Een puzzelmat is een zachte, opgerolde mat van vilt of schuim waarop je een puzzel legt en die je met de puzzel erop kunt oprollen. Je legt de mat plat op tafel, puzzelt gewoon, en rolt hem op als je klaar bent voor vandaag. De puzzel blijft zitten waar hij zat en past in de koker, zodat de tafel weer vrij is. Dat maakt de puzzelmat de goedkoopste manier om een puzzel te bewaren die niet in één avond af is.
In deze blog lees je hoe een puzzelmat werkt, welke soorten er zijn, waar je op let bij het kiezen en wat de nadelen zijn. Ook leggen we uit wanneer een puzzelbord beter bij je past.
Kort samengevat
- Een puzzelmat is een flexibele mat van vilt of schuim waarmee je een puzzel kunt oprollen.
- Je gebruikt hem door de mat uit te rollen, de puzzel te leggen en bij het stoppen alles op te rollen.
- Kies de maat op de grootste puzzel die je legt, en een mat met een goede koker.
- Nadelen: stukjes kunnen bij het oprollen verschuiven en de mat geeft weinig overzicht.
- Puzzel je vaker of met grote puzzels, dan is een puzzelbord met lades een stevigere keuze.
Wat is een puzzelmat en hoe werkt het?
Een puzzelmat is een mat van vilt, schuim of een combinatie. Het bovenvlak is ruw genoeg om puzzelstukjes vast te houden. Je rolt de mat uit over een tafel, legt je puzzel erop en puzzelt zoals je gewend bent. Moet de tafel vrij? Dan rol je de puzzel met de mat op rond een koker, bijvoorbeeld een kartonnen of kunststof buis, en berg je alles op.
Dat klinkt eenvoudig, en dat is het ook. Het werkt het best als de stukjes tot de rand liggen en de puzzel al aaneengesloten is. Los liggende stukken kunnen bij het oprollen schuiven. Daarom leggen veel puzzelaars eerst een stukje papier over de puzzel of gebruiken ze een laagje vilt als tweede laag.
De puzzelmat is een relatief moderne uitvinding. De legpuzzel zelf is volgens Wikipedia al zo’n tweeënhalve eeuw oud, maar hulpmiddelen om een puzzel veilig weg te zetten zijn veel jonger.
Soorten puzzelmatten
Er zijn drie hoofdvarianten.
De viltmat
Een dik vilten kleed, vaak met een rand van elastiek of klittenband. Vilt houdt stukjes goed vast en voelt zacht aan. Een nadeel is dat vilt stof en haren aantrekt en moeilijk te wassen is.
De schuimmat
Een mat van foam met een stoffen of lichtgrijze bovenlaag. Schuim is licht en makkelijk op te rollen, maar kan blijvend een bult krijgen als je hem te vaak oprolt. Voor puzzelaars met een kleine tafel is dit vaak de goedkoopste optie.
De opblaasbare of oprolbare mat met koker
Sommige matten worden verkocht met een koker of luchtdichte zak waar je de mat in oprolt. Dat is het gemak waar de puzzelmat voor bedoeld is. Controleer wel hoe groot de koker is, en of hij de dikte van een opgerolde puzzel aankan.
Waar let je op bij het kiezen van een puzzelmat?
De maat. Kies de mat op de grootste puzzel die je legt. Een puzzel van 1000 stukjes is meestal ongeveer 68 × 48 cm, maar dat verschilt per merk. De mat moet ruim groter zijn, zodat de puzzel er in zijn geheel op past. Voor een puzzel van 1000 stukjes bestaat een aparte gids: puzzelmat 1000 stukjes.
De bovenlaag. Een licht ruwe bovenlaag houdt stukjes vast. Een gladde mat laat stukjes glijden, ook als je de tafel maar even beweegt.
De dikte. Dikkere matten geven meer vlakheid, maar zijn lastiger op te rollen. Een mat van 3 tot 5 mm is voor de meeste puzzelaars een goed evenwicht, al is dat een richtwaarde.
De koker. Een stevige buis voorkomt dat de mat knikt. Zonder koker rol je de mat op rond een kartonnen koker uit een keukenrol, wat meestal ook werkt.
