Een lockmachine, ook overlockmachine of locker genoemd, naait een naad, snijdt de overtollige stof weg en werkt de rand in één keer netjes af met lusjes garen. Hij vervangt je gewone naaimachine niet. Je gebruikt hem vooral om naden af te werken en om rekbare stof zoals tricot te naaien. Als beginner met rechte naden en gewone stof kom je een heel eind met alleen een naaimachine.
Waarom hebben zoveel mensen dan toch een lockmachine? Omdat het resultaat er professioneel uitziet. Binnenkant van kleding zonder rafelranden, naden die meerekken met een shirt en een snelle afwerking van kussenhoezen: daar is hij op zijn best. In deze pagina lees je wat het verschil is met een gewone naaimachine, hoe de draden lopen, welk garen en welke naalden je nodig hebt, wat je ermee kunt maken en welke fouten bij een lockmachine vaak voorkomen.
Kort samengevat
- Een lockmachine maakt een naad en werkt de rand in één keer af, met een mes dat de overtollige stof wegsnijdt.
- Hij gebruikt meestal vier draden en naait alleen vooruit.
- Voor tricot en rekbare stof is hij handig, voor gewone naden is een naaimachine genoeg.
- Rijg de draden in de juiste volgorde in en test eerst op een restje.
- Een lockmachine verbruikt veel garen. Koop daarom grotere klossen.
Wat is een lockmachine?
Een lockmachine is een soort naaimachine, maar de steek werkt anders. Volgens Wikipedia over de lockmachine borgen bij een lockmachine lusjes van een of meer draden elkaar, terwijl een gewone naaimachine een bovendraad en een onderdraad om elkaar heen slaat. Er is in principe maar één klos garen nodig, omdat elk lusje door het volgende wordt geborgd.
De meeste moderne machines hebben vier klossen. Drie draden vormen samen een afgewerkte kantsteek en de vierde draad maakt een kettingsteek die een dragende naad vormt. Veel lockmachines hebben bovendien een mes dat de overtollige stof langs de naad afsnijdt. Zo ontstaat in één handeling een afgewerkte, afgestikte naad.
Waarom noemen mensen hem ook overlock?
Overlock is een andere naam voor dezelfde machine. Je ziet ook locker en kettingsteekmachine. Het gaat om dezelfde techniek: een naad die de rand omslaat, zodat er niets meer kan rafelen. De steek heet overlocksteek of lockssteek. In winkels staan de machines vaak onder de naam overlock, en in het Nederlands is lockmachine de meest gezochte benaming.
Een korte geschiedenis
De kettingsteekmachine werd eerder ontwikkeld als borduurmachine dan als naaimachine, volgens dezelfde bron. In 1866 kwamen er patenten, en de machine van Ernst Bourry uit Sankt Gallen met meerdere naalden bleef tot ongeveer 1890 in gebruik. Het principe van het frame dat bewogen kon worden, leidde tot de naam Cornely voor machinaal kettingsteekborduurwerk. De de lock voor de kledingindustrie komt voort uit dit gedachtegoed. Voor thuis kwamen er pas veel later compacte versies.
Lockmachine of naaimachine: wat is het verschil?
Het zijn twee gereedschappen met een verschillend doel. Een gewone naaimachine maakt de schuitjessteek: twee draden die in elk gaatje in elkaar haken. Dat is de steek voor stevige naden, zomen en versieringen, en je kunt hem op elke plek van de stof gebruiken. De lockmachine werkt langs de rand.
De Engelstalige Wikipedia over de sewing machine legt uit dat een kettingsteek niet zelfvergrendelend is en uitrafelt als de draad breekt. Dat geldt ook voor de lusjes van een lockmachine: trek je aan het draadeinde, dan kun je de naad lostrekken. Volgens de Nederlandse bron heeft een lockmachine daarnaast nadelen zoals een hoog garenverbruik en het feit dat je alleen vooruit kunt stikken. Voordelen zijn de snelheid, de beperkte spoelwissels en de nette afwerking.
Wanneer pak je welke machine?
- Rechte naad, zoom, knoopsgat, siersteek: naaimachine.
- Rekbare stof zoals tricot en jersey: lockmachine, omdat de lusjes meerekken.
- Rafelrand afwerken: lockmachine, of zigzag op de naaimachine.
- Een naad die je later moet kunnen openmaken of aanpassen: naaimachine.
- Dikke stof, quilt, tas: naaimachine.
Voor een beginner geldt: begin met een naaimachine en voeg een lockmachine pas toe als je merkt dat je veel rafelranden afwerkt of veel rekbare stof naait.
