Een goede slijpsteen voor messen is een kunststof of natuurlijke steen met twee kanten: een grove korrel om de snede te vormen en een fijne korrel om af te werken. Voor een beginner is een combinatiesteen van ongeveer 1000 en 3000 of 6000 een goede start, gebruikt met water. Kies een steen van minstens 15 centimeter lang, zodat je het hele lemmet kunt bereiken.
Een slijpsteen voor messen lijkt een eenvoudig ding, maar het aanbod is groot: watersteen, oliesteen, diamantplaat, keramiek, natuursteen. In dit artikel lees je welke soorten er zijn, wat de korrelnummers betekenen, hoe je een steen kiest voor keukenmessen of buitenmessen en wat er is aan een elektrische slijpmachine voor messen. Het is een uitwerking van onze gids over de slijpsteen en past in de bredere wereld van messen slijpen. Wil je alleen weten wat een wetsteen is, lees dan het artikel over de wetsteen.
Kort samengevat
- Een slijpsteen voor messen is er in watersteen, oliesteen, diamantplaat en keramiek. Voor beginners zijn kunstmatige waterstenen het eenvoudigst.
- Het korrelnummer geeft de fijnheid aan: laag is grof, hoog is fijn. Voor de meeste messen heb je een steen van ongeveer 1000 en een fijnere van 3000 tot 6000 nodig.
- Houd je steen vlak, want een uitgesleten steen geeft een bol lemmet.
- Een slijpmachine voor messen is sneller, maar verwijdert meer staal en vraagt om voorzichtigheid.
- Houd bij het slijpen een vaste hoek aan; dat is belangrijker dan kracht.
Wat is een slijpsteen voor messen?
Een slijpsteen is volgens Wikipedia een steenachtig materiaal om gereedschap te slijpen. Slijpen is het afnemen van metaal, zodat een bepaalde vorm ontstaat. Vroeger waren slijpstenen vaak van zandsteen, zoals de Bentheimer zandsteen, die met de hand in een waterbad draaide. Tegenwoordig zijn er ook synthetische stenen, vaak van carborundum. Het artikel noemt een slijpsteen grover dan een wetsteen, die altijd met de hand wordt gebruikt.
In de praktijk gebruiken mensen de woorden door elkaar. Een slijpsteen voor messen is in de winkel meestal een rechthoekig blok dat je op een plank of houder legt en waar je het mes overheen haalt. Dat is wat we een handslijpsteen noemen. Daarnaast bestaat de draaiende variant, de slijpmachine, waar je het mes tegen aanhoudt. Beide hebben hun plek, maar ze werken anders.
Slijpen en aanzetten
Slijpen is metaal wegnemen om een nieuwe snede te maken. Aanzetten is de scherpe snede rechtop zetten zonder veel staal te verwijderen, bijvoorbeeld met een aanzetstaal. Een slijpsteen voor messen gebruik je als het mes echt bot is of als er een beschadiging in het lemmet zit. Tussendoor volstaat aanzetten.
Soorten slijpsteen voor messen
Het Engelstalige Wikipedia-artikel over slijpstenen beschrijft de gangbare soorten. Dit zijn ze, vertaald naar praktisch gebruik.
Waterstenen
Waterstenen gebruik je nat. Je maakt de steen nat of laat hem even weken, en het water voert het slijpsel af. Japanse natuurlijke waterstenen werken volgens de bron alleen goed met water; olie zou ze minder effectief maken. Moderne kunstmatige waterstenen zijn er in veel korrels en zijn de standaardkeuze voor keukenmessen, zeker Japanse messen. Ze slijten sneller en moeten dus vaker worden vlak gemaakt. Lees meer bij Japanse messen.
Oliestenen
Een oliesteen gebruik je met olie als snijvloeistof. De bron behandelt ze maar kort. Het voordeel is dat ze minder snel slijten en weinig onderhoud vragen. Het nadeel is de rommel van olie, en dat je een steen die eenmaal met olie is gebruikt, niet meer met water gebruikt. Kies één slijpsteen voor messen en blijf bij dat systeem.
Natuurstenen
Natuurstenen, zoals novaculiet (Arkansas) of Belgische coticule, zijn bijzonder om hun schoonheid, zeldzaamheid en afwerking. Ze zijn duur en voor een beginner geen logische eerste keuze.
Kunstmatige stenen
Kunstmatige stenen zijn als slijpsteen voor messen gebonden keramiek van siliciumcarbide, aluminiumoxide of CBN. Volgens de bron snijden ze agressiever dan natuurstenen, en zijn deeltjesgrootte en bindmiddel te regelen. Voor beginners zijn ze daarom de beste keuze.
