Een kolomboormachine is een vaste boormachine die altijd loodrecht boort en op een instelbare diepte. Je hebt hem nodig voor deuvelgaten, grote gaten met een Forstnerboor en reeksen identieke gaten. Voor losse klusjes en schroefwerk blijft een handboormachine handiger. Veel hobbyisten beginnen met een boormachine en kopen pas een kolomboormachine als ze merken dat hun gaten scheef zitten.
Een kolomboormachine ziet er eenvoudig uit, maar het is een flinke aanschaf. Er zijn kleine tafelmodellen en grote staande machines, met grote verschillen in prijs en nauwkeurigheid. In dit artikel lees je wat een kolomboormachine is, waarvoor je hem gebruikt, waar je op let bij het kopen en hoe je er veilig mee werkt. Het is een gereedschap voor wie meer wil dan het basispakket uit het overzicht van houtbewerking gereedschap.
Kort samengevat
- Een kolomboormachine boort altijd loodrecht en op een diepte die je instelt. Een handboormachine kan dat niet, hoe goed je ook mikt.
- Voor hout is een tafelmodel van een middenklasse merk voor de meeste hobbyisten genoeg. Een zwaardere vloermodel is alleen nodig voor groot werk.
- Let op het toerentalbereik (laag voor grote boren), de slag van de spil, een stevige tafel en een goede klem.
- Zet het werkstuk altijd vast met een machineklem of een lijmklem. Een meedraaiend werkstuk is gevaarlijk.
- Een handboormachine in een boorstandaard is een goedkopere tussenstap, maar minder stijf.
Wat is een kolomboormachine?
Een kolomboormachine, ook wel tafelboormachine genoemd, is een vast opgestelde boormachine voor nauwkeurig boorwerk. Volgens Wikipedia bestaat hij uit een voetplaat die met bouten wordt vastgezet, een stalen kolom loodrecht op de voetplaat, een in hoogte verstelbare spantafel en bovenop de kolom een elektromotor met een boorspil en boorhouder. Een tafelmodel zet je op een tafel of werkbank, een zwaardere machine staat op de grond.
Je laat de boor met een hendel zakken in het werkstuk. Omdat de kolom stijf staat, boort de machine steeds loodrecht, en omdat je de diepte kunt begrenzen, worden alle gaten even diep. Dat is het grote verschil met een handboormachine.
Kolomboormachine of boorstandaard?
Een boorstandaard is een houder waarin je een gewone boormachine klemt. Je krijgt dan ook een boorbeweging omlaag, maar de constructie is minder stijf en de machine kan wat speling hebben. Wikipedia noemt de boormachine in een boorstandaard als alternatief voor de kolomboormachine. Voor af en toe een rij deuvelgaten is een boorstandaard een slimme en goedkope keuze. Boor je vaak, grote gaten of in hard hout, dan is een echte kolomboormachine beter.
Waarom een kolomboormachine voor hout?
Een handboormachine is voor veel werk ideaal, maar bij houtbewerking merk je snel de grenzen. Een kolomboormachine lost vier problemen op.
- Loodrechte gaten. De Wikipedia-pagina over de drill press noemt als voordeel dat een kolomboormachine gaten maakt die loodrecht op de tafel staan, makkelijker en herhaalbaar. Bij een handmatig gat is het veel lastiger om haaks te blijven.
- Gelijke diepte. Met de diepteaanslag boor je elk gat even diep, ook als je er tien maakt. Handig voor deuvels, plankdragers en zinkgaten.
- Grote gaten. Een Forstnerboor maakt vlakke, ronde gaten van 8 tot 50 mm. Volgens Wikipedia over de Forstnerboor worden ze normaal gebruikt in een kolomboormachine of draaibank, en niet in een handboormachine. Dat komt omdat ze veel koppel vragen.
- Herhaalbaarheid. Je zet een aanslag op de tafel en boort twintig identieke werkstukken op dezelfde plek.
Wil je een kast bouwen met nauwkeurige deuvelverbindingen, dan loont een kolomboormachine al snel. Meer daarover staat bij het artikel over deuvels.
Wat doet een kolomboormachine niet goed?
Een kolomboormachine is niet gemaakt voor lange planken, grote platen of werk aan een meubel dat in elkaar zit. Het werkstuk moet onder de boor passen en op de tafel kunnen rusten. Voor een gat in het midden van een brede plaat heb je een grote machine nodig, of je moet een andere methode gebruiken, zoals een boormal met een handboormachine.
Welke soorten kolomboormachines zijn er?
De keuze begint met het formaat.
Tafelmodel
Een tafelmodel is compact en past op een werkbank. Het is prima voor hobbywerk: kistjes, speelgoed, kleine meubels, deuvelverbindingen. Een tafelmodel is meestal ook goedkoper. Het nadeel is dat de afstand van de boor tot de kolom (de reikwijdte) beperkt is en de tafel niet zo groot is.
