht gewone verf slecht aan. Je hebt verf of stiften nodig die specifiek voor porselein en glas zijn bedoeld. Ze blijven beter zitten en kunnen na het drogen vaak worden ingebrand. Wil je een kop of bord versieren dat je regelmatig gebruikt, kies dan een kant die niet met de mond of het eten in aanraking komt, of hou het bij decoratie.

Terracotta

Terracotta is ongeglazuurde, roodachtige klei. Het zuigt vocht op, vooral aan de onderkant. Voor een pot die buiten staat, werkt een vernis of afdichter over de verf. Binnen kun je met acrylverf prima een leuk motief schilderen. Wil je daar meer over weten, kijk dan bij acrylverf.

Welke verf kies je?

Je hebt een paar keuzes, en elke keuze past bij een ander gebruik.

Porselein- en keramiekverf

Speciale porselein- of keramiekverf is gemaakt om op glad glazuur te blijven zitten. Veel merken schrijven voor dat je het werk na het drogen in de oven moet inbranden, op de temperatuur en met de tijd die de fabrikant noemt. Tijden verschillen per merk. De ene fabrikant noemt een droogtijd van enkele uren aan de lucht en dan een half uur in de oven, de andere noemt langere bakduur. Gebruik altijd de aanwijzing van je eigen verf, want de uitkomst hangt af van het type.

Porseleinstiften

Porseleinstiften zijn een makkelijke start. Je tekent direct op het keramiek, je hebt geen penselen nodig en kleine fouten haal je vaak weg met een wattenstaafje voordat de verf is opgedroogd. Ze zijn minder geschikt voor grote vlakken, want daar ontstaan strepen.

Acrylverf

Acrylverf werkt op ongeglazuurd en poreus keramiek heel goed, en is dan een goedkope en eenvoudige keuze. Op een glad glazuur hecht het minder, en het is niet krasvast of vaatwasserbestendig. Gebruik acryl dus voor decoratieve voorwerpen die je niet wast. Een doorzichtige vernis maakt het werk steviger.

Verf voor glas en keramiek combineren

Sommige verf wordt zowel voor glas als voor keramiek verkocht. Als je ook interesse hebt in glas schilderen, kun je dezelfde set gebruiken.

Wat heb je nodig?

• Het keramiek: een mok, bord, tegel, beeldje of pot.
• Verf of stiften die voor keramiek of porselein bedoeld zijn.
• Penselen in een paar maten: een plat voor vlakken en een fijn voor details.
• Isopropylalcohol of ontvetter en een pluisvrij doekje.
• Wattenstaafjes voor correcties.
• Een kleurpalet of oud bord om verf op te mengen. Een glazen of wit keramieken palet werkt goed.
• Potlood of een stift die verdwijnt voor het voorschetsen, plakband of stencils.
• Een oven voor het inbranden, als de verf dat vraagt.

Schilderen op keramiek in zes stappen

Stap 1: maak het oppervlak schoon

Poets het keramiek met een pluisvrij doekje en een beetje ontvetter of alcohol. Vingers laten vet achter, en vet is de grootste vijand van verf op keramiek. Raak het oppervlak daarna zo weinig mogelijk aan.

Stap 2: kies een eenvoudig motief

Bedenk wat je wilt schilderen. Eenvoudige vormen zijn het mooist: bloemen, bladeren, stippen, strepen, een abstract patroon. Bij schilderen op keramiek komt het schilderij meestal op een rond of gebogen vlak, dus houd het simpel. Wil je dieren of een voorstelling schilderen, lees dan ook ons stappenplan voor dieren schilderen.

Stap 3: schets licht voor

Een potlood laat vaak een lijn achter op keramiek, maar die kun je er met een vochtig doekje afhalen. Gebruik niet te veel druk. Je kunt ook een stencil of plakband gebruiken voor rechte lijnen.

Stap 4: schilder in dunne lagen

Begin met de achtergrond of de grote vlakken. Een dun laagje droogt gelijkmatiger dan een dik laagje en laat de ondergrond minder zien. Laat elke laag drogen voor de volgende. Tip: schilder licht naar donker, en zet de details als laatste.

Stap 5: laat drogen en brand in

Laat de verf drogen volgens de verpakking. Brand het daarna, als het merk dat voorschrijft, in de oven in. Zet het werk meestal in een koude oven en laat het samen met de oven opwarmen en weer afkoelen. Zo voorkom je dat het keramiek door een plotselinge temperatuurwisseling barst. Houd je altijd aan de tijd en temperatuur van jouw verf.

Stap 6: afwerken

Laat het werk goed afkoelen. Voor ongeglazuurd keramiek met acrylverf kun je een laagje vernis aanbrengen als bescherming. Bij ingebrande porseleinverf is dat meestal niet nodig.

Kun je van beschilderd keramiek eten of drinken?

Dit is de vraag die het vaakst terugkomt. Het eerlijke antwoord: niet automatisch. Veel porseleinverf en -stiften zijn uitdrukkelijk bedoeld voor decoratie. De verpakking zegt dan vaak dat het beschilderde deel niet met voedsel of de mond in aanraking mag komen. Ook de vaatwasser en de magnetron zijn vaak niet toegestaan, of pas na inbranden en dan nog met beperkingen.

