Vilten panelen zelf maken: materiaal kiezen, snijden en monteren

Vilten panelen zijn vlakke stukken vilt, losse vellen of op een drager gemonteerd, die je voor decoratie, geluidsdemping of opbergen gebruikt. Je kiest eerst het materiaal (wolvilt of synthetisch PET-vilt) en de dikte, snijdt het op maat met een scherp mes en monteert het op een plaat of frame. Zelf maken kost ongeveer een middag en een paar basisgereedschappen.

Deze pagina gaat over het materiaal en het maken. Wil je weten hoe panelen geluid dempen en waar je ze in een kamer ophangt, lees dan bij vilten wandpanelen. Voor het ambacht zelf, wol en techniek, begin je bij vilten. Meer ambachten die met vezels werken vind je in de pijler macramé, weven en textiel.

Welk materiaal zit er in vilten panelen?

Vilt is een niet-geweven textiel van vezels die in elkaar zijn gehaakt, zoals de Nederlandse Wikipedia het beschrijft. Dat kunnen wolvezels zijn, maar ook synthetische. Dat verschil bepaalt hoe je paneel aanvoelt, valt, snijdt en reageert op vocht en zon.

Wolvilt

Wolvilt is de klassieke keuze. Volgens de Engelse Wikipedia over felt is vilt van natuurlijke vezels brandvertragend en zelfdovend, dempt het trillingen en absorbeert het geluid. Het voelt zacht en warm aan en heeft een lichte, natuurlijke kleurschakering. Wolvilt neemt vocht op, trekt bij langdurige vochtigheid soms motten aan en is duurder.

PET-vilt en andere synthetische soorten

Synthetisch vilt wordt gemaakt van kunstvezels, zoals polyester (PET). Volgens de Nederlandse Wikipedia kan zulk vilt, afhankelijk van de samenstelling, bestand zijn tegen bepaalde chemicaliën, extreme temperaturen of mechanische belasting. Veel decoratieve en akoestische panelen zijn van PET. Een fabrikant van PET-tegels, DecorMania, vermeldt bijvoorbeeld voor een tegel van 20 bij 20 centimeter dat hij uit minstens 75 procent gerecycled PET bestaat, 0,9 centimeter dik is en brandklasse B-s2, d0 heeft. Dat geldt alleen voor die tegel: een ander paneel kan anders zijn, dus vraag het bij elk product.

PET-vilt trekt geen motten aan, is vormvast en meestal beter bestand tegen vocht. Het voelt wat stugger aan dan wol. Het is in veel kleuren en diktes verkrijgbaar.

Mengsels

Wolmengsels, bijvoorbeeld wol met viscose, zitten er tussenin: zachter dan PET en voordeliger dan zuiver wol. Voor decoratieve panelen is dat vaak een goede keuze.

Welke dikte kies je?

De dikte is de eerste vraag die je bij vilten panelen beantwoordt, want het bepaalt wat het paneel kan.

• 2 tot 3 millimeter: knutsel- en decoratievilt. Het is soepel, makkelijk te snijden en geschikt voor bloemen, wandkleden, onderzetters en versieringen. Voor een vrij hangend paneel is het te slap, dus plak het op een stevige drager.
• 5 tot 6 millimeter: een tussenmaat. Voldoende stevig voor een paneel dat een beetje meebuigt, bijvoorbeeld als kopbord van een prikbord of als bekleding van een plaat.
• 9 millimeter of meer: panelen die zichzelf dragen en geluid dempen. Een voorbeeld is de PET-tegel hierboven van 0,9 centimeter. Dit vilt is stug, snijdt zwaarder en vraagt een scherp mes.

Dat zijn richtwaarden, geen normen. Fabrikanten geven eigen diktes en benamingen, dus kijk altijd naar de opgegeven dikte in millimeters. En denk eraan dat dikker niet altijd beter is: voor een klein prikbord is 5 millimeter ruim voldoende.

De kleur en het formaat

Vilt wordt verkocht in vellen (bijvoorbeeld 30 bij 45 centimeter voor knutselen), in rollen per meter, in grote platen en als kant-en-klare tegels of panelen. Kies het formaat zo dat je zo min mogelijk snijafval hebt. Reken je panelen uit op het formaat van het vel, dan heb je weinig restjes. Dezelfde kleur uit een andere partij kan een tint verschillen, dus koop alles wat je nodig hebt in één keer.

Wat heb je nodig om vilten panelen zelf te maken?

Het gereedschap is eenvoudig:

• een stalen liniaal of een rechte rail van minimaal 50 centimeter;
• een rolmes of een Stanleymes met veel reservemesjes. Gebruik bij dik vilt vaak een nieuw mesje;
• een snijmat of een stuk karton als ondergrond;
• een potlood of krijt om af te tekenen;
• een drager: een plaat hardboard, multiplex of MDF van 3 tot 6 millimeter, of een houten frame;
• lijm: spuitlijm of contactlijm. Een lijmpistool is voor kleine panelen prima;
• ophangmateriaal: een schroefoogje, een ophangbeugel of klittenband.

Stap voor stap: een paneel van vilt op een plaat

Het stappenplan hieronder maakt een paneel van 40 bij 60 centimeter.

