Papier mache maak je door stroken papier te doordrenken met pap of lijm en ze in meerdere lagen over een vorm te leggen. Na een dag of twee drogen heb je een harde, lichte schaal die je kunt schuren, schilderen en afwerken. Een ballon, een kom of een eierdoos is al genoeg om mee te beginnen.
Papier mache is een van de goedkoopste manieren om iets driedimensionaals te maken. Je hebt oude kranten, bloem, water en een kwast nodig, meer niet. Wil je daarna met gevouwen papier verder, kijk dan in onze gids over origami en papier vouwen. In dit artikel lees je hoe papier mache maken werkt, welke pap of lijm je kiest, hoe je een vaas en een lamp bouwt en hoe je papier mache waterdicht maakt.
Kort samengevat
- Papier mache bestaat uit stroken papier, pap of lijm en een vorm om overheen te werken.
- Maak pap van evenveel bloem als water, of gebruik witte houtlijm met een scheutje water.
- Leg minstens drie tot vier lagen en laat elke laag goed drogen.
- Papier mache is niet vanzelf waterdicht: sluit het af met acryllak of vernis.
- Voor een vaas gebruik je een glas of plastic bekertje als binnenwerk.
Wat is papier mache en waar komt het vandaan?
De naam komt uit het Frans en betekent letterlijk “gekauwd papier”. Het Victoria and Albert Museum schrijft in zijn beschrijving van een papier mache object dat de techniek oud is en vermoedelijk door de Chinezen is uitgevonden. Volgens datzelfde museum werd de term in Engeland pas in de achttiende eeuw gangbaar, toen het populair werd voor dienbladen, doosjes en schermen. Het museum noemt de papier mache techniek en de geschiedenis in zijn collectie en benadrukt dat het materiaal gelakt, verguld en ingelegd kon worden.
Dat verklaart waarom papier mache nu nog zo geliefd is. Het is een materiaal dat je kunt vormen als klei, maar dat droog veel lichter is dan keramiek. Je maakt er maskers, dieren, schalen, poppen en decoraties mee, zonder oven en zonder gereedschap. Daarom zie je papier mache op scholen en in de knutselhoek, maar ook bij kunstenaars die er grote objecten mee bouwen.
Volgens Wikipedia bestaat de traditionele pap uit bloem en water, ongeveer zo dik als slagroom, kan verdunde pva-lijm ook en helpt zout tegen schimmel. Er zijn grofweg twee manieren om papier mache te maken. Bij de stroken-methode leg je natte papierstroken over een vorm. Bij de pulp-methode maak je een pap van gescheurd papier en lijm, en vorm je die met je handen. De stroken-methode is sterker en gladder, de pulp-methode is beter voor details als neuzen, oren en reliëf. In dit artikel werken we vooral met stroken, omdat je daarmee het snelst een mooi resultaat krijgt.
Welke materialen heb je nodig voor papier mache?
Voor papier mache maken heb je minder nodig dan je denkt. Alles wat je nodig hebt is te koop in een gewone drogisterij of knutselwinkel, en het meeste heb je al in huis.
- Papier: krantenpapier is de klassieker. Het is dun, zuigt goed en scheurt makkelijk in stroken. Wil je een witte afwerking, gebruik dan als laatste laag wit servetpapier of printerpapier.
- Pap of lijm: bloem en water, of witte houtlijm of papierlijm met een beetje water.
- Een vorm: een ballon, een kom, een glazen pot, een kartonnen doos, een eierdoos of een frame van kippengaas en karton.
- Een kwast of je vingers: een platte kwast van een paar centimeter breed werkt het fijnst.
- Vaseline of huishoudfolie: om een vorm in te smeren als je hem er later uit wilt halen.
- Afwerking: schuurpapier, gesso of witte muurverf, acrylverf en een heldere lak of vernis.
Heb je de pulp-methode in gedachten? Dan scheur je het papier in kleine stukjes, laat je het een nacht in water weken en prak je het met lijm tot een natte klei. Kant-en-klare pulp of klei is er ook en papier mache kopen kan bij de meeste knutselwinkels, maar zelf maken kost bijna niets en geeft je volledige controle over de sterkte.