Het onderhoud. Een mat die je kunt afborstelen of kort kunt afnemen is prettiger dan een mat die je alleen met de hand kunt wassen. Houd er rekening mee dat vilt na een wasbeurt kan krimpen.
Hoe gebruik je een puzzelmat?
- Leg de mat plat op een tafel. Rol hem uit en laat hem een uur liggen als hij net uit de verpakking komt, zodat de bult eruit gaat.
- Leg de puzzel erop. Begin met de rand, werk daarna van buiten naar binnen.
- Rol de puzzel op. Leg een vel papier of een dun laken over de puzzel en rol de mat voorzichtig op rond de koker. Rol niet te strak, anders drukken de stukjes in elkaar.
- Berg de rol op. Leg hem plat of zet hem rechtop in een hoek. Zet hem niet onder een zware stapel.
- Rol hem de volgende keer uit. Doe dit langzaam en druk de puzzel met een vlakke hand aan.
Heb je een puzzel die nog niet in één stuk ligt? Dan helpt een puzzelplaat beter, omdat de ondergrond stijf blijft.
Tips om langer plezier te hebben van je puzzelmat
Een puzzelmat gaat jaren mee als je hem goed behandelt. Een paar gewoontes maken het verschil.
Rol altijd om een koker. Rol je de mat om zichzelf heen, dan knikt hij in het midden en krijg je een blijvende vouw. Een buis van minstens 8 cm doorsnee voorkomt dat. Dat is een richtwaarde, geen vaste regel: hoe dikker de koker, hoe vlakker de mat blijft.
Leg de mat niet op een glad blad zonder antislip. Een mat op een glimmende tafel glijdt zodra je erop leunt. Leg er een antislipmatje onder, zoals je voor tapijt gebruikt, of kies een mat met een rubberen onderkant.
Maak de puzzel eerst rand-af voor je gaat rollen. Een puzzel waarvan het kader klaar is, rolt veel stabieler op dan een puzzel met losse stukken in het midden. Leg losse stukken die nog nergens passen apart in een doosje.
Gebruik een tweede laag bij glanzende puzzels. Sommige puzzels hebben een glanzend oppervlak. Die glijden sneller op een mat. Een dunne stof of een vel zijdepapier ertussen helpt.
Leg de mat niet in de zon. Schuim wordt hard en vilt verkleurt. Bewaar de rol liever in een kast of onder een bank.
Voor wie is een puzzelmat het best?
Een puzzelmat past bij wie af en toe puzzelt en weinig ruimte heeft. Denk aan een studentenkamer, een klein appartement of een gezin waar de eettafel elke avond nodig is. Hij is ook handig als je wilt meenemen: een mat met een puzzel erop kan mee naar een vakantiehuis of een logeerpartij, zolang je hem voorzichtig rolt.
Puzzel je veel met kinderen? Dan is de mat een goede start. Kinderen leren zo een puzzel te bewaren zonder dat hij uit elkaar valt. Wie later toe is aan grotere puzzels, kan altijd doorstappen naar een bord of een puzzelplaat.
Voor wie meer wil, zoals sorteren, kantelen of een tafel die vrij blijft: kijk dan eens bij de uitleg over de puzzeltafel.
De nadelen van een puzzelmat
Een puzzelmat lost één probleem op: opbergen. Maar hij brengt ook een paar nadelen mee.
Verschuivende stukjes. Bij het oprollen kan een stukje uit de puzzel schuiven. Dat is vooral irritant bij een puzzel met veel kleine, glanzende stukjes.
Geen overzicht. Een mat heeft geen lades of rand. Je moet je stukjes elders sorteren, bijvoorbeeld in doosjes of op een aparte plaat.
Een bult in de mat. Door het oprollen krijgt de mat een kromming. Hij ligt dan nooit helemaal vlak, en stukjes kunnen naar het midden glijden.
Geen goede ondergrond voor een lijmlaag. Wil je de puzzel lijmen, dan heb je een harde plaat nodig. Een mat geeft mee.
Voor wie vaak puzzelt, zijn dit goede redenen om naar een puzzeltafel of een puzzelbord te kijken.
