Nat vilten voor beginners: stappenplan met wol, zeep en warm water

Nat vilten doe je door wol in dunne laagjes op een mat te leggen, met warm zeepwater nat te maken en daarna te wrijven en te rollen. Door vocht, warmte en beweging haken de wolvezels in elkaar en wordt het pluis een stevig vel. Met wat wol, zeep, een bamboemat en een handdoek kun je het thuis op de keukentafel doen.

Nat vilten is een van de oudste manieren om vilt te maken en ook de makkelijkste om mee te beginnen. Je hebt geen naalden en geen bijzondere apparaten nodig, alleen je handen en een beetje tijd. In dit artikel lees je hoe het werkt, welke benodigdheden je nodig hebt, hoe je stap voor stap een eerste vel maakt en wat er meestal misgaat. Wil je eerst een overzicht van alle vilttechnieken? Lees dan onze gids over vilten, onderdeel van macramé, weven en textiel.

Hoe werkt nat vilten?

Nat vilten werkt omdat wolvezels schubben hebben, zoals een haar. De Nederlandse Wikipedia legt uit dat vezels met tegengesteld gerichte schubben in elkaar haken als ze langs elkaar schuiven, en dat vocht, warmte en wrijving die beweging veroorzaken. Daardoor wordt de massa steeds compacter en steviger.

Volgens de Engelse Wikipedia over vilt openen warmte, beweging en vocht de schubben van de vezels en haken ze door het bewegen aan elkaar vast. Merino, alpaca, mohair en angora hebben deze schubben. Plantaardige en synthetische vezels vilten niet op deze manier.

Dat is ook de reden dat een wollen trui kan krimpen in de was. Het is hetzelfde verschijnsel, maar dan per ongeluk. Bij nat vilten gebruik je het bewust.

Vilten is trouwens heel oud. Vilt is vermoedelijk de eerste textielvorm van de mens, ouder dan weven en breien. De oudste bewaarde resten dateren van circa 6500 v.Chr. en komen uit Anatolië. Nat vilten is dus een techniek met een lange geschiedenis die je met je eigen handen voortzet.

Wat heb je nodig voor nat vilten?

De benodigdheden voor nat vilten zijn eenvoudig en meestal al in huis. Dit is de lijst.

• Wol. Kies lont (roving) of kaardwol van merinowol, in een of meer kleuren. Voor een eerste vel is 50 tot 100 gram genoeg. Vermijd superwash wol, want die is behandeld om niet te vervilten.
• Een bamboemat of een stuk bubbeltjesplastic. Een bamboemat (zoals een placemat of rolgordijn) geeft de wol houvast. Bubbeltjesplastic werkt ook, met de bubbels naar boven.
• Warm zeepwater. Een kom met heet water, niet kokend, met een scheut afwasmiddel of een stukje zeep. Gebruik witte of heldere zeep bij lichte wol, want gekleurde zeep kan de wol tinten.
• Een sprayfles of een kleine kom om het water gelijkmatig te verdelen.
• Een handdoek voor onder de mat en om het werk in op te rollen.
• Een houten roller of een rond stuk steel als je een groot vel maakt.
• Een waterdicht tafelkleed of een plastic zak onder de handdoek.
• Rubberen handschoenen als je gevoelige handen hebt voor warm zeepwater.

Voor het fijnere werk, zoals patronen, kun je gekleurde garens, zijde of stukjes stof tussen de lagen leggen. Kijk daarvoor ook eens naar vilten bloemen, een mooie vervolgstap voor een vel dat je zelf hebt gemaakt.

Nat vilten stap voor stap

Dit is het stappenplan voor een eerste vel van ongeveer 30 × 30 cm. Het is een vel dat je later kunt gebruiken als onderzetter, zitkussen of de basis van een prikbord.

Stap 1 van 6

Stap 1: leg de eerste laag wol

Leg de handdoek op tafel en daarop de bamboemat. Trek een dun plukje wol uit de roving en leg het neer in een rij naast elkaar. De vezels liggen allemaal dezelfde kant op. Laat de plukjes een halve centimeter overlappen, zodat er geen gaten tussen zitten.