Tip: scheur de stroken in plaats van ze te knippen. Een gescheurde rand heeft losse vezels die in de volgende laag overgaan. Zo zie je later geen naden. Scheur bij krantenpapier mee met de richting van de vezels: dat gaat in een rechte lijn.
Papier mache pap maken: bloem, lijm of een mengsel
De pap is het hart van papier mache. Er zijn drie veelgebruikte keuzes, met elk een eigen karakter.
Bloempap. Roer evenveel bloem als water tot een gladde, dunne pap zonder klontjes, ongeveer als pannenkoekbeslag. Dit is een praktische richtwaarde: wordt de pap te dik, voeg dan wat water toe, is hij te dun, dan wat bloem. Bloempap kost bijna niets en is veilig voor kinderen. Het nadeel is dat hij kan gaan schimmelen als je object te lang vochtig blijft, en dat muizen en insecten hem lekker vinden. Droog je werk dus op een warme, luchtige plek.
Witte houtlijm of papierlijm. Meng de lijm met ongeveer evenveel water tot een melkachtige vloeistof. Dit geeft een sterker en harder resultaat dan bloempap en het is minder gevoelig voor schimmel. Voor een vaas, een lamp of een masker dat je veel gaat gebruiken, is dit de beste keuze.
Behangplaksel. Kant-en-klaar behangplaksel of vlokkenlijm werkt ook, en je kunt het naar wens aanlengen. Let op het etiket als kinderen meedoen.
Wil je een klein beetje extra sterkte? Voeg een eetlepel zout toe aan de bloempap. Dat is een oud trucje om schimmel tegen te gaan, al is het geen garantie. Kies je voor lijm, dan heb je het zout niet nodig.
Papier mache maken in zes stappen
Zo ga je van een lege ballon naar een stevige schaal. Hetzelfde stappenplan werkt voor bijna elk papier mache project, alleen de vorm verandert.
Stap 1: kies en bereid je vorm voor. Blaas een ballon op tot de gewenste grootte en zet hem in een kom, zodat hij stabiel staat. Gebruik je een kom of pot als vorm, bedek hem dan met huishoudfolie of smeer hem in met vaseline. Zo komt je papier mache er later los af.
Stap 2: scheur je papier in stroken. Maak stroken van ongeveer 2 tot 3 centimeter breed en 10 tot 15 centimeter lang. Voor een kleine of ronde vorm kies je kortere stroken, want lange stroken vouwen en rimpelen over een bolling. Scheur een flinke stapel vooraf: als je eenmaal met pap werkt, heb je geen schone handen meer.
Stap 3: doop de strook in de pap en strijk de overtollige pap af. Trek de strook tussen twee vingers door, zodat hij nat is maar niet druipt. Een te natte strook geeft een zacht object dat dagen nodig heeft om te drogen. Leg de strook op je vorm en strijk hem plat vanuit het midden naar de randen, zodat er geen luchtbellen blijven zitten.
Stap 4: bouw lagen op. Leg de stroken licht overlappend, als dakpannen. Werk de eerste laag helemaal rond, en laat hem ongeveer een uur aantrekken voordat je de tweede aanbrengt. Wissel van kleur papier per laag: bijvoorbeeld krant, dan wit papier. Zo zie je meteen waar je een laag hebt gemist. Voor een schaal of vaas zijn drie tot vier lagen een goed begin, voor iets groots of belast zijn het er zes of meer.
Stap 5: laat alles goed drogen. Zet het object op een luchtige plek, niet in de felle zon en niet op de verwarming, want dan trekt het krom. Reken op 24 tot 48 uur per laag-set voor een klein object, en langer voor grote stukken of dikke lagen. Het is droog als het hard en licht aanvoelt en niet meer koud is. Draai het object tussendoor, zodat de onderkant ook droogt.
Stap 6: werk af. Prik de ballon door, haal hem eruit en snijd de rand netjes af met een scherp mes of een schaar. Schuur oneffenheden weg en bestrijk het geheel met een laag gesso of witte muurverf. Dat dicht de krantenletters en geeft een mooie ondergrond. Daarna kun je schilderen met acrylverf, en eindig je met een laag vernis.
