Filmrolletje kiezen en inleggen: zo begin je met 35mm

Een filmrolletje voor een gewone analoge camera is vrijwel altijd een kleinbeeldfilm van 35 mm, ook wel 135-film genoemd, met 12, 24 of 36 opnamen. Voor beginners is een kleurenfilm met ISO 200 of 400 de veilige keuze, omdat die bij daglicht en in de schaduw goed werkt. Je legt het filmrolletje in met de cassette links, de lip over de opwindspoel en een gesloten klep.

Een filmrolletje kiezen lijkt eenvoudig tot je voor een schap met tientallen soorten staat. Kleur of zwart-wit, ISO 100 of 800, 24 of 36 opnamen: elke keuze heeft gevolgen voor je foto’s. In dit artikel lees je wat een filmrolletje precies is, hoe je een soort kiest die bij je camera en je licht past, en hoe je het rolletje stap voor stap inlegt. Daarna volgen de fouten die beginners vaak maken. Wil je eerst het grotere plaatje, lees dan onze gids over analoge fotografie of ons overzicht van fotografie.

Wat is een filmrolletje eigenlijk?

Een filmrolletje is een lichtdicht metalen of kunststof cilindertje met daarin een lange strook lichtgevoelige film. Die strook zit opgerold in een cassette, met een uitstekend stuk dat je aan de camera vastmaakt. Elke keer dat je de sluiter indrukt, schuift er een nieuw stukje film voor de lens en komt er een opname op. Na het laatste plaatje spoel je de film terug de cassette in, haal je het filmrolletje uit de camera en laat je het ontwikkelen.

Het formaat dat je het meest tegenkomt is kleinbeeldfilm. Volgens Wikipedia is dat een geperforeerde film van 35 mm met een beeldformaat van ongeveer 24 bij 36 mm, geleverd in een lichtdichte cassette met meestal 12, 24 of 36 opnamen. De film schuift na elke opname acht perforatiegaten op, ongeveer 38 mm. Het formaat werd in 1912 bedacht door Oscar Barnack bij Leitz, die de gewone bioscoopfilm van 35 mm liet lopen met het beeld in de lengte. Daardoor kreeg hij twee keer zoveel beeldoppervlak. De eerste Leica verscheen in 1924. Dat idee is ruim honderd jaar later nog steeds de basis van elk filmrolletje voor een gewone analoge camera.

Let op dat er ook andere filmformaten bestaan, zoals middenformaat of instantfilm. Het woord filmrolletje verwijst in de winkel bijna altijd naar 35mm. Staat er 120 op de verpakking, dan heb je een middenformaatfilm die in een andere camera past. Klopt het formaat niet met je camera, dan kun je het rolletje niet gebruiken. Kijk dus eerst op je camera of in de handleiding welk formaat erin hoort. Meer over camera’s vind je op de pagina over de analoge camera.

Welke soorten filmrolletjes zijn er?

Je kiest eerst een type, daarna een gevoeligheid. Het type bepaalt hoe je foto’s eruitzien en wat je ermee kunt doen.

Kleurennegatieffilm

Dit is de standaard voor de meeste hobbyisten. Het filmrolletje geeft negatieven waarop de kleuren omgekeerd staan, en bij het ontwikkelen of scannen worden ze weer goed gezet. Het grote voordeel is de ruime marge: als je een stop te veel of te weinig licht geeft, kan de film dat vaak nog opvangen. Wie begint, maakt hiermee de minste frustrerende fouten.

Zwart-witfilm

Een zwart-wit filmrolletje geeft een klassieke, tijdloze uitstraling. Je leert er snel mee kijken naar vorm, licht en contrast, omdat kleur niet meer afleidt. Zwart-witfilm is ook de makkelijkste soort om zelf te ontwikkelen, wat het aantrekkelijk maakt als je later een donkere kamer wilt inrichten. Een overzicht van die kant van de hobby vind je bij filmrolletje ontwikkelen.

Diafilm

Bij diafilm krijg je positieven: kleine kleurrijke plaatjes die je tegen het licht kunt bekijken. De belichting moet beter kloppen, want een foto die te donker of te licht is, kun je moeilijk redden. Diafilm past bij fotografen die al wat ervaring hebben. Als beginner kun je die later altijd nog proberen.

Wie wil weten hoe de kleinbeeldfilm zich verhoudt tot andere formaten, vindt meer uitleg op onze pagina over 35mm film.