Wat kun je doen?

• Lees de verpakking of de technische fiche van je verf. Daar staat of de verf voedselveilig is.
• Schilder alleen op de buitenkant, en niet op de rand waar je met je mond komt.
• Gebruik beschilderd keramiek voor decoratie: vazen, schalen, bloempotten, beeldjes en wandborden.
• Twijfel je? Behandel het stuk als decoratie.

Gewoon handwassen met een zachte spons is voor veel beschilderd keramiek de veiligste manier om het mooi te houden.

Ideeën voor je eerste project

Begin met iets kleins en eenvoudigs.

1. Een bloempot. Terracotta heeft een lekker ruw oppervlak, en een mislukt resultaat staat toch buiten of in een hoekje.
2. Een schaaltje voor sleutels of sieraden. Decoratief, en niet voor eten.
3. Een wandbord of tegel. Plat, makkelijk te schilderen en eenvoudig op te hangen.
4. Een vaasje met stippen of strepen. Zonder tekenwerk, met een beetje plakband.
5. Een mok als cadeau, op de buitenkant versierd, en bedoeld als decoratie of pennenbak.

Wil je de smaak te pakken hebben, probeer dan ook eens een eenvoudig schilderij maken op doek. Voor wie van de rustige herhaling houdt, is schilderen op nummer een andere ontspannen vorm.

Veelgemaakte fouten

Een vettig oppervlak

Het resultaat is dan dof en de verf laat los. Maak altijd schoon met ontvetter.

Te dikke lagen

Dikke verf scheurt of blijft kleverig. Schilder liever twee dunne lagen.

Het verkeerde type verf

Gewone acrylverf op glad glazuur kan er na een wasbeurt zo vanaf. Gebruik speciale verf, of beperk je tot decoratie.

Te snel inbranden

Laat de verf eerst drogen volgens de gebruiksaanwijzing. Anders ontstaan bellen.

De oven niet gebruiken zoals voorgeschreven

Zet het werk niet in een hete oven en haal het er niet meteen uit. Plotselinge temperatuurverschillen kunnen keramiek laten barsten.

Schilderen op terracotta

Een terracotta pot is een goedkope en leuke eerste ondergrond. Volgens Wikipedia over terracotta is het poreus, ongeglazuurd aardewerk van roodbakkende klei. Door die poreuze structuur zuigt het verf op en neemt het vocht op. Dat vraagt om een andere aanpak dan bij een gladde mok.

1. Maak de pot schoon en droog. Veeg stof en vuil weg met een licht vochtige doek en laat hem helemaal drogen.
2. Breng een grondlaag aan. Een laagje witte acrylverf of een geschikte primer voorkomt dat de pot verf opzuigt. Dat bespaart verf en geeft helderder kleuren.
3. Schilder je motief. Gebruik acrylverf in dunne lagen en laat elke laag drogen.
4. Werk de binnenkant af. Wil je de pot voor planten gebruiken, dan is een waterafstotende afwerking aan de binnenkant verstandig. Volg hiervoor de aanwijzingen van het product.
5. Sluit af met een vernis. Kies een vernis die geschikt is voor buitengebruik als de pot buiten staat.

Een beschilderde terracotta pot is bedoeld als sierobject. Eten of drinken doe je er niet uit. Leg de nadruk op de buitenkant en gebruik de pot met een plastic binnenpot als je er een plant in wilt zetten. Zie ook acrylverf.

Motieven en technieken voor beginners

Een gebogen oppervlak is lastiger dan een plat vlak. Kies daarom een motief dat bij de vorm past.

Stippen en lijnen

Een patroon van stippen of strepen werkt goed op keramiek en vergeeft kleine fouten. Gebruik de achterkant van een penseel of een stokje om gelijke stippen te zetten. Een rij stippen rond de rand van een kop of een bord ziet er direct verzorgd uit.

Sjablonen en tape

Met schilderstape maak je strakke lijnen en vlakken. Plak de tape op een droge ondergrond, druk de randen goed aan en haal de tape weg voordat de verf helemaal droog is. Zo voorkom je dat de verf meekomt.

Bloemen en bladeren

Met een penseelstreek van een druk-en-trek beweging maak je een blad. Bloemen bouw je op uit vijf of zes dezelfde streken rondom een stip. Meer over bloemen vind je bij bloemen schilderen.

Schoonmaken en onderhoud

Een beschilderd object blijft mooier als je het voorzichtig behandelt. Veeg stof weg met een zachte doek. Voor vuil gebruik je een licht vochtige doek. Vermijd schuurspons en agressieve schoonmaakmiddelen, want die kunnen de verf aantasten. Stop beschilderd keramiek niet in de vaatwasser, tenzij de fabrikant van de verf dat uitdrukkelijk toestaat. Bewaar bij voorkeur op een stabiele plek, zodat het niet kan vallen.

Gaat er toch iets mis, dan kun je kleine beschadigingen met dezelfde verf bijwerken. Test eerst de tint op een verborgen plek, want verf kan na drogen donkerder worden.

Veelgestelde vragen over schilderen op keramiek

Verder lezen