Puzzelmat of puzzelbord?
Een puzzelbord is stijf, heeft een rand en meestal lades. Je tilt hem met puzzel en al op en zet hem weg onder de bank. Een puzzelmat is goedkoper, lichter en verdwijnt in een koker. Waar je ook voor kiest, het draait om dezelfde vraag: hoeveel ruimte heb je, en hoe vaak puzzel je?
Een vuistregel: voor af en toe een puzzel is een mat prima. Voor wie wekelijks puzzelt, vaak aan een eettafel die steeds vrij moet, en wie wil sorteren op kleur en vorm, is een bord met lades de betere investering. Het verstelbare bord van AYOO kantelt in vijf standen, heeft vier lades en een hoes. Zo zit je rechter en ligt alles bij de hand.
Een puzzelmat maken of kopen?
Veel winkels verkopen puzzelmatten, zowel fysiek als online. Het aanbod en de prijzen wisselen per winkel en per seizoen, dus vergelijk voor je koopt. Let niet alleen op de prijs, maar ook op de afmeting en de bovenlaag.
Zelf een puzzelmat maken kan ook. Neem een stuk vilt van ongeveer 80 × 60 cm, een koker van een oprolbare folie of een kartonnen buis, en een elastiek om alles bij elkaar te houden. Vilt is verkrijgbaar bij hobbywinkels en stoffenzaken. Het resultaat is minder stevig dan een gekochte mat, maar voor een eerste proef is het een goedkoop begin.
Puzzel je graag met een Nederlandse tekenaar als Jan van Haasteren? Zijn puzzels van 1000 stukjes passen op een mat, maar het ontwerp heeft zoveel details dat sorteren in lades echt een voordeel is. Lees meer in onze gids over Jan van Haasteren.
Veelgestelde vragen over de puzzelmat
Wat is een puzzelmat?
Een puzzelmat is een zachte mat van vilt of schuim waarop je een puzzel legt en die je met de puzzel erop kunt oprollen. Zo kun je een onafgemaakte puzzel opbergen zonder dat je alle stukjes losmaakt.
Hoe werkt een puzzelmat?
Je rolt de mat uit op een tafel, legt je puzzel erop en puzzelt. Als je stopt, rol je de mat met de puzzel erop op rond een koker en berg je hem op. De volgende keer rol je hem uit en ga je verder.
Is een puzzelmat handig?
Ja, als je weinig ruimte hebt of af en toe puzzelt. De mat is licht en goedkoop. Voor wie vaak puzzelt of grotere puzzels legt, is een puzzelbord stevig en overzichtelijker.
Hoe groot moet een puzzelmat zijn voor 1000 stukjes?
Een puzzel van 1000 stukjes is meestal zo’n 68 × 48 cm. Kies een mat die iets groter is, bijvoorbeeld 76 × 56 cm. Controleer altijd de maat op de doos van je puzzel.
Kan ik een puzzelmat wassen?
Dat hangt van het materiaal af. Een schuimmat kun je afnemen met een vochtige doek. Vilt kun je vaak alleen borstelen of voorzichtig met de hand wassen. Lees de verpakking.
Wat is het alternatief voor een puzzelmat?
Een puzzelbord, een puzzelplaat of een puzzeltafel. Een bord heeft lades en een rand, een plaat is stijf maar eenvoudig, en een tafel is een vaste puzzelplek.
Kan ik een puzzelmat zelf maken?
Ja, met een stuk vilt en een koker. Het resultaat is minder stevig dan een gekochte mat, maar het werkt voor een eerste poging.
Schuiven de stukjes niet bij het oprollen?
Soms wel. Leg er een vel papier overheen en rol langzaam en niet te strak. Een puzzel die al goed in elkaar zit, schuift minder.
Puzzelen op een bord in plaats van een mat
Een mat is een goed begin. Wil je meer overzicht, lades voor je stukjes en een bord dat je met puzzel en al wegzet? Kijk dan naar het verstelbare puzzelbord of het draaibare puzzelbord van AYOO. Beide hebben een vilten ondergrond en een beschermhoes, zijn bedoeld voor puzzels tot 1000 stukjes en kosten € 89,95.