Zo lees je de verpakking: ISO, opnamen en meer

Op het doosje van een filmrolletje staan een paar cijfers die je moet kunnen lezen. De belangrijkste is de ISO-waarde, ook wel ASA of DIN genoemd.

ISO: de lichtgevoeligheid

Het getal geeft de lichtgevoeligheid aan. Een hoger getal betekent dat er minder licht nodig is. Volgens Wikipedia over filmgevoeligheid betekent elke verdubbeling van de ISO-waarde dat de film de helft van het licht nodig heeft voor een vergelijkbaar bruikbaar beeld. ISO 100 komt overeen met DIN 21, ISO 400 met DIN 27 en ISO 800 met DIN 30. Bij elke verdubbeling stijgt de DIN-waarde met 3.

De prijs van een hogere gevoeligheid is korrel. Hoe gevoeliger de film, hoe korreliger het beeld en hoe minder detail je krijgt. Dat is niet altijd een nadeel: veel fotografen vinden korrel juist mooi bij zwart-witfoto’s. Hier zie je hoe je een ISO kiest:

• ISO 100: fel zonlicht, strand, veel licht. Fijne korrel, maar je hebt echt veel licht nodig.
• ISO 200: een goede keuze voor een zonnige dag met wat wolken.
• ISO 400: de allrounder voor beginners. Werkt in de schaduw, bij bewolking en buiten.
• ISO 800: voor binnen, avondlicht en actie. Meer korrel, maar je kunt ook zonder flits fotograferen.

Deze indeling is een praktische richtlijn en geen vaste regel; je eigen smaak en je camera spelen ook mee.

Aantal opnamen

Op de verpakking staat meestal 12, 24 of 36 opnamen. Een rol van 36 is voordelig per foto, maar duurt lang als je maar af en toe fotografeert. Een rol van 24 is voor een beginner vaak prettiger: je ziet sneller resultaat en leert van je fouten. Reken er bovendien op dat je een paar opnamen kwijt bent aan het begin en het einde, zoals bij het inleggen.

Vervaldatum en bewaren

Een filmrolletje heeft een houdbaarheidsdatum. Een rolletje dat ouder is dan die datum kan kleuren verliezen en meer korrel geven. Koop dus bij een winkel met veel omloop en bewaar je voorraad koel en droog, bij voorkeur niet in een warme auto of op een zonnige vensterbank. Dat zijn algemene richtlijnen: de fabrikant geeft op de verpakking vaak het juiste bewaarbereik.

Waar let je op bij het kopen van een filmrolletje?

Bij het kopen kijk je naar vier dingen: formaat, type, ISO en prijs per foto. Controleer eerst of je camera 35mm gebruikt. Kies daarna het type dat bij je doel past: kleur als je de kleuren wilt vastleggen, zwart-wit als je met licht en contrast wilt leren omgaan. Kies dan een ISO die past bij het licht waarin je het meest fotografeert.

Een paar extra punten helpen je kiezen:

• Het merk. Er zijn meerdere merken die 35mm-films maken. Je hoeft niet het duurste merk te nemen; een standaard kleurenfilm van ISO 200 of 400 is een prima eerste rolletje.
• De beschikbaarheid. Volgens Wikipedia zijn in de handel meestal films van 200 of 400 ASA verkrijgbaar, en moet je andere waarden vaak bestellen. Dat maakt ISO 200 en 400 ook praktisch.
• De ontwikkelkosten. De prijs van de film is maar een deel van de kosten. Reken ook op ontwikkelen en scannen of printen. Vraag bij een fotolab wat het totaal kost.
• Een rolletje om te oefenen. Een goedkope rol voor je eerste oefenopnamen is slimmer dan direct een dure film te verspillen.

Wie een eerste rol wil kopen, doet er goed aan met één type te beginnen en dat een paar rollen te gebruiken. Zo leer je hoe je camera, het licht en de film samen werken, voordat je gaat experimenteren met andere soorten.

Zo leg je een filmrolletje in je camera

Het inleggen is het moment waarop de meeste beginners zenuwachtig worden. Het is gelukkig een kwestie van een vaste volgorde. De exacte handelingen verschillen per camera, dus lees ook de handleiding van jouw model. Dit is de algemene werkwijze.