Staand model of vloermodel
Een staand model heeft een langere kolom en een zwaardere constructie. Je kunt er langere werkstukken onder boren en de machine blijft stabieler. Hij vraagt veel ruimte en weegt veel. Voor de meeste hobbyisten is het te veel, maar wie veel meubels bouwt, kan er baat bij hebben.
Kolomboormachine professioneel of voor de hobby?
Een professionele machine heeft een sterkere motor, een stijvere kolom en een nauwkeurigere spil. Hij kan jarenlang dagelijks werken. Een hobbymachine is lichter en goedkoper en heeft meer speling. Voor af en toe boren is de hobbyversie genoeg. Heb je een kleine werkplaats en wil je ook metaal boren, dan is een zwaarder model fijn, want je hebt dan meer vermogen en een lager toerental nodig.
Kleine kolomboormachine of mini-model
Een kleine kolomboormachine is een ideale eerste machine voor wie weinig ruimte heeft. Let wel op de maximale boordiameter en de slag. Een mini-model is vaak bedoeld voor kleine boren, en voor grote Forstnergaten is hij te zwak. Kijk dus goed naar de specificaties.
Waar let je op bij het kopen van een kolomboormachine?
Dit zijn de punten die het verschil maken. Ze gelden voor elk merk en type.
- Toerentalbereik. Wikipedia vermeldt dat toerentallen bij kolomboormachines grofweg tussen 100 en 3.600 omwentelingen per minuut liggen en dat kleinere boren en zachter materiaal een hoger toerental vragen. Voor grote Forstnerboren in hout wil je een laag toerental. Een bereik dat laag genoeg gaat is dus belangrijk.
- Toerental instellen. Bij veel machines leg je de V-snaar over een andere riemschijf. Dat werkt goed, maar kost tijd. Een traploze regeling is handiger, maar duurder.
- Slag van de spil. Dat is de afstand die de boor kan zakken. Een grotere slag laat je diepere gaten boren.
- Diepteaanslag. Controleer of hij stevig vastzit en makkelijk af te stellen is. Een lage aanslag met een duidelijke schaal is prettig.
- Tafel. Een grote, vlakke tafel met sleuven om klemmen te bevestigen is handig. De tafel moet in hoogte verstelbaar zijn en bij voorkeur kantelbaar voor schuine gaten.
- Boorkop. Een boorkop met een capaciteit van 13 of 16 mm accepteert de meeste houtboren. Controleer of hij niet slingert als de machine draait.
- Stabiliteit. Een zware voet en een stijve kolom geven minder trilling. Schroef een tafelmodel vast op je werkbank.
- Beschikbare onderdelen. Riemen, boorhouders en schakelaars slijten. Kies een merk met service.
Zoek je een kolomboormachine kopen met een goede prijs-kwaliteitverhouding, kijk dan naar tafelmodellen van gevestigde gereedschapsmerken. Een gebruikte kolomboormachine is ook een goede keuze. Ze zijn robuust gebouwd en gaan lang mee, maar controleer de spil op speling, de boorkop op slingeren en de tafel op roest. Kolomboormachines zijn niet duur in onderhoud, dus een goed exemplaar van een paar jaar oud blijft bruikbaar.
Zo boor je met een kolomboormachine
Een kolomboormachine is snel ingesteld als je de volgorde kent.
- Kies de boor en klem hem vast. Draai de boor goed vast in de boorkop en haal de spansleutel eruit voor je start.
- Stel het toerental in. Kleine boren en zacht hout vragen een hoger toerental. Grote boren, zoals een Forstnerboor, een lager toerental. Dit is een algemene regel, volg ook de aanbeveling van de fabrikant.
- Zet de diepteaanslag. Laat de boor zakken tot de gewenste diepte en zet de aanslag vast. Bij een blind gat meet je de diepte op het werkstuk.
- Plaats het werkstuk op de tafel. Leg afvalhout eronder, zodat de achterkant niet uitscheurt en je de tafel niet beschadigt.
- Klem het werkstuk vast. Gebruik een machineklem of een lijmklem. Wikipedia noemt de machineklem en kikkerplaten om het werkstuk vast te klemmen. Houd het werkstuk nooit alleen met je hand vast.
- Zet een aanslag voor herhaling. Een stuk hout dat je op de tafel klemt, laat je meerdere werkstukken op dezelfde plek boren.
- Boor met een gelijkmatige druk. Laat de boor het werk doen. Til de boor regelmatig op voor het afvoeren van spaanders, vooral bij een Forstnerboor. Op de Wikipedia-pagina staat dat een Forstnerboor geen spaanafvoer heeft en dus regelmatig uit het gat moet.
- Zet de machine uit en wacht tot de boor stilstaat voor je het werkstuk verwijdert.