Papier mache waterdicht maken
Papier mache is van zichzelf niet waterdicht. Papier zuigt water op, en dat geldt ook voor een dikke wand van tien lagen. Wil je toch een vaas of een schaal die niet doorweekt raakt, dan moet je het goed afsluiten.
Het Victoria and Albert Museum noemt het “durable waterproof” karakter van papier mache dat is afgewerkt met japanning, een oude lakmethode. Het materiaal werd in de achttiende eeuw gelakt om er bruikbaar gebruiksgoed van te maken, zoals dienbladen en dozen. Je hoeft zo ver niet te gaan. Voor thuis volstaat dit:
- Laat je object volledig doordrogen, minstens een paar dagen.
- Schilder de binnenkant en de buitenkant met acrylverf. Acryl vormt zelf al een flexibele laag.
- Breng twee tot drie lagen heldere acryllak of vernis aan, en laat elke laag drogen. Let vooral op de randen en de binnenkant.
- Gebruik voor bloemen met water een glas, een plastic beker of een reageerbuis als binnenwerk. Zo komt het water nooit in contact met het papier.
Een vaas die je regelmatig volgiet, wordt met de tijd altijd zacht. Papier mache waterdicht maken lukt dus beter als je de vaas niet volgiet, maar als decoratie gebruikt of er een binnenglas in zet. Voor droogbloemen en takken is lak genoeg.
Papier mache ideeën: vaas, lamp, masker en meer
Heb je de techniek onder de knie, dan zijn de mogelijkheden eindeloos. Hieronder een paar knutsel ideeen waar je mee kunt beginnen.
Papier mache vaas. Gebruik een glazen fles of een kartonnen koker als vorm, en laat de bovenkant open. Een vaas met een bolle buik en een smalle hals ziet er heel mooi uit in een witte afwerking. Gebruik een glas als binnenwerk voor verse bloemen. Een witte vaas heeft een zachte, sculpturale uitstraling en past in vrijwel elk interieur.
Papier mache lamp. Een lampenkap maak je over een grote opgeblazen ballon. Laat bovenin en onderin een opening vrij. Gebruik dunne, lichte papiersoorten zoals servetten of rijstpapier voor de laatste lagen, zodat het licht warm doorschijnt. Gebruik altijd een ledlamp of een koude lichtbron, want papier en een gloeilamp zijn geen goede combinatie, en laat de kap nooit rakend aan de lamp hangen. Hang de kap aan een bestaande lampfitting of gebruik een setje met ledlichtjes.
Papier mache masker. Een masker maak je over een gezicht van klei of een bestaand ballonnetje met kartonnen neus. Het masker moet een rand hebben, zodat je het kunt vasthouden of aan een elastiek kunt hangen. Papier mache masker kopen kan ook, maar zelf maken geeft je veel meer vrijheid in vorm en kleur.
Papier mache van eierdozen. Eierdozen zijn zelf al papierpulp. Scheur ze in stukjes, laat ze weken en meng ze met lijm tot een pulp. Dit gaat sneller dan krant en geeft een ruwere, aardse structuur. Handig voor reliëf, bloemblaadjes of de snavel van een vogel.
Papier mache dieren en figuren. Bouw eerst een frame van opgevouwen aluminiumfolie of kippengaas, en bedek het met stroken. Een dierfiguur vraagt meer geduld, maar een schildpad, uil of vis is prima haalbaar als je klein begint.
Papier mache ballon ideeën. Ballonnen zijn ideaal voor bollen: planeten, lampions, bakjes, paaseieren en pinata’s. Je kunt ze in een paar uur bekleden en een nacht laten drogen.
Werk je met kinderen, dan is een kleine vorm het prettigst. Een ballon van de grootte van een sinaasappel is in een middag bekleed, en een kleine schaal of een eierdoos is sneller droog dan een grote bol. Leg een oud laken of plastic zeil op tafel, trek schorten aan en zet de pap in een brede kom, zodat iedereen erbij kan. Laat de kinderen de stroken scheuren en het schilderwerk doen. Het wachten tussen de lagen is voor hen het lastigste, dus plan het werk in twee of drie korte sessies verspreid over een week. Zo houdt iedereen zin in het eindresultaat, en droogt alles rustig.
