Figuurzagen voor beginners: zo begin je met een decoupeerzaag

Figuurzagen is het uitzagen van vormen uit dun hout met een heel fijn zaagblad, meestal in een decoupeerzaag. Voor figuurzagen voor beginners kies je een zaag waarin je het blad goed kunt spannen, een skip-tooth blad dat rustig snijdt en een eenvoudig patroon. Dat plak je op het hout en je zaagt de lijn langzaam na.

Figuurzagen is een van de rustigste manieren om met hout te werken. Je zit, je volgt een lijn en na een paar uur heb je een dier, een naambord of een kerstster in je handen. Je hebt geen groot werkplaatsje nodig, wel een goede zaag, de juiste bladen en een paar vaste gewoontes. In dit artikel lees je hoe figuurzagen werkt, wat je nodig hebt, hoe je patronen op hout overbrengt en welke ideeën bij beginners passen. Ook lees je hoe je veilig zaagt. Houd je vooral van snijden met een mes, kijk dan bij houtsnijden, de basis van deze hele pijler.

Wat is figuurzagen?

Figuurzagen is een zaagtechniek waarmee je ingewikkelde vormen uit een plaat hout zaagt. Je gebruikt een zaag met een dun blad dat heel snel op en neer beweegt. Omdat het blad zo smal is, kun je scherpe bochten maken en binnenin een plaat zagen. Dat laatste is wat figuurzagen onderscheidt van een gewone handzaag: je kunt gaatjes boren en het blad erdoorheen steken, zodat je ook binnenste vormen kunt uitzagen, zoals de ogen van een dier of de gaatjes in een letter.

Het resultaat is een plat figuur. Denk aan dieren, letters, bloemen, sneeuwvlokken, puzzels, hangers en versiering. Figuurzagen past goed bij wie van patronen houdt en precies werkt. Wie liever vrij vormt in drie dimensies, kiest vaker voor snijden. Beide technieken vullen elkaar aan: je kunt een gezaagd figuur daarna nog verfraaien met snijwerk of houtbranden.

Figuurzagen en decoupeerzagen: wat is het verschil?

Figuurzagen met een decoupeerzaag is de meest gebruikelijke werkwijze. Een decoupeerzaag, in het Engels scroll saw, heeft een smal, vlak blad dat in een arm is gespannen en dat de zaag op en neer beweegt. Je houdt het hout met beide handen op de tafel en voert het naar het blad. De naam figuurzaag wordt in het Nederlands vaak voor deze machine gebruikt. Er bestaan ook handzagen voor figuurzagen, met een beugel en een heel fijn blad. Wie op zoek is naar figuurzagen met decoupeerzaag, zoekt meestal naar de elektrische versie.

Wat heb je nodig voor figuurzagen?

Voor figuurzagen heb je minder nodig dan je denkt. Dit zijn de onderdelen die je nodig hebt.

De zaag

Kies een zaag die stevig staat en waarin je het blad goed kunt spannen. Volgens Northern Nester is het belangrijk dat het blad niet rammelt. Controleer de spanning met je vingernagel, en zorg dat het blad loodrecht op de tafel staat. Een zaag met een regelbaar toerental is handig: heb je moeite om de lijn te volgen, dan verlaag je het toerental.

Het zaagblad

Het blad bepaalt veel van je resultaat. De bron noemt een paar basisregels:

• Er zijn twee soorten bevestiging: plain-end en pin-end. Pin-end bladen zijn alleen geschikt voor buitensneden. Voor binnensneden heb je plain-end bladen nodig.
• Een kleiner nummer betekent een dunner blad.
• Skip-tooth bladen zijn het meest geschikt voor beginners, omdat ze trager snijden en dus makkelijker te beheersen zijn.
• Precision-ground bladen zijn niet aan te raden voor beginners.

Volgens HSE Blog hoort bij veilig werken dat je het zaagblad kiest op basis van het materiaal en de taak, en dat je een bot of beschadigd blad vervangt. Wissel dus liever te vroeg dan te laat.

Het hout

Figuurzagen doe je in dun hout. Veel zagen snijden tot ongeveer 5 cm dik, maar voor beginners is dun hout of multiplex prettiger, omdat het blad dan minder weerstand heeft. Je kunt ook andere materialen zagen, zoals kunststof, kurk of dunne metalen, maar daarvoor heb je een ander blad nodig. Houd het in het begin bij hout.

Zoek je hout voor figuurzagen kopen of figuurzagen hout, let dan op deze punten:

• Vlak. Het werkstuk moet een platte onderkant hebben, anders trilt het op de tafel.
• Dun. Begin met dunne platen en ga pas daarna naar dikker hout.
• Zonder knoesten. Knoesten maken het blad stuk of laten het afbuigen.
• Gelijkmatig. Multiplex en zacht hout zijn voorspelbaar. Kies hout met een rechte nerf.

Een houthandel, een hobbywinkel of een webwinkel kan je hout op maat leveren. Wij noemen hier geen namen, omdat aanbod en prijzen verschillen.

Overige spullen

• Veiligheidsbril
• Stofmasker of goede ventilatie
• Schilderstape en spuitlijm om patronen te plakken
• Fijn schuurpapier om randen glad te maken
• Een kleine borstel om de zaagtafel schoon te vegen
• Een boor met dun boortje voor binnensneden

Wie nog een zaag moet kopen, zoekt vaak op figuurzagen kopen. Vergelijk dan op stevigheid, spanning van het blad en het gemak van bladwissel, en lees ook de handleiding op veiligheid. Voor beginners hoeft een zaag niet duur te zijn, maar hij moet wel stabiel staan.

