Schuurmachine kiezen: excentrisch, band of delta

Voor de meeste hobbyisten in houtbewerking is een excentrische schuurmachine met stofafzuiging de beste eerste keuze: hij haalt snel materiaal weg, laat weinig strepen achter en past bij vlakke delen en bij kleine werkstukken. Een bandschuurmachine is de keuze als je veel hout moet wegnemen, een deltaschuurmachine als je in hoeken moet komen.

Dat klinkt als een eenvoudige keuze, maar een schuurmachine verschilt meer dan je denkt van een andere machine. De vorm van de zool, de beweging en het schuurpapier bepalen samen hoe glad je hout wordt. In dit artikel zie je wat elk type doet, waar je op let bij het kopen, hoe je schuurt zonder krassen en hoe je het stof onder controle houdt. Wil je weten waar een schuurmachine in je hele gereedschapsset past? Lees dan eerst ons overzicht van houtbewerking.

Wat doet een schuurmachine?

Een schuurmachine neemt met schuurpapier dun laagjes hout weg, zodat het oppervlak glad wordt. Voor handwerk is dat een karwei van een uur; een machine doet het in enkele minuten. Je gebruikt een schuurmachine om een ruwe plank vlak te maken, oude verf van een stoel te halen, een zaagrand glad te maken en je werk klaar te maken voor olie, beits of lak.

Het schuurpapier is het eigenlijke gereedschap. De machine zorgt voor beweging en druk. Volgens Wikipedia over schuurpapier geeft een getal de korrelgrootte aan en is een hoger getal een fijner schuurpapier. De pagina noemt 24 en 40 als grof en 600 als fijn. Voor hout kom je in de praktijk uit tussen ongeveer 60 en 240. Dat zijn richtwaarden: de exacte keuze hangt af van de houtsoort en van wat je ermee gaat doen.

De vier soorten schuurmachines

Er zijn meer typen schuurmachines dan je in de eerste week nodig hebt. De Wikipedia-pagina over de schuurmachine noemt de volgende.

Excentrische schuurmachine

Een excentrische schuurmachine heeft een ronde zool die snel draait en tegelijk excentrisch beweegt. Dat laatste is belangrijk: de schijf draait niet alleen rond, maar beschrijft kleine, onregelmatige cirkeltjes. Op Wikipedia over sanders wordt dit een random-orbit-beweging genoemd, een beweging van steeds onregelmatige, overlappende cirkels. Daardoor blijft er minder een patroon van krassen achter dan bij een machine die alleen draait. Op de Nederlandse pagina staat dat dit type bedoeld is voor snel en grof schuurwerk.

Je kunt hem gebruiken voor bijna alles: planken, tafelbladen, deuren, kozijnen. Heb je een schuurmachine nodig voor kozijnen en deuren, dan is dit meestal het type. Veel modellen hebben een zool van 125 of 150 mm doorsnede, als richtwaarde. Een excentrische schuurmachine van 150 mm gaat sneller over een groot oppervlak, een model van 125 mm is handiger bij kleinere werkstukken.

Bandschuurmachine

Een bandschuurmachine werkt met twee rollen en een schuurband die eroverheen loopt. Eén rol wordt door de motor aangedreven. Wikipedia schrijft dat dit type geschikt is voor grotere materiaalafname en voor kleinere werkstukken. Bij de handversie beweeg je de machine heen en weer over het oppervlak.

Een bandschuurmachine is de krachtpatser. Je neemt er snel een millimeter hout mee weg, bijvoorbeeld om een plank te egaliseren of een rand af te ronden. Dat maakt hem ook gevaarlijk voor je werkstuk: als je even stilstaat, zit er een kuil in. Gebruik hem altijd in de richting van de nerf, en houd hem in beweging. Heb je een stationaire bandschuurmachine, dan houd je het werkstuk tegen de band en geeft de tafel steun. Een bandschuurmachine op accu is er ook, maar je betaalt voor het gemak en de accu loopt snel leeg bij zware klussen.

Deltaschuurmachine

Een deltaschuurmachine heeft dezelfde werking als een vlakschuurmachine, maar is kleiner en heeft een driehoekige zool. Wikipedia noemt hem handig voor kleine plekken en hoeken. Op de Engelse pagina heet hij ook wel mouse of corner sander. Je schuurt er in de hoeken van een kast, tussen spijlen van een stoel en in kleine werkstukken.

Vlakschuurmachine

Een vlakschuurmachine heeft een rechthoekige zool met een veerkrachtige laag, waarop je een vel schuurpapier klemt. Een excentriek op de motoras maakt een trillende beweging. Dit type is geschikt voor vlakke delen, zoals deuren en kozijnen. Hij schuurt vlak en fijn, maar langzamer dan een excentrische schuurmachine. Veel mensen noemen hem ook trilschuurmachine of palmschuurmachine.

En de rest?

Wikipedia noemt ook de schotelschuurmachine, een verticale ronde schijf, schuren met een boormachine en de parketschuurmachine, een grote band- of excentrische machine met steel voor vloeren, die je meestal huurt. Voor werk aan meubels en kleine projecten heb je die niet nodig. Gebruik ook geen schuurschijf op een boormachine als je een nette vlakte wilt: de schijf draait alleen rond en laat strepen achter.

Welke schuurmachine past bij jou?

Wat je kiest, hangt af van wat je maakt. Deze tabel helpt om te kiezen.

Een goede eerste combinatie in houtbewerking is een excentrische schuurmachine en daarnaast een schuurblok of schuurpapier voor het handwerk. Later kun je een deltaschuurmachine of bandschuurmachine toevoegen. Je kunt overigens ook leren om eerst met de hand te schuren. Dat kost tijd, maar je voelt het hout beter.

