Boormachine kiezen voor hout: accu of snoer?

Voor houtbewerking kies je meestal een accuboormachine met schroefboorfunctie en een instelbare koppelring: die boort gaten in hout en draait schroeven erin zonder snoer dat in de weg zit. Een boormachine met snoer is goedkoper in gebruik en vermoeit niet, maar de accuversie is handiger bij elk werkstuk dat je verplaatst. Een klopfunctie heb je voor hout niet nodig.

Een boormachine ziet er eenvoudig uit, toch zijn er veel verschillen. Er zijn modellen die vooral boren, modellen die vooral schroeven en modellen die voor beton zijn gebouwd. In dit artikel leggen we uit waar je op let als je een boormachine kiest voor houtbewerking. Daarna lees je hoe je er goed mee werkt en welke fouten je beter vermijdt. Zoek je het grotere plaatje? Ons overzicht van houtbewerking laat zien waar een boormachine in je hobby past.

Wat doet een boormachine eigenlijk?

Een handboormachine laat een boor ronddraaien met kracht en snelheid. Die twee eigenschappen noemen we koppel en toerental. Volgens Wikipedia is het toerental de snelheid waarmee de boor draait, gewoonlijk uitgedrukt in omwentelingen per minuut. Het koppel is de kracht waarmee de boor ronddraait. Bij boren in hout, kunststof en metaal speelt beide een rol, en een machine met veel koppel vraagt extra aandacht voor veiligheid.

In de praktijk lees je de volgende dingen af aan een boormachine:

• Het toerental staat op de machine, vaak voor twee versnellingen. Een lage versnelling geeft veel kracht, een hoge versnelling snelheid.
• Het koppel is bij accumachines meestal instelbaar met een ring achter de boorkop. Je ziet er cijfers op en een boor-symbool.
• De boorkop is het onderdeel waarin je de boor klemt. Een kop van 10 of 13 mm accepteert de meeste houtboren.

Veel boormachines zijn multifunctioneel. Ze boren, en met de koppelring op een laag cijfer draai je er ook schroeven mee in. Dat maakt de eerste aanschaf een stuk eenvoudiger: je hebt geen aparte schroefmachine nodig.

Accu of snoer: wat past bij houtbewerking?

De eerste keuze is de stroombron. Een handboormachine werkt bijna altijd op elektriciteit, uit het stopcontact of uit een oplaadbare accu. Dat is ook de lijn die Wikipedia aanhoudt: handmachines draaien op netstroom of accu, en alleen industriële machines gebruiken soms perslucht of een verbrandingsmotor.

Een accuboormachine

Een accuboormachine geeft vrijheid. Je loopt met het gereedschap naar het werkstuk in plaats van andersom, en je struikelt niet over een snoer. Voor hout is dat prettig, omdat je vaak wisselt tussen boren, schroeven en meten. Het nadeel is gewicht en onderhoud. De accu is zwaar en slijt na enkele jaren. Een lege accu midden in een klus is vervelend, dus een tweede accu is een goede investering.

Let bij een accuboormachine op deze punten:

• Spanning. Als richtwaarde: modellen van 12 volt zijn licht en handig voor kleine klussen en meubelmontage. Modellen van 18 volt hebben meer vermogen voor grote gaten en dikke balken. Voor de meeste hobbyisten is 18 volt de veilige keuze.
• Capaciteit. Een accu met een hoger ampère-uurgetal werkt langer per lading. Voor een middag werk heb je vaak genoeg aan één accu van 2 tot 4 Ah, als richtwaarde.
• Merkenfamilie. Veel fabrikanten gebruiken dezelfde accu voor al hun gereedschap. Als je later een decoupeerzaag of een schuurmachine wilt, kun je dezelfde accu delen. Dat scheelt geld.

Een boormachine met snoer

Een snoermachine hoeft niet op te laden en geeft een constant vermogen. Voor een vaste werkplaats met stopcontact bij de werkbank is dat een uitstekende keuze. Je kunt langer boren zonder dat de kracht terugloopt, en meestal is een model met snoer voor dezelfde prijs steviger gebouwd. Het nadeel is het snoer zelf: het ligt in de weg, bereikt niet elk hoekje en beperkt je als je buiten of op een steiger werkt.

Als je alleen aan de werkbank werkt en veel boort in dik hout, is een snoermachine een slimme keuze. Wil je ook in huis klussen of een tuinbank in elkaar zetten, dan kies je liever de accu.

Het verschil tussen boormachine, schroefmachine en boorhamer

Veel mensen zoeken naar het verschil tussen boormachine en schroefmachine, of tussen boormachine en boorhamer. De namen lopen door elkaar, dus eerst de belangrijkste begrippen.

Boormachine. Draait een boor rond. In hout, kunststof en metaal is dat de basisfunctie.

Schroefboormachine. Een boormachine met een instelbare koppelring. Het koppel stopt de rotatie als de schroef diep genoeg zit. Zo draai je geen schroefkoppen kapot en geen schroeven dwars door je hout. Veel accumachines zijn tegelijk boormachine en schroefmachine.