Veelgemaakte fouten bij papier mache
Papier mache vergeeft veel, maar een paar fouten zie je steeds terug.
Te nat werken. Een strook die druipt, maakt je object zacht. Strijk altijd overtollige pap af, en laat tussen de lagen drogen.
Te weinig lagen. Met twee lagen krijg je een flinterdun object dat bij de eerste druk indeukt. Vooral grote vormen hebben minstens vier lagen nodig.
Te snel afwerken. Is het object aan de buitenkant droog maar binnenin nog vochtig, dan gaat het schimmelen of kromtrekken. Wacht tot het echt hard en licht is.
Geen scheiding. Heb je geen folie of vaseline gebruikt, dan blijft je object aan de vorm hangen. Bij een ballon is dat geen probleem, bij een kom wel.
Vergeten af te sluiten. Zonder lak wordt papier mache snel vies en trekt het vocht aan. Een dun laagje vernis voorkomt veel ellende.
Een rustig tempo helpt bij alles. Bouw een laag, doe iets anders, kom een uur later terug. Zo wordt papier mache maken juist ontspannend, en past het goed naast het vouwen en knippen van papier. Daarover lees je meer in onze uitleg over papier vouwen.
Veelgestelde vragen over papier mache
Wat is papier mache?
Papier mache is een materiaal van papierstroken of papierpulp en lijm of pap, dat na het drogen hard wordt. De naam komt uit het Frans en betekent “gekauwd papier”. Je gebruikt het om voorwerpen te vormen, zoals schalen, maskers, vazen en dieren.
Hoe maak je papier mache?
Je scheurt krantenpapier in stroken, haalt die door een pap van bloem en water of door verdunde lijm, en legt ze in meerdere lagen over een vorm. Laat elke laag drogen, werk daarna af met schuurpapier, gesso en verf. Het complete stappenplan staat hierboven.
Hoe maak je papier mache waterdicht?
Papier mache waterdicht maken doe je met een laag acrylverf en daarna twee tot drie lagen heldere acryllak of vernis, ook aan de binnenkant. Volledig waterdicht wordt het zelden. Zet in een vaas daarom een glas of een plastic beker als binnenwerk.
Hoe lang moet papier mache drogen?
Een dun object met drie lagen is na een dag of twee droog, een dikker of groter object kan een week nodig hebben. Het is klaar als het hard, licht en niet meer koud aanvoelt. Zet het op een warme, luchtige plek, niet op de verwarming of in felle zon.
Welke lijm gebruik je voor papier mache?
Bloem en water is het goedkoopst en veilig voor kinderen. Witte houtlijm of papierlijm met wat water geeft een sterker en minder schimmelgevoelig resultaat. Kies lijm voor objecten die je lang wilt bewaren, zoals een vaas of lamp.
Kan papier mache schimmelen?
Ja, vooral bloempap kan gaan schimmelen als het object te lang vochtig blijft. Droog het op een warme, luchtige plek, werk dunne lagen en sluit het af met vernis. Houtlijm in plaats van bloem verkleint de kans.
Waar kun je papier mache kopen?
Pulp, klei en kant-en-klare onderdelen zoals maskers of figuren vind je bij knutselwinkels en grote warenhuizen. Zelf maken van krant en lijm is veel goedkoper en geeft je meer vrijheid.
Kun je papier mache maken van eierdozen?
Ja. Eierdozen bestaan uit papierpulp. Scheur ze in stukjes, laat ze een nacht weken en meng ze met lijm tot een pulp die je kunt kneden. Het resultaat is ruwer dan met krant en geschikt voor reliëf.
Verder lezen
Papier mache is een mooi begin als je met papier wilt werken. Meer ideeën vind je in onze gids over kaarten maken en andere papierknutsels. Wil je het vouwen van papier ontdekken, begin dan bij origami, lees hoe papier vouwen werkt, welk origami papier je kiest en hoe origami vouwen stap voor stap gaat.