Diamantplaten
Een diamantplaat is een stalen plaat met diamantkorrels erop. Ze worden volgens de bron vaak gebruikt voor de eerste stap in het slijpen en behouden hun vlakheid, omdat diamant nauwelijks slijt. Ze zijn handig voor harde staalsoorten en om andere stenen vlak te maken.
Keramische stenen
Keramische stenen komen in de bron maar kort voor, als steen die na een diamantsteen kan komen. Ze zijn hard en slijten weinig.
Korrelnummers: welke korrel past bij je slijpsteen?
Het korrelnummer geeft de fijnheid aan. Volgens de bron weerspiegelt het getal de dichtheid van de deeltjes: een hoger getal betekent fijnere deeltjes en een gladdere afwerking. Er is geen vaste norm, want de afwerking hangt ook af van de vorm, hardheid en samenstelling van de deeltjes. De volgende indeling uit de bron kun je als richtlijn gebruiken.
| Korrel | Gebruik |
|---|---|
| Grof, rond 200 | De snede vormen of een beschadiging herstellen |
| Middel, rond 500 tot 2000 | Een scherpe snede maken; 1000 tot 2000 is fijn genoeg om de meeste fabrieksscherpte te verslaan |
| Fijn, rond 4000 tot 10000 | Afwerken en polijsten; een afwerking van 10000 kan broos zijn |
Een praktische combinatie
Als slijpsteen voor messen is voor de meeste keukenmessen een combinatiesteen van 1000 aan de ene en 3000 tot 6000 aan de andere kant voldoende. Heb je een zwaar beschadigd mes, dan voeg je een grove steen toe. Een extreem fijne steen heb je zelden nodig. Het gaat bij beginners meer om consequent slijpen met de goede hoek dan om het hoogste getal.
Japanse natuurstenen worden losser ingedeeld: ara-to ongeveer 500 tot 1000, naka-to ongeveer 3000 tot 5000 en shiage-to ongeveer 7000 tot 10000. De getallen zijn schattingen.
Waar let je op bij het kopen van een slijpsteen voor messen?
Een slijpsteen voor messen kopen kan eenvoudig of juist verwarrend zijn. Loop deze punten na.
- Welke messen heb je? Keukenmessen, zakmessen en buitenmessen werken met dezelfde steen. Zeer harde staalsoorten, zoals sommige Japanse messen, slijp je beter op een goede waterstenen of diamant.
- Welke korrel? Begin met een combinatiesteen rond 1000 en 3000 tot 6000.
- Hoe groot is de steen? Een lengte van minstens 15 centimeter is prettig. Op een kleine steen is het moeilijk om het hele lemmet te bereiken.
- Heb je een houder? Een steen op een houder of antislipmat blijft op zijn plaats, en dat is veiliger.
- Vlakmaken. Je hebt een manier nodig om de steen vlak te houden, zoals een vlakmaakplaat. De bron noemt schuurpapier, een egaliseersteen of een diamantplaat.
- Budget. Een degelijke beginnerscombinatie hoeft niet duur te zijn. Investeer liever in een goede slijpsteen voor messen dan in veel losse accessoires.
Twijfel je tussen een steen en een systeem met een geleider? Dan kun je eerst een slijphoekgeleider proberen, die helpt om de hoek constant te houden. Wie later meer wil, bouwt uit met extra stenen.
Zo gebruik je een slijpsteen voor messen
Dit is een algemene werkwijze met een slijpsteen voor messen. Volg ook de aanwijzingen van de fabrikant van je steen, want elke steen heeft eigen eisen.
- Maak de steen klaar. Waterstenen laat je volgens de instructie weken of maak je nat. Leg hem op een antislipmat of in een houder.
- Kies de eerste korrel. Voor een bot mes begin je op rond 1000. Voor een mes met een beschadiging eerst grover.
- Zoek de hoek. Leg het mes op de steen onder een kleine hoek. Een gangbare hoek voor keukenmessen ligt als richtwaarde rond 15 tot 20 graden per kant. Een buitenmes mag iets stomper.
- Haal het mes met lichte druk over de steen, van hiel naar punt, en houd de hoek constant.
- Voel de braam. Aan de andere kant van de snede ontstaat een klein randje. Als je dat over de hele lengte voelt, is die kant klaar.
- Wissel van kant en herhaal.
- Ga naar de fijnere korrel. Doe hetzelfde met lichtere druk.
- Verwijder de braam met een paar lichte halen of op een stuk leer.