Slagschroevendraaier of slagschroefmachine. Deze geeft korte, harde draaistoten en is gemaakt voor lange bouten en vermoeide bevestigingen. Voor fijn houtwerk is dat te grof. Gebruik je zo’n machine voor een meubel, dan draai je schroeven makkelijk te diep.

Klopboormachine. Volgens Wikipedia heeft de meeste handboormachine een klopfunctie, die vooral handig is voor baksteen en beton. De boor wordt dan krachtig heen en weer bewogen terwijl hij draait. Een zwaardere variant is de boorhamer, die vaak een SDS-boorhouder gebruikt. Op Wikipedia over de hammer drill lees je dat de klopfunctie met een schakelaar uit kan, waarna de machine als gewone boormachine werkt. Die stand is bedoeld voor hout, metaal en schroeven.

Voor houtbewerking heb je dus geen klopboormachine of boorhamer nodig. Een klopfunctie op je machine mag, maar zet hem uit zodra je hout boort. Heb je later een gat in beton of een stenen muur nodig, bijvoorbeeld voor een werkbank die je aan de muur wilt bevestigen, dan is een klopboormachine met een steenboor geschikt. Veel hobbyisten lenen of huren daarvoor een boorhamer in plaats van er een te kopen.

Boormachine voor beton of steen: wat verandert er?

Zoek je een boormachine voor beton, bijvoorbeeld omdat je een plank aan een muur wilt hangen? Dan verandert het beeld. Voor steen heb je een klopfunctie nodig, en voor beton liefst een boorhamer met SDS-opname, zoals Wikipedia aangeeft. Een gewone houtboor of metaalboor werkt niet in beton: de punt wordt stomp en het gat wordt niet dieper. Je hebt dan een steenboor met een hardmetalen punt nodig.

Voor een hobbyist in houtbewerking is dit een zijpad. Je hoeft er geen duur gereedschap voor te kopen. Veel bouwmarkten verhuren boorhamers per dag. Wil je tegelijk een muurbevestiging maken voor je gereedschap, plan dan het hele klusje op één dag.

Welke boor hoort bij welk werk in hout?

Een goede machine met een slechte boor geeft een slecht gat. Daarom hoort deze sectie bij elk antwoord op de vraag welke boormachine je moet kiezen. In Wikipedia over boorbits staan de meest voorkomende houtboren beschreven.

• Houtspiraalboor (twist) of metaalboor. De standaardboor. Een punt van 118 graden is gebruikelijk en werkt in hout, metaal en kunststof, hoewel hij voor geen van die materialen perfect is. Prima voor gaten voor schroeven.
• Centerboor of brad point. Heeft een scherpe middenpunt die de boor op zijn plek houdt, en snijrandjes die de rand van het gat eerst doorsnijden. Dat geeft minder uitscheuren. Je gebruikt hem voor gaten waar je de rand van ziet.
• Speedboor of spadeboor. Een platte boor met een puntje, bedoeld voor snel en ruw boren in hout. Hij splintert aan de uitgang, dus werk het gat af vanaf de andere kant.
• Slangenboor. Heeft een lange, diepe spiraal die houtsnippers afvoert. Handig voor diepe gaten door balken.
• Forstnerboor. Maakt exact ronde gaten met een vlakke bodem, in elke hoek ten opzichte van de nerf. Meestal gebruikt in een kolomboormachine, maar met een handboormachine lukt het ook als je langzaam werkt en hem regelmatig uit het gat tilt.

Een boor met een zeskantschacht past in elke snelwisselhouder en klemt vaak beter dan een ronde schacht. Heb je een goede boormachine, bewaar dan je boren op maat in een kistje. Zo pak je de juiste voor de klus.

Zo boor je schone gaten in hout

De meeste fouten bij het boren in hout komen niet van de boormachine, maar van de werkwijze. Met deze stappen boor je beter.

1. Markeer het midden. Zet met een priem of een spijker een kuiltje. De boor glijdt dan niet weg.
2. Klem het hout vast. Een werkstuk dat meedraait is gevaarlijk en geeft scheve gaten. Gebruik een lijmklem of een bankschroef, bijvoorbeeld op je werkbank.
3. Leg afvalhout onder. Als de boor door het hout komt, scheurt de achterkant uit. Een stuk restmateriaal eronder houdt de gatrand schoon.
4. Boor recht. Houd de boormachine in lijn met het gat. Een eenvoudige winkelhaak naast de boor laat zien of je haaks werkt.
5. Begin langzaam. Pak een lage snelheid tot de boor goed pakt. Daarna mag het toerental omhoog, maar niet zo hoog dat de boor heet wordt.
6. Til de boor regelmatig uit het gat. Zo voer je snippers af en blijft de boor koel.
7. Meet de diepte. Plak een stukje tape op de boor op de gewenste diepte, of gebruik een dieptebegrenzer.

Wil je leren boren op een vaste diepte, bijvoorbeeld voor deuvels? Een boorstandaard of een kolomboormachine helpt. Die zetten je boor loodrecht en je kunt elk gat even diep maken.