Maak de eerste laag iets groter dan je eindformaat. Wol krimpt, dus een vel van 30 × 30 cm eindformaat begin je op ongeveer 40 × 40 cm.

Stap 2 van 6

Stap 2: leg meer lagen, haaks op elkaar

Leg de tweede laag haaks op de eerste: loopt de eerste van links naar rechts, dan loopt de tweede van boven naar beneden. Doe dat voor in totaal drie tot vier lagen. Door de vezels in verschillende richtingen te leggen, wordt het vilt stevig in alle richtingen.

Leg de buitenste laag in de kleur die je aan de buitenkant wilt zien. Wil je een patroon, leg dan bovenop een dunne laag gekleurde wol of garen.

Stap 3 van 6

Stap 3: maak de wol nat

Giet of sproei warm zeepwater over de wol. Druk met je vlakke hand zachtjes aan, zodat het water door alle lagen trekt. Dit is het belangrijkste moment: er mogen geen droge plekken blijven. Hou je hand plat en druk, zonder te wrijven.

Gebruik niet te veel water. De wol moet nat zijn, maar niet zwemmen. Is er te veel water, dan druk je het in de handdoek eruit. Het water moet volgens de ervaring van Fiberartsy echt heet zijn: koud water voorkomt dat de vezels goed vilten.

Stap 4 van 6

Stap 4: wrijf zacht, daarna steviger

Leg een stuk bubbeltjesplastic of een dun doek over de wol en wrijf met kleine cirkeltjes. Begin heel zacht: te hard wrijven in het begin schuift de lagen uit elkaar. Fiberartsy adviseert dit voorvilten ongeveer 5 tot 10 minuten te doen.

Doe daarna de knijptest: neem een stukje van de rand tussen duim en wijsvinger en trek eraan. Blijven de vezels aan elkaar zitten, dan kun je steviger worden. Komen ze los, wrijf dan nog even door.

Stap 5 van 6

Stap 5: rol het en laat het krimpen

Rol de mat met de wol erin strak op, met de handdoek eromheen. Rol het ongeveer vijftig keer heen en weer, draai het een kwartslag en herhaal dat, in totaal vier keer, zodat het vilt in alle richtingen krimpt. Fiberartsy noemt ongeveer 5 minuten rollen voor het vollen, gevolgd door het vilt een keer of dertig op tafel gooien.

Het vilt wordt dikker, kleiner en steviger. Meet het tussendoor. Is het nog niet klein en hard genoeg, rol dan door. Dit is het vollen: de laatste fase, waarin het vilt krimpt en hard wordt.

Stap 6 van 6

Stap 6: spoel en laat drogen

Spoel het vilt met warm water uit tot er geen zeep meer in zit. Spoel het eventueel af met koud water, dat geeft het vilt een strakker oppervlak. Knijp (niet wringen) het water eruit en rol het in een handdoek. Leg het vlak neer en vorm het met je handen terug in de goede vorm. Laat het een dag drogen.

Hoeveel krimpt nat vilten?

Nat vilten krimpt behoorlijk. Fiberartsy noemt 20 tot 30 procent krimp en adviseert om het werkstuk ongeveer 30 procent groter te maken dan het eindresultaat. Dat is een praktische vuistregel, geen exacte waarde: hoeveel de wol krimpt hangt af van de soort wol, de dikte van de lagen en hoe lang je vilt.

Zo reken je het uit: wil je een onderzetter van 10 × 10 cm, begin dan met een wollaag van ongeveer 14 × 14 cm. Wil je een vel van 30 × 30 cm, begin dan met ongeveer 40 × 40 cm. De krimp is niet altijd gelijk in beide richtingen. Maak daarom een proeflapje van een paar centimeter voor je een groot project start, zodat je de krimp van jouw wol kent.