Waar let je op bij het kopen van een schuurmachine?

Veel schuurmachines lijken op elkaar. Deze punten maken het verschil.

1. Stofafzuiging. Dit is het belangrijkste. Zoek een model met een opvangzak of een aansluiting voor een stofzuiger of afzuiger. Een schuurmachine met stofafzuiging werkt schoner en houdt het schuurpapier langer scherp.
2. Zooldiameter. Bij een excentrische machine kies je 125 mm voor veelzijdig werk of 150 mm voor grote vlakken, als richtwaarde.
3. Regelbaar toerental. Een lagere snelheid geeft meer controle bij fijn schuurwerk en bij kunststof of verf. Een hoge snelheid werkt sneller bij grof schuren.
4. Klittenband. Een zool met klittenband maakt het wisselen van schuurpapier snel. Zoek ook of er gaatjes in de zool zitten die passen bij het schuurpapier, zodat het stof wordt afgezogen.
5. Gewicht en greep. Je houdt de machine een tijd vast. Kies een model dat past in je hand en niet te veel trilt.
6. Accu of snoer. Een accumachine is makkelijk, vooral bij werk buiten. Voor lang schuren in de werkplaats is een snoermodel prettiger, omdat het vermogen niet terugloopt. Past de accu ook op je decoupeerzaag, dan is dat een voordeel.
7. Trillingen en geluid. Een machine met minder trillingen is aangenamer bij langer werk. Draag bij lang schuren altijd gehoorbescherming.

Over de beste schuurmachine bestaan veel meningen, maar een model dat bij jouw klus past is belangrijker dan een testwinnaar. Een excentrische schuurmachine van een bekend merk, met stofafzuiging en klittenband, is voor de meeste hobbyisten ruim voldoende. Past dat bij jouw werk, dan krijg je ook een goede machine voor het schuren van een trap of een tafel. Zoek je een schuurmachine voor een specifieke klus, kijk dan eerst naar het type en daarna naar de prijs.

Zo schuur je hout in stappen

Een schuurmachine geeft alleen goede resultaten als je er stap voor stap mee werkt. Dit is de werkwijze die bij hout het best werkt.

1. Bereid het werkstuk voor. Verwijder spijkers en schroeven, en zet het hout vast op je werkbank. Een werkstuk dat schuift, geeft krassen.
2. Begin met een grof papier. Voor ruw hout of oude verf neem je als richtwaarde korrel 60 tot 80. Voor al glad hout kun je met 120 beginnen.
3. Schuur met de nerf mee. Beweeg de machine in de richting van de nerf, in rustige banen. Dwars op de nerf maak je krassen die je later nog ziet.
4. Laat de machine het werk doen. Druk niet extra aan. Te veel druk maakt de motor heet en geeft een ongelijk oppervlak.
5. Ga stap voor stap naar fijner papier. Een gebruikelijke reeks is 80, 120 en 180, en eventueel 240 voor een zijdezachte afwerking. Sla geen grote stappen over: een korrel die te ver van de vorige ligt, haalt de krassen niet weg.
6. Veeg het stof weg tussen elke stap, zodat grof stof niet onder het fijne papier blijft zitten.
7. Controleer met licht. Houd een lamp laag langs het hout om krassen en kuiltjes te zien. Of veeg met een vochtige doek over het hout: dat laat de nerf zien en onthult resterende krassen.

Hout schuren met een schuurmachine: veelgemaakte fouten

• Te lang op één plek blijven staan. Zeker bij een band of een excentrische machine met grof papier ontstaat een kuil.
• De machine kantelen. Houd de zool vlak op het hout. Op een rand of hoek rond je anders de vorm af.
• Schuurpapier gebruiken dat al versleten is. Het schuurt niet meer, het wordt alleen warm. Vervang het zodra het glad of dichtgezet aanvoelt.
• Randen en kanten overslaan. Breek scherpe randen licht met een schuurblok.
• Spaanplaat en multiplex te hard schuren. De dunne toplaag is zo weg. Gebruik fijn papier en weinig druk.

Stof, veiligheid en afzuiging

Een schuurmachine maakt veel fijn stof. Op het Arboportaal staat dat blootstelling aan houtstof een risico voor de gezondheid kan vormen en dat stof vrijkomt bij zagen, schuren, boren en schaven. Daar staat ook dat bij MDF meer stof vrijkomt dan bij multiplex of massief hout, dat snel draaiend gereedschap meer stof geeft dan langzaam draaiend, en bot gereedschap meer dan scherp. Voor jouw werkplaats betekent dat dit:

• Gebruik een afzuiging. Sluit de schuurmachine aan op een stofzuiger of afzuiger. Dat werkt veel beter dan een zakje op de machine.
• Draag een stofmasker als algemene richtlijn bij langere sessies, zeker bij MDF.
• Werk bij een open raam of met een afzuiging als je binnen werkt.
• Zet je werkplaats stofvrij op door te vegen en te stofzuigen.
• Draag een veiligheidsbril en gehoorbescherming.

Houd ook je haar en kleding uit de buurt van de band bij een bandschuurmachine. Een lopende schuurband trekt alles mee. Dit zijn algemene richtlijnen: lees de handleiding van je machine en kijk op het Arboportaal voor de actuele regels als je regelmatig met houtstof werkt.

Onderhoud van je schuurmachine

Een schuurmachine heeft weinig onderhoud nodig. Leeg de stofzak of het filter na elke sessie, blaas het stof uit de ventilatieopeningen en controleer het klittenband op de zool. Is het klittenband versleten, dan blijft het schuurpapier niet goed zitten. Veel merken verkopen een nieuwe zool.

Veelgestelde vragen over de schuurmachine

Verder lezen