Voorboren voorkomt kloven

Bij hardhout of dicht bij de rand kan een schroef het hout splijten. Voorboren voorkomt dat. Neem een boor die iets dunner is dan de kern van de schroef, dus zonder het schroefdraad. Boor een gat tot de gewenste diepte en draai de schroef erin. Gebruik je een schroef met een verzonken kop, maak dan met een verzinkboor een kuiltje zodat de kop gelijk met het hout komt.

Waar let je op bij het kiezen van een boormachine?

Een goede boormachine voor hout herken je aan een paar eigenschappen. Loop de lijst door voordat je er een koopt.

1. Past hij in je hand? Een boormachine hou je lang vast. Kies er een waarvan het gewicht en de greep prettig voelen. Een model dat bij de winkel al zwaar voelt, vermoeit na een uur.
2. Koppelring. Een instelbare koppelring met minimaal 15 standen laat je schroeven precies diep genoeg draaien. Dat is belangrijk als je meubelwerk gaat doen.
3. Twee versnellingen. Een lage versnelling voor kracht en een hoge voor snelheid. Dat is de standaard bij een goede accumachine.
4. Boorkop met snelspan. Een kop die je met één hand opent, maakt het wisselen van boren makkelijk. Metalen koppen slijten minder snel dan kunststof.
5. Aanpasbare snelheid via de trekker. Een trekker die gevoelig reageert, laat je rustig beginnen.
6. Ledlamp. Een kleine lamp bij de boorkop is nuttig in een donker hoekje.
7. Leverbare accu’s. Check of je een extra accu en een nieuwe lader kunt kopen. Dat geldt zeker bij goedkope merken, die hun accutype soms na een paar jaar laten vallen.
8. Garantie en service. Een fabrikant die onderdelen en reparatie levert, houdt je gereedschap langer in gebruik.

Heb je nog twijfels, dan volgt hier een eenvoudige vuistregel. Wil je vooral meubels en kleine projecten maken, kies dan een compacte 12 volt-accumachine met koppelring. Bouw je ook schuttingen, tuinbanken of een eigen werkplaats, dan is 18 volt de betere keuze. En werk je alleen op een vaste plek, dan is een snoermachine een slimme besparing.

Over de beste boormachine bestaan veel meningen. Er is geen beste voor iedereen: de juiste machine hangt af van wat je maakt. Bekijk daarom liever wat je het vaakst doet. Voor de meeste beginners geldt: een accuboormachine van een merk met een brede reeks gereedschap geeft de meeste mogelijkheden voor de laagste prijs per tool.

Boormachine voor beginners: dit heb je echt nodig

Een beginner heeft niet veel nodig om te starten. Dit is een werkbare basis, zonder dat je veel geld uitgeeft:

• Een accuboormachine van 12 of 18 volt met koppelring en twee versnellingen.
• Een set houtspiraalboren van 3 tot 10 mm.
• Twee centerboren voor gaten waar je de rand van ziet.
• Een verzinkboor voor schroefkoppen.
• Een set schroefbits, onder meer Pozidriv en Torx.
• Twee lijmklemmen om je werkstuk vast te zetten.
• Een veiligheidsbril.

Later breid je uit met een Forstnerboor, een boorstandaard en een tweede accu. Heb je plezier in houtbewerking gekregen, dan zijn een decoupeerzaag en een schuurmachine de logische volgende stappen. Een overzicht van wat je nog meer nodig hebt, staat bij houtbewerking gereedschap.

Veilig werken en onderhoud van je boormachine

Een boormachine is zwaar en krachtig. Een boor die vastloopt, trekt de machine ruw uit je hand. Een paar vaste gewoonten voorkomen ongelukken.

• Draag een veiligheidsbril. Houtsnippers springen weg, en een boor kan breken.
• Zet het werkstuk vast. Houd hout nooit met je hand vast terwijl je erin boort. De boor kan het meenemen.
• Geen losse kleding. Koordjes van een capuchontrui, sjaals en lang haar kunnen in een draaiende boor haken. Bind haar samen en draag nauwsluitende mouwen.
• Houd je werkplek droog en opgeruimd. Bij een snoermachine: trek het snoer achter je langs.
• Haal de accu eruit of trek de stekker eruit voordat je een boor verwisselt.
• Let op het koppel. Een machine met veel koppel vraagt om een stevige greep met twee handen bij grote boren, volgens de waarschuwing in het Wikipedia-artikel.

Deze regels zijn algemene richtlijnen. Lees voor je eigen machine altijd de handleiding.

Onderhoud en bewaren

Een boormachine gaat jaren mee als je hem goed behandelt. Blaas het stof uit de ventilatieopeningen en veeg de boorkop schoon. Bewaar accu’s koel en niet helemaal leeg, tenzij de fabrikant iets anders adviseert. Maak houtboren af en toe schoon met een doek, zodat hars er niet op blijft zitten. Een stompe boor kun je laten slijpen, maar bij goedkope boren is vervangen vaak slimmer.

Veelgestelde vragen over de boormachine

Verder lezen