Soorten wol voor nat vilten

De keuze van wol bepaalt hoe makkelijk en hoe mooi je vilt. Er zijn een paar rassen en vormen.

Merino. Volgens de Engelse Wikipedia is merino de fijnste en delicaatste wol, geschikt voor kleding dicht op de huid. Het vilt snel en geeft een zacht, glad vilt, ideaal voor sjaals en dunne vellen.

Grovere rassen. Dezelfde bron noemt hardere rassen zoals Gotland en Wensleydale als wol voor interieurprojecten. Ze geven een steviger, ruwer vilt, geschikt voor onderzetters, kussens en tassen.

Roving en kaardwol. Roving is een lange, losse streng, handig om in rijen te leggen. Kaardwol (batts) is een zachte lap, handig voor grote vlakken.

Alpaca en mohair. Ook deze vezels vilten nat, volgens de Engelse Wikipedia. Gebruik ze voor variatie in structuur.

Wol in een kleur kost meestal minder dan wol in een hele reeks tinten. Begin dus met twee of drie kleuren. Die combineer je later met naaldvilten, bijvoorbeeld om details op je vel te zetten.

Veelgemaakte fouten bij nat vilten

Een paar fouten kom je steeds tegen.

1. Te dikke lagen. Dikke plukken wol vilten niet door. De lagen moeten zo dun zijn dat je er bijna doorheen kijkt.

2. Te hard beginnen. Wie meteen hard wrijft, schuift de lagen uit elkaar. Begin zacht en bouw op.

3. Het water is niet warm genoeg. Fiberartsy noemt dat koud water het vilten tegenhoudt. Gebruik hete kraan, geen koud water.

4. Te veel zeep. Teveel zeep maakt de wol glad en glibberig. Een scheutje is genoeg, en spoel het later goed uit.

5. Droge plekken. Waar de wol droog blijft, vilt hij niet. Maak elke laag overal even nat.

6. Een vel zonder overmaat. Wie niet rekent met krimp, eindigt met een kleiner stuk dan bedoeld.

7. Te snel stoppen. Vilt dat nog zacht aanvoelt, is niet klaar. Een goede stevigheid merk je als het niet meer uit elkaar te trekken is.

Nat vilten met kinderen

Nat vilten is voor kinderen een fijne eerste kennismaking met vilt. Er zitten geen scherpe naalden aan, en het resultaat zie je vlug. Een paar tips.

• Werk met warm, niet heet water. Heet water kan voor kinderen te warm zijn. Warm kraanwater werkt iets langzamer, maar is veiliger.
• Begin met een klein vel. Een vel van 15 × 15 cm is in een half uur klaar.
• Maak er een vorm van. Vilt een bal rond een stukje zeep of een kleine onderzetter, zo ziet een kind direct resultaat.
• Houd het kort en kleurrijk. Laat kinderen zelf kleuren kiezen.

Wil je nat vilten met een groep doen? Dan kan een workshop handig zijn. Kijk bij creatieve winkels, buurthuizen of ateliers in jouw buurt naar een nat vilten workshop. Het voordeel is dat je materialen en uitleg krijgt en het resultaat meeneemt.

Wat maak je met nat vilt?

Als je het vel hebt, ligt de wereld open. Een paar ideeën, van simpel naar uitdagend.

• Onderzetters en placemats. Vlak, rond of vierkant, met een patroon van garen.
• Zitkussens en kussenhoezen. Een stevig vel is warm en zacht.
• Sjaals en wanten. Hiervoor gebruik je dunne, fijne merinowol.
• Een prikbord. Spant je vel over een plaat, dan heb je een eigen vilten prikbord.
• Wandpanelen. Meerdere vellen naast elkaar vormen een zachte wanddecoratie. Lees meer over vilten wandpanelen.
• Tassen en etuis. Vilt wordt van nature waterafwijzend en stevig, zoals de Nederlandse Wikipedia vermeldt over vilt.

Veelgestelde vragen over nat vilten

Verder lezen