- Test het resultaat. Het mes moet een stuk papier of een tomaat zonder druk doorsnijden.
Meer tips en veelgemaakte fouten vind je in ons artikel over mes slijpen.
Onderhoud van je slijpsteen voor messen
Stenen slijten ongelijk, meestal in het midden. Volgens de bron kan een ongelijke steen ongewenste bochten in het lemmet geven, en wordt het vlak maken algemeen als essentieel beschouwd. Maak de steen dus regelmatig vlak met een vlakmaakplaat, schuurpapier of diamantplaat. Spoel hem af, laat hem drogen en bewaar hem op een droge plek.
Over lubricatie schrijft de bron dat water bij waterstenen en olie bij oliestenen wordt gebruikt, met uitzondering van Japanse natuurstenen, die met water horen. Wikipedia geeft ook een nuttige waarschuwing bij draaiende stenen in een waterbad: leeg het bad als je de steen niet gebruikt, anders zuigt de onderkant zich vol en kun je de steen niet meer rond krijgen.
Slijpmachine voor messen: wanneer is dat een goed idee?
Naast de handsteen bestaat de slijpmachine voor messen, ook wel elektrische slijpsteen genoemd. Dat is een draaiende steen of schijf waar je het mes tegenaan houdt. Er zijn ook slijpsystemen voor in de keuken, met sleuven die de hoek bepalen. Meer over de keuzes vind je bij de messenslijper en de slijpmachine.
Voordelen en nadelen op een rij:
- Snel. Een machine haalt een bot mes in korte tijd weer scherp.
- Staalverlies. Een machine neemt meer metaal weg dan een handsteen, dus een mes gaat er minder lang mee mee.
- Hitte. Een snel draaiende droge steen kan het staal te heet maken en zo de hardheid aantasten. Een machine met een waterbad draait langzamer en blijft koeler.
- Minder gevoel. Je hebt minder controle over de snede dan bij handslijpen.
- Geschikt voor. Zeer botte messen, gereedschap en grote aantallen.
Mijn advies voor de meeste hobbyisten is om te beginnen met een handslijpsteen voor messen. Daarmee leer je het slijpen en blijft je mes in goede conditie. Een machine kan later een aanvulling zijn voor zwaarder werk.
Veelgestelde vragen over een slijpsteen voor messen
Welke slijpsteen voor messen is het beste?
Voor de meeste beginners is een kunstmatige waterstenen combinatiesteen met een grove kant van ongeveer 1000 en een fijne kant van 3000 tot 6000 de beste keuze. Die is eenvoudig te gebruiken en geschikt voor de meeste keukenmessen.
Welke korrel heb ik nodig om een mes te slijpen?
Als richtlijn een korrel van ongeveer 1000 om scherp te maken en 3000 tot 6000 om af te werken. Een korrel van rond 200 gebruik je alleen om beschadigingen te herstellen. Een zeer fijne steen van 10000 is meestal niet nodig.
Hoe lang moet een slijpsteen voor messen zijn?
Minstens ongeveer 15 centimeter, zodat je het hele lemmet kunt bewerken. Op een kortere steen is het lastig om de hoek vast te houden.
Moet ik een slijpsteen voor messen nat maken?
Bij een waterstenen wel; volg de instructie van de fabrikant. Een oliesteen gebruik je met olie. Wissel de twee niet af, want dan raakt de steen verstopt.
Hoe maak ik een slijpsteen weer vlak?
Met een vlakmaakplaat, schuurpapier op een vlakke ondergrond of een diamantplaat. Dat is nodig omdat stenen ongelijk slijten, meestal in het midden.
Is een slijpmachine voor messen beter dan een slijpsteen voor messen?
Een slijpmachine is sneller, maar neemt meer staal weg en geeft minder controle. Een handsteen is trager, maar milder voor je mes. Voor de meeste hobbyisten is een handsteen de betere start.
Kan ik elk mes op een slijpsteen slijpen?
De meeste messen wel. Heel hard staal, zoals bij sommige Japanse messen, kun je het best slijpen op een geschikte waterstenen of diamant. Een gekarteld mes slijp je anders dan een glad mes.
Welke hoek houd ik aan bij het slijpen?
Als richtwaarde ongeveer 15 tot 20 graden per kant voor een keukenmes en iets stomper voor buitenmessen. Belangrijker dan het exacte getal is dat je de hoek tijdens het slijpen constant houdt.
Verder lezen
Een goede slijpsteen voor messen is het begin van een scherp mes. Ga verder met deze pagina’s: