Schetsen voor beginners: zo leer je makkelijk schetsen

Schetsen leer je door snel en los te tekenen, zonder gum en zonder dat het mooi hoeft. Een schets is een eerste idee of een snelle observatie, geen afgemaakte tekening. Neem een schetsboek, een potlood en een voorwerp dat voor je neus ligt, en geef jezelf vijf minuten. Zo begint schetsen voor beginners.

Het lastige aan schetsen is niet de techniek, maar de perfectionist in je hoofd. Een schets mag er rommelig uitzien. Juist die losheid maakt dat je sneller leert en meer durft. Wil je eerst het grotere plaatje zien, lees dan onze gids leren tekenen. Hier gaat het om het schetsen zelf.

Wat is schetsen eigenlijk

Volgens Wikipedia is een schets een snel uit de losse hand gemaakte tekening die meestal niet bedoeld is als eindwerk. Hij legt vast wat je ziet of werkt een idee uit voor later. Het verschil met een studie is dat een studie meer is uitgewerkt en dient als voorbereiding op een groter werk. Leonardo da Vinci en Edgar Degas vulden schetsboeken die nu zelf als kunst worden gezien, maar vooral waren het hun werkplaatsen.

Dat is ook het mooie voor beginners: een schets hoeft niet te lukken. Het is een gesprek met jezelf over wat je ziet. Een slechte schets kost vijf minuten, en je leert er meer van dan van een dure tekening die je niet durft te beginnen.

Wat heb je nodig om te schetsen

Je hebt minder nodig dan je denkt.

• Een schetsboek. Formaat A5 of A4, met papier van zo’n 100 tot 150 gram. Een boek met een stevige kaft kun je overal mee naartoe nemen.
• Potloden. Een HB voor lichte lijnen en een 2B of 4B voor donkere accenten. De hardheid verschilt per merk, zoals de uitleg over potloodgraderingen laat zien, dus probeer je eigen set uit.
• Een gum. Een kneedgum is zacht voor het papier en haalt licht weg zonder vegen.
• Een fineliner of balpen voor als je zelfverzekerder wordt. Een pen dwingt je om niet te gummen.
• Een puntenslijper of mesje. Een scherp potlood geeft nauwkeurige lijnen, een stompe geeft brede vlakken. Sla niets over.

Voor beginners die ook willen schetsen op een tablet bestaat er een digitale route. Daarover lees je in onze gids over tekenen op iPad.

Schetsen voor beginners: zo begin je

Begin met vormen

Alles wat je ziet, bestaat uit simpele vormen: cirkels, vierkanten, driehoeken en cilinders. Een kop is een cilinder, een appel een bol, een boek een balk. Schets eerst die grote vorm, heel licht, en kijk of de verhouding klopt. Pas daarna maak je hem specifiek.

Teken met je arm

Schetsen met alleen je pols geeft stijve lijnen. Houd je potlood iets verder naar achteren, beweeg vanuit je elleboog of schouder en trek de lijn in één beweging. Een lijn die niet precies loopt, mag. Liever een levendige lijn dan een nette dode.

Teken wat je ziet

Je hersenen bedenken snel hoe iets eruitziet en dat is meestal fout. Een oog is geen amandel, een hand geen vijf stokjes. Kijk daarom vaker naar je voorwerp dan naar je papier. Een veelgebruikte oefening is om er een tijd lang niet naar je papier te kijken.

Werk met een tijdslimiet

Zet een timer op één, twee of vijf minuten en eindig als hij gaat, ook als je tekening niet af is. Een limiet haalt de druk weg en dwingt je om te kiezen wat belangrijk is. Wie schetsen wil leren, schetst vaak en kort.

Gebruik lichte en donkere lijnen

Begin licht, zodat je kunt corrigeren, en maak daarna de lijnen die je wilt houden donkerder. Een schets met drie tonen (licht, midden, donker) is al overtuigender dan een schets met alleen contouren.

Oefeningen om makkelijk te leren schetsen

Een vaste routine is nuttiger dan een goede bui. Probeer deze oefeningen een paar weken.

1. Contourtekening. Teken de omtrek van een voorwerp in één doorlopende lijn, zonder je potlood op te tillen en zonder naar je papier te kijken.
2. Gesture drawing. Teken in 30 seconden de beweging van iemand of iets, met zo weinig lijnen mogelijk. Een kat, een voorbijganger, je partner op de bank.
3. Dagelijks voorwerp. Schets elke dag één voorwerp: je schoen, een kop, een sleutelbos. Na een maand heb je dertig schetsen en zie je vooruitgang.
4. Ruimtes schetsen. Een hoek van je kamer, de keuken, een stoel bij het raam. Je leert verhoudingen en overlappingen. Voor diepte kun je later het onderdeel perspectief tekenen erbij pakken.
5. Schetsen op locatie. Neem je boek mee naar een café, trein of park. Je kijkt en tekent tegelijk en je durft sneller.

Wat kun je schetsen

Het kost vaak meer tijd om iets te bedenken dan om te tekenen. Hier zijn ideeën:

• Thuis: een kopje, een plant, je schoenen, een lamp, een fruitschaal.
• Buiten: een boom, een fiets, een bankje, een gebouw.
• Mensen: handen en voeten (moeilijk, dus goed om te oefenen), een zittende figuur, een gezicht van opzij.
• Dieren: een kat, een hond, vogels. Voor een eerste uitwerking kijk je bij tekenen hond.
• Fantasie: een vreemd huis, een robot, een schattig dier zoals in onze uitleg over tekenen schattig.

Voor meer ideeën kijk je bij wat kan ik tekenen. Wil je schetsen voor kinderen? Laat ze hun eigen omgeving tekenen. Een kleurboek is ook een beginpunt, zoals bij kleurboeken voor volwassenen te lezen is.

Schaduw en tonen in een schets

Met alleen lijnen blijft een schets plat. Een paar tonen maken hem bol. Schetsen met schaduw hoeft niet ingewikkeld: bepaal vanaf welke kant het licht komt en schaduw de andere kant. Gebruik de zijkant van je potlood in plaats van de punt en trek brede, lichte banen. Je werkt in drie niveaus: het papier zelf voor het lichtste, een middentoon met een lichte laag, en een donkere toon voor de diepste schaduw, vaak onder het voorwerp en op de plek waar twee vormen elkaar raken.

Kijk met half dichtgeknepen ogen naar je voorwerp. Details verdwijnen en je ziet alleen grote vlakken van licht en donker. Precies die vlakken zet je in je schets. Daarna kun je er zo nodig een lijn omheen trekken. Veel beginners doen het andersom: eerst een strakke omtrek, dan inkleuren. Het resultaat lijkt dan op een kleurplaat en niet op een schets.

Schetsen met pen of fineliner

Een pen geeft een andere werkwijze dan een potlood, omdat je niet kunt gummen. Dat is precies het nut. Je leert beslissen en je leert dat een lijn die er niet perfect staat, een karakteristieke lijn is. Begin met losse lijnen vanuit de pols, zonder te herhalen. Wil je een tweede lijn, zet hem er dan naast. Het geeft je schets een levendig, handgetekend gevoel dat veel mensen mooi vinden.

Schraffeer voor schaduw met parallelle lijntjes. Dichter bij elkaar is donkerder. Kruis je de lijntjes, dan wordt het donkerder nog. Zo krijg je met één pen een hele toonschaal. Gebruik waterbestendige inkt als je er later waterverf overheen wilt zetten.

Een schetsboek bijhouden

Een schetsboek werkt als een dagboek met beeld. Schrijf er de datum bij en kort wat je hebt gedaan, zoals wat voor potlood, hoe lang en wat lastig was. Na een paar maanden zie je je eigen groei, en dat is de beste motivatie. Begin niet in een duur, mooi boek dat je niet durft te bevuilen: een goedkoop schrift is fijner omdat het geen druk geeft. Sla een bladzijde die mislukt is niet over, maar teken er gewoon naast verder.

Neem je schetsboek overal mee, ook als je maar tien minuten hebt. Wachten op de trein, een kop koffie, een vergadering die uitloopt: allemaal kansen voor een schets. Hoe sneller je het boek pakt, hoe minder je erover nadenkt. Een schetsboek in je tas doet daarom meer dan een duur etui thuis.

Fouten die beginners maken bij schetsen

• Te voorzichtig tekenen. Vage, krabbelige lijnen met een zachte hand. Trek gewoon een lijn.
• Meteen gummen. Houd je fouten. Teken een tweede lijn eroverheen en kies de beste.
• Te lang op één detail. Een schets is niet de plek om elk blaadje te tekenen.
• Niets bewaren. Scheur geen pagina’s uit je boek. Je schetsboek laat je vooruitgang zien.
• Vergelijken met anderen. Op sociale media zie je afgemaakte werken, geen schetsboeken vol misstappen.

Veelgestelde vragen over schetsen

Verder lezen