1. Zoek een rustige plek. Direct fel zonlicht kan de rand van de film aantasten. Ga in de schaduw staan of draai met je rug naar de zon.
2. Open de camera. Meestal trek je aan de terugspoelknop omhoog of schuif je een schuifje. De achterklep gaat open.
3. Leg de cassette links in. De cassette gaat in de ruimte links. Trek de terugspoelknop weer naar beneden zodat de cassette vastzit.
4. Trek de filmlip naar rechts. Trek de lip tot aan een markering of tot in de opwindspoel, zodat hij vastzit.
5. Controleer de perforatie. De gaatjes van de film moeten in de tandjes van de transportrol vallen.
6. Sluit de klep. Doe hem voorzichtig dicht.
7. Wind een paar keer door. Haal de opwindhendel over en druk de sluiter een of twee keer in totdat de teller op 1 staat.
8. Stel de ISO in. Heeft je camera een ISO-draaiknop of een lichtmeter, zet die dan op de ISO die op het filmrolletje staat. Veel moderne camera’s lezen een DX-code op de cassette, maar oude camera’s niet.

Controleer na het inleggen dat de terugspoelknop meedraait als je de film doorwindt. Draait hij mee, dan loopt de film goed. Draait hij niet, dan zit de film los en moet je de klep opnieuw openen. Doe dat in de schaduw en let op dat de film niet in felle zon komt. Het doorwinden naar het eerste beeld hoort bij de normale handeling.

Opnemen en doorwinden

Na elke foto draai je de film een stap verder. Wikipedia beschrijft dat de film daarbij acht perforaties of ongeveer 38 mm opschuift, en dat nieuwere camera’s dat meestal met een motortje doen. Bij een handmatige camera weet je aan de weerstand van de hendel dat de film vooruitgaat.

Terugspoelen en uitnemen

Is de rol vol, dan voelt de hendel plotseling vast. Dwing hem niet. Druk op de terugspoelknop en draai de terugspoelhendel rechtsom totdat je geen weerstand meer voelt. Open de camera pas als de film helemaal terugspoeld is. Sommige camera’s winden de hele film eerst op de opwindspoel en spoelen daarna na elke opname een stukje terug, wat volgens Wikipedia veiliger is als iemand de camera per ongeluk opent. In dat geval hoef je soms niets handmatig terug te draaien.

Veelgemaakte fouten en hoe je ze voorkomt

Fouten met een filmrolletje zie je pas als de film ontwikkeld is. Dat maakt voorkomen belangrijker dan herstellen. Dit zijn de meest voorkomende vergissingen.

• De film loopt niet door. Je hebt de lip niet goed vastgemaakt en maakt een hele rol foto’s zonder dat er iets op komt. Controleer altijd of de terugspoelknop meedraait.
• De klep open voor de film terug is. Dan komt er licht op de film en zijn je foto’s verloren. Open de klep pas na het terugspoelen.
• Een verkeerde ISO. Stel je de camera in op ISO 400 terwijl er een ISO 100-film inzit, dan is alles twee stops te donker. Kleurennegatief vangt dat deels op, maar je ziet het wel.
• Te weinig licht. Binnen met ISO 100 zonder flits geeft onscherpe foto’s. Kies dan voor ISO 800 of gebruik een statief.
• Een rol te lang laten liggen. Een belicht filmrolletje dat maanden in een warme la ligt, verliest kwaliteit. Laat het binnen een paar weken ontwikkelen.
• Door een röntgenscanner halen. Hoge gevoeligheden kunnen last krijgen van een scan bij vliegvelden. Vraag bij een veiligheidscontrole of je je filmrolletjes met de hand mag laten controleren.

Wat doe je met een belicht filmrolletje?

Een belicht filmrolletje breng je naar een fotolab of een winkel die film ontwikkelt, of je ontwikkelt het zelf. Veel fotolabs sturen hun werk ook op en leveren scans aan. Vraag bij het inleveren welke resolutie je scans krijgen en of je prints wilt. Wil je het zelf doen, dan begin je meestal met zwart-witfilm, omdat de chemie en de temperatuur daar het minst kritisch zijn. Een volledig stappenplan vind je op de pagina over filmrolletje ontwikkelen.

Schrijf op het doosje of op een stukje tape wat er in de camera zat: type, ISO en datum. Dat voorkomt verwarring als je meerdere rolletjes tegelijk hebt, en het helpt je later als je wilt terugzien wat een bepaalde film deed in welk licht. Wie serieus wil leren, houdt een klein logboekje bij met per rol de instelling, het weer en een notitie over wat goed of fout ging.

Veelgestelde vragen over het filmrolletje

Verder lezen