Heb je als beginner een lockmachine nodig?
Het hangt af van wat je naait. Naai je vooral gordijnen, kussenhoezen en tassen van geweven stof, dan komt een zigzagsteek op de naaimachine een heel eind. Wil je kinderkleding en shirts van tricot, dan wordt een lockmachine een groot gemak. Een shirt zonder lock is mogelijk, maar het kost meer moeite om de naad meerekkend te houden.
Wie veel kleding maakt, merkt meestal dat een de lock tijd bespaart. Voor een incidenteel project of een paar kussenhoezen is dat de investering niet waard. Het is een aanvulling en geen vervanging.
Twijfel je? Haal dan eerst een goede naaimachine in huis, en kijk daarna of je de lockmachine echt mist. In onze gids over naaipatronen lees je dat veel kledingpatronen voor tricot een lock vragen, maar dat ze meestal ook met een naaimachine en een rekbare steek te maken zijn.
Een lockmachine inrijgen
Inrijgen is het meest gevreesde deel van een lockmachine. Het is niet moeilijk, maar de volgorde telt. Elke machine heeft een eigen schema met kleuren, dus volg dat altijd. Hieronder staat het algemene principe.
Stap 1: zet de machine klaar
Zet de klossen op de garenstandaard, trek de draadgeleiders omhoog en zet de naaivoet omhoog. Open de klep naar de lussers. Veel machines hebben een gekleurde markering voor elke draad.
Stap 2: begin bij de onderste lusser
Draden worden vaak van onder naar boven ingeregen: eerst de onderste lusser, daarna de bovenste lusser, dan de naalden. Doe het in de volgorde die in je handleiding staat. Wie van de naald begint, krijgt vaak verwarde draden.
Stap 3: gebruik de pincet
Een lange pincet is handig om draden door de kleine oogjes te leiden. Sommige machines hebben een luchtinrijging, waarbij een luchtstroom de draad door de lusser blaast. Dat scheelt veel gepriegel.
Stap 4: trek de draden naar achteren
Trek de vier draden met een paar centimeter extra naar achteren onder de naaivoet. Zet de naaivoet neer en naai een paar steken zonder stof om een draadketting te maken.
Stap 5: test op restjes
Naai op een restje stof, kijk naar de steek en pas de spanning aan. Bij een goede steek liggen de lusjes aan de rand en niet los eromheen. Zie je gaten, dan staat een draad te los. Rimpelt het werk, dan staan de draden te strak.
Tip: gebruik bij het inrijgen voor elke draad een andere kleur garen, zodat je ziet welke draad wat doet. Dat helpt bij het afstellen van de spanning. Als alles goed is, kun je overstappen op een effen kleur.
Garen, naalden en mes
Een lockmachine verbruikt veel meer garen dan een naaimachine, omdat elke steek meerdere draden gebruikt. Wikipedia noemt het hoge garenverbruik dan ook als een nadeel. Koop daarom garen op grote kegels, ook wel conen genoemd, in plaats van kleine klosjes. Lockgaren is meestal dunner dan naaigaren, zodat de rand niet te dik wordt.
Voor de naalden geldt: gebruik het type dat in de handleiding staat. Lockmachines gebruiken andere naalden dan huishoudelijke naaimachines, en een verkeerde naald geeft overgeslagen steken of schade aan de machine. Vervang een naald zodra hij stomp is. Over de keuze van de naald en het onderhoud lees je meer in de handleiding van je merk.
Het mes snijdt bij elke steek een randje van de stof weg. Dat wordt na verloop van tijd stomp. Een stomp mes trekt aan de stof en geeft een rafelige snede. Laat het mes vervangen of slijpen als het niet meer netjes snijdt. Je kunt het mes bij veel machines ook uitschakelen als je alleen wilt stikken zonder te snijden. Houd je vingers weg van het mes en trek de stekker eruit als je de machine schoonmaakt.
Wat kun je maken met een lockmachine?
De lockmachine is vooral populair voor kleding en huishoudtextiel. Een paar voorbeelden:
- Shirts, truien en broeken van tricot. De naad rekt mee zonder te scheuren.
- Kinderkleding. Snel, stevig en een nette binnenkant.
- Kussenhoezen en tafelkleden. Rafelranden werk je in een paar seconden af.
- Fleece en zachte stoffen. De lusjes geven een nette, rekbare rand zonder dat je zoomt.
- Gordijnen. De onderkant en zijkanten van de stof zijn met een lock snel afgewerkt.