Patronen overbrengen en zagen

Een figuurzaagpatroon kopen of downloaden is de makkelijkste manier om te beginnen. Je zoekt figuurzagen patronen in boeken en op websites, en bepaalt zelf welke bij je passen.

Patroon plakken

Northern Nester adviseert een eenvoudige methode: plak blauwe schilderstape op het hout en bevestig het papieren patroon met spuitlijm op de tape. Zo kun je het patroon later makkelijk verwijderen zonder het hout te beschadigen. Volg tijdens het zagen de lijn van het patroon.

Zagen

Een paar vaste stappen helpen je op weg, ook volgens Northern Nester:

• Zaag het bord eerst op maat, zodat het door de keel van de zaag past.
• Zet de zaag aan voordat het blad het hout raakt.
• Houd het hout met beide handen vast en breng het langzaam naar het blad.
• Heb je moeite de lijn te volgen, verlaag dan het toerental.
• Maak eerst reliëfsneden voordat je scherpe of lange bochten zaagt. Zo geeft het blad je ruimte.
• Draai de zaag uit voordat je een vastgelopen blad uit de snede trekt.
• Maak na afloop het blad los om de spanning te verlagen.

Binnensneden

Wil je een gat in je figuur zagen, bijvoorbeeld voor het oog van een dier, boor dan een klein gaatje in het deel dat wegvalt. Maak het blad aan één kant los, steek het door het gaatje en span het weer. Dit kan alleen met een plain-end blad.

Afwerken

Verwijder de tape en het patroon, schuur de randen glad en breng desgewenst een paar lagen lak aan, zo noemt Northern Nester de afwerking. Je kunt ook verf, beits of olie gebruiken, afhankelijk van wat je maakt. Lees de aanwijzingen van de fabrikant en let op de veiligheid, vooral bij speelgoed.

Veilig figuurzagen

Een decoupeerzaag is met de juiste gewoontes goed te beheersen, maar het blad is scherp en beweegt snel. De volgende regels komen uit de twee bronnen die we hebben gecontroleerd.

• Draag een veiligheidsbril. HSE Blog raadt een gezichtsbescherming of veiligheidsbril aan, plus een stofmasker en gehoorbescherming.
• Zorg voor ventilatie. Er komt veel stof vrij. Northern Nester adviseert een goede ventilatie en eventueel een masker.
• Trek de stekker eruit. Doe dat bij onderhoud, aanpassingen en bladwissels.
• Houd vingers uit de lijn van het blad en reik nooit onder de tafel terwijl de zaag draait.
• Stop de zaag en wacht tot alles stilstaat voordat je kleine houtresten verwijdert.
• Draag geen losse kleding, sieraden of haar die in de buurt van het blad kunnen komen.
• Houd een vrije zone. Northern Nester noemt ongeveer 60 cm rondom de zaag, vrij van mensen en afval.
• Forceer niet. Gebruik klemmen of een hold-down, en zaag niet met geweld. HSE Blog noemt dit ook.
• Stel de snelheid in op je materiaal en let op ongewone geluiden of trillingen.
• Laat je instrueren. Vraag iemand met ervaring om te laten zien hoe je de zaag gebruikt.

Figuurzagen ideeën en voorbeelden

Zoek je figuurzagen ideeën of figuurzagen voorbeelden, dan helpt het om te beginnen met platte, grote vormen en pas later fijne details te zagen. Hieronder staan ideeën per niveau.

Voor beginners

• Een dier in silhouet, zoals een vis, vogel of egel
• Een naambord met grote, simpele letters
• Een sleutelhanger of hanger met een eenvoudig vormpje
• Een ster of een hart als decoratie

Voor kerst

Figuurzagen kerst is een populair thema, omdat je eenvoudige vormen met een ophanggaatje kunt zagen. Denk aan sterren, kerstbomen, sneeuwvlokken, engelen, rendieren en klokken. Zaag er een gaatje in voor een lint en je hebt een kerstboomhanger. Een rij silhouetten voor het raam of een kerststal in meerdere lagen is een mooi vervolgproject.

Voor volwassenen

Figuurzagen voor volwassenen is meer dan kinderwerk. Mensen zagen fijne patronen met veel binnensneden, zoals mandala’s, filigraanwerk en portretten in silhouet. Ook een gelaagd landschap, waarbij je meerdere platen op elkaar stapelt, is een uitdaging. Het vraagt geduld en een goed gespannen, dun blad.

Combineren met andere ambachten

Een uitgezaagd figuur is een mooie basis voor andere technieken. Je kunt het beschilderen, er een tekening in branden of er kralen en andere onderdelen aan hangen. Sieraden van hout, zoals een hanger of oorbellen, passen goed bij sieraden maken. Met een gezaagd werkstuk kun je ook kralen of een mozaiek combineren: zaag een houten vorm en vul die met stukjes. Doe je het met je kinderen, lees dan onze tips voor figuurzagen met kinderen.

Veelgemaakte fouten bij figuurzagen

• Te snel zagen. Laat het blad het werk doen. Forceren kan het blad breken, zoals HSE Blog schrijft.
• Te veel spanning of te weinig. Controleer het blad voor je begint. Het mag niet rammelen.
• Te dik hout bij je eerste project. Begin dun en bouw op.
• Een bot blad gebruiken. Een bot blad geeft een rafelige rand en verhoogt het risico. Vervang het.
• Het patroon te klein kiezen. Heel fijne details zijn lastig voor een beginner. Begin met grotere vormen.
• Haast bij het afwerken. Een goede schuurbeurt maakt het verschil tussen een klusje en een mooi werkstuk.

Veelgestelde vragen over figuurzagen

Verder lezen