1. Meet en teken af. Leg het vilt op de snijmat en teken het formaat af met het potlood. Meet twee keer. Vilt rekt een beetje, dus teken met een liniaal op een vlakke tafel en trek niet aan het vilt.
2. Snijd het vilt. Leg de stalen liniaal op de lijn en druk hem stevig aan. Snijd met het rolmes in één rustige haal, met lichte druk. Bij dik vilt snijd je twee of drie keer langs dezelfde lijn in plaats van één keer hard. Een gewone schaar werkt bij dun vilt, maar laat bij dik vilt een rafelige rand achter.
3. Snijd de plaat op maat. Laat een bouwmarkt de plaat op maat zagen als je geen zaag hebt. Haal de randen over met schuurpapier, zodat er geen splinters zijn.
4. Smeer de lijm aan. Werk met spuitlijm buiten of in een goed geventileerde ruimte, volgens de gebruiksaanwijzing. Spuit de lijm op de plaat, niet op het vilt, en laat hem een paar minuten aantrekken.
5. Leg het vilt erop. Begin aan één kant en strijk het vilt met je hand of een doek naar de overkant, zodat er geen luchtbellen blijven zitten. Druk de randen goed aan.
6. Laat uitharden en werk af. Laat het paneel minstens een paar uur liggen onder een licht gewicht, bijvoorbeeld een paar boeken. Rafelige randen knip je netjes bij. Wil je een rand van een andere kleur, plak dan een strook vilt rondom op de dikte van de plaat.
7. Maak de ophanging. Schroef een haakje of ophangbeugel op de achterkant, of plak er klittenband op. Controleer dat de bevestiging het gewicht draagt.

Een paneel met een frame

Voor een lichter paneel met een mooie rand maak je een eenvoudig frame van houten latjes, bijvoorbeeld 2 bij 4 centimeter. Span het vilt over het frame en zet het aan de achterkant vast met een nietmachine. Trek het vilt strak, maar niet zo strak dat het rekt. Het geeft ruimte tussen het vilt en de muur, wat de demping verbetert. Hoe je zo’n paneel in de kamer plaatst, staat bij vilten wandpanelen.

Kant-en-klare vilten panelen kopen: waar let je op?

Wil je niet zelf maken, dan koop je panelen of tegels. Let op deze punten:

1. Materiaal en samenstelling. Staat er wol, PET of een mengsel? Bij PET: hoeveel procent is gerecycled?
2. Dikte in millimeters. Dat zegt meer dan de benaming ‘akoestisch’ of ‘dik’.
3. Zelfklevend of niet. Niet elk paneel is zelfklevend. De PET-tegel van DecorMania is dat volgens de fabrikant bijvoorbeeld niet en moet met een aanbevolen lijm worden gemonteerd. Dat scheelt in je planning.
4. Brandklasse, vooral als het paneel in een openbare ruimte of kantoor komt.
5. Absorptiewaarde. Als een leverancier een waarde noemt, vraag dan hoe die gemeten is. Tegenstrijdige gegevens op een productpagina zijn een reden om het na te vragen.
6. Kleur en maatverschillen. Bestel in één keer genoeg, en vraag of er een kleine marge is op de maat.

Waarvoor gebruik je vilten panelen nog meer?

Een paneel aan de muur is de bekendste toepassing, maar er zijn meer ideeën:

• Prikbord of memobord: een plaat bekleed met 5 tot 6 millimeter vilt. Je prikt er spelden in en haalt ze er weer uit. Meer daarover in onze uitleg over een vilten prikbord.
• Hoofdbord: een groot paneel boven het bed, bekleed met dik vilt.
• Ruimteverdeler: een staand paneel op een frame tussen werkplek en rest van de kamer.
• Bureau-onderlegger of tafelonderlegger: dun vilt op maat.
• Achtergrond voor decoratie: een paneel waarop je bijvoorbeeld vilten bloemen bevestigt.
• Versierd paneel: met een motief van wol dat je met een naald vastprikt. Zie naaldvilten.

Veelgemaakte fouten met vilten panelen

• Een bot mes. Het vilt rafelt en je snijdt scheef. Vervang het mesje regelmatig.
• Aan het vilt trekken tijdens het meten. Het veert terug en je paneel krimpt in.
• Spuitlijm op het vilt in plaats van op de plaat. Het trekt erin en geeft vlekken.
• Te weinig drogen. Het vilt laat los aan de randen. Geef het de tijd.
• Een te slappe drager. Een paneel van dun vilt op dunne karton buigt door. Kies een stevige plaat.
• Panelen dicht boven een radiator. Het materiaal droogt uit en kan vervormen.
• De dikte vergeten bij het ophangen. Dik vilt is zwaarder dan je denkt. Gebruik een stevige bevestiging.

Onderhoud en levensduur van vilten panelen

Een paneel van vilt vraagt weinig, maar een paar gewoontes houden het mooi. Stof het een keer per paar maanden af met een zachte borstel of met de stofzuiger op de laagste stand en een borstelmondstuk. Vilt trekt stof aan, vooral boven een bureau of in een keuken, dus kijk af en toe naar de bovenrand.

Vlekken dep je met een licht vochtige doek en een druppel milde zeep. Wrijf niet, want wolvilt kan door wrijving en vocht verder vilten en een stug plekje krijgen. Zonlicht kan kleuren laten verbleken, zeker bij goedkoper vilt, dus hang een paneel liever niet tegenover een zuidraam. Zit er een stuk los aan de rand, dan lijm je het met een klein beetje contactlijm weer vast.

Een goed gemaakt paneel gaat jaren mee. Wil je het later vervangen of verven? Dan kun je het vilt van de plaat halen, maar dat lukt niet altijd netjes. Denk er dus bij de keuze van de kleur aan dat je er een tijd naar kijkt, en kies liever een rustige tint dan een felle.

Verder lezen over vilten panelen