Voor tassen, jassen en quilts blijf je de naaimachine gebruiken, omdat de naad meer kracht moet hebben en je soms moet kunnen terugnaaien. Ook voor siernaden, knoopsgaten en ritsen heb je de gewone machine nodig. Wil je daar meer over weten, bekijk dan de mogelijkheden van borduren met de machine in de gids over borduren.
Veelgemaakte fouten met een lockmachine
Verkeerd inrijgen
De meest voorkomende fout. Haal alle draden eruit en begin opnieuw, in de volgorde uit de handleiding. Gebruik een andere kleur per draad om het overzicht te houden.
Gaten of losse lusjes in de naad
Dit wijst op te lage spanning of een draad die uit een geleider is geschoten. Controleer elke draad en stel de spanning per draad bij. Doe dat steeds een stapje tegelijk.
De stof rimpelt
Staan de draden te strak of de transporteur te hoog, dan rimpelt de stof. Verlaag de spanning of zet het differentieel, als je machine dat heeft, op een andere stand. Bij rekbare stof werkt een rekende instelling beter.
Draden die steeds breken
Een stompe naald, een knoop in het garen of een verkeerd ingeregen draad zijn de gebruikelijke oorzaken. Controleer de route en vervang de naald.
Te snel doorstikken
Een de lock gaat snel, maar je hoeft hem niet vol gas te gebruiken. Begin langzaam, vooral bij bochten en hoeken. Je hebt dan meer controle en minder kans op een afgesneden stuk stof.
Onderhoud van je lockmachine
Een lockmachine maakt veel pluis. Haal na elk project de pluisjes uit de lussers en onder de steekplaat met een kwastje. Olie hem volgens de handleiding, en vervang de naald en het mes op tijd. Een schone machine loopt soepeler en breekt minder draad. Laat hem af en toe nakijken, of kijk wat je zelf kunt doen bij naaimachine reparatie.
Veelgestelde vragen over de lockmachine
Wat is een lockmachine?
Een lockmachine is een soort naaimachine die lusjes van meerdere draden om de rand van de stof legt, vaak met een mes dat het overtollige stuk wegsnijdt. Zo ontstaat in één keer een afgewerkte naad. Hij heet ook overlockmachine of locker.
Wat is het verschil tussen een lockmachine en een naaimachine?
Een naaimachine werkt met een bovendraad en een onderdraad die in elkaar haken. Een lockmachine werkt met lusjes die elkaar borgen en kan langs de rand naaien en snijden. Een de lock stikt alleen vooruit en verbruikt meer garen.
Heb ik een lockmachine nodig om te naaien?
Nee. Voor geweven stof en rechte naden is een naaimachine genoeg. Een lockmachine is vooral handig voor tricot en kinderkleding, of als je veel rafelranden afwerkt. Begin met een naaimachine en kijk later of je een lock mist.
Hoeveel draden heeft een lockmachine?
De meeste moderne machines hebben vier klossen. Drie draden vormen samen een afgewerkte kantsteek en de vierde draad maakt een kettingsteek die een dragende naad vormt. Sommige machines kunnen ook met drie draden of twee draden naaien.
Hoe rijg je een lockmachine in?
Volg het kleurenschema in de handleiding, in de volgorde van de onderste lusser naar de bovenste en dan de naalden. Een pincet of een luchtinrijging helpt bij de kleine oogjes. Test daarna op een restje stof en stel de spanning bij.
Welk garen gebruik je voor een lockmachine?
Gebruik speciaal lockgaren op grote kegels. Het is dunner dan gewoon naaigaren en je verbruikt er veel van. Gebruik bij het afstellen verschillende kleuren om de draden te herkennen.
Kun je met een lockmachine ook gewone naden naaien?
Ja, maar alleen vooruit en zonder knoopsgaten of siersteken. De naad kan bovendien worden losgetrokken door aan het draadeinde te trekken, zoals Wikipedia vermeldt. Voor stevige naden kies je liever de naaimachine.
Moet je het mes van een lockmachine vervangen?
Ja, na verloop van tijd wordt het stomp en gaat het stof meetrekken in plaats van snijden. Laat het slijpen of vervangen volgens de handleiding. Houd daarbij altijd je vingers uit de buurt en haal de stekker uit het stopcontact.
Verder lezen
Een lockmachine is een fijn extraatje wanneer je regelmatig kleding of rekbare stof naait. Begin met de basis en bouw uit. Wil je verder lezen?
- De pijler naaien en borduren met alle onderwerpen.
- Naaimachine: kiezen en gebruiken.
- Naaipatronen: welk patroon past bij welke machine.
- Naaimachine winkel: waar je op let bij het kopen.
- Naaimachine reparatie: onderhoud en storingen.