Gaten boren onder een hoek
Veel tafels zijn kantelbaar. Zo boor je schuine gaten voor bijvoorbeeld stoelpoten. Heeft je tafel dat niet, dan maak je een hellend blok van hout en klem je het werkstuk erop. Controleer de hoek met een hoekmeter voor je boort.
Overlappende gaten en gaten dicht bij de rand
Een Forstnerboor kan volgens Wikipedia aan de rand van een blok boren en overlappende gaten maken. Dat is handig voor sleuven en voor een hoek. Zet het werkstuk dan extra stevig vast, want de boor heeft aan één kant minder houvast.
Zelf een kolomboormachine maken?
Het bouwen van een complete kolomboormachine is geen eenvoudig project. Je hebt een stalen kolom, een stijve voet en een nauwkeurige spil nodig. Een veel gemakkelijker en nuttiger project is een boorstandaard of boortafel voor je handboormachine. Met een stuk multiplex, een geleider en een klem maak je een tafel met een aanslag. Dat verbetert je gaten al sterk. Voor serieus werk koop je liever een tafelmodel.
Veilig werken met een kolomboormachine
Een kolomboormachine is veilig als je de regels volgt. Een draaiende boor met een verkeerd vastgezet werkstuk kan serieus letsel geven.
- Klem het werkstuk altijd vast. Wikipedia waarschuwt dat een niet vastgeklemd werkstuk achter de boor kan haken en als projectiel weg kan vliegen.
- Geen handschoenen, losse mouwen of los haar. Die kunnen in de draaiende spil worden getrokken.
- Draag een veiligheidsbril en gehoorbescherming. Houtsnippers springen weg en de machine maakt lawaai.
- Controleer de machine voor je start: de noodstop, de beschermkap en de vastzettende klemmen.
- Zet de machine vast. Wikipedia noemt de machine topzwaar en kantelgevoelig. Schroef hem op een stevige werkbank.
- Haal de spansleutel uit de boorkop voor je start.
Dit zijn algemene richtlijnen. Lees voor je eigen machine altijd de handleiding.
Onderhoud
Houd de machine schoon en vrij van stof. Smeer de kolom en de tandheugel van de tafel af en toe licht in. Controleer de aandrijfriem op slijtage. Bewaar je boren in een kistje of rek, zodat de snijkanten niet beschadigen.
Veelgestelde vragen over de kolomboormachine
Wat is een kolomboormachine?
Een kolomboormachine is een vaste boormachine met een kolom, een in hoogte verstelbare tafel en een boorspil die met een hendel omlaag gaat. Ze boort loodrechte gaten en maakt elk gat even diep. Je zet het werkstuk met een klem vast op de tafel.
Wanneer is een kolomboormachine beter dan een handboormachine?
Als je gaten loodrecht en even diep wilt boren, bijvoorbeeld voor deuvels, of als je grote gaten maakt met een Forstnerboor. Voor schroeven draaien en klusjes in huis blijft de handboormachine handiger. Veel hobbyisten hebben beide.
Welke kolomboormachine is geschikt voor een beginner?
Een tafelmodel van een middenklasse merk met een toerentalbereik dat laag genoeg is voor grote boren, een stevige tafel met klemsleuven en een diepteaanslag. Een kleine kolomboormachine past bij weinig ruimte, maar let op de maximale boordiameter.
Is een boorstandaard een goed alternatief?
Ja, voor af en toe boren. Je klemt een gewone boormachine in een standaard en boort loodrecht. De constructie is minder stijf dan bij een kolomboormachine, dus voor frequent en nauwkeurig werk is een echte machine beter.
Kan ik hout en metaal boren met dezelfde kolomboormachine?
Ja, mits je het toerental aanpast en de juiste boor gebruikt. Voor metaal gebruik je een lager toerental en een metaalboor, en je zet het werkstuk extra goed vast. Voor een beginner in houtbewerking begin je met hout.
Hoe voorkom ik dat het hout uitscheurt bij het doorboren?
Leg een stuk afvalhout onder je werkstuk en klem beide aan elkaar. De boor komt dan door in het afvalhout en laat de achterkant van je werkstuk schoon. Gebruik ook een scherpe boor.
Is een gebruikte kolomboormachine een goed idee?
Meestal wel, want de machines zijn robuust. Controleer de spil op speling, de boorkop op slingeren, de tafel op roest en de riem op slijtage. Laat de machine bij de verkoper draaien.
Mag ik een kolomboormachine ook als frees gebruiken?
Nee. Een kolomboormachine is niet gebouwd voor zijdelingse krachten. Een frees hoort bij een bovenfrees of freesmachine. Een boor in een kolomboormachine zorgt alleen voor een kracht in de lengterichting van de boor.
Verder lezen
Een kolomboormachine past in een werkplaats